thumb|Charakterystyczne labiryntowate blaszki thumb|Często występuje gromadnie Gmatwek dębowy (Daedalea quercina (L.) Pers.) – gatunek grzybów z rodziny pniarkowatych (Fomitopsidaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Daedalea, Fomitopsidaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 r. Karol Linneusz, nadając mu nazwę Agaricus quercinus. Obecną nazwę nadał mu w 1801 r. Christiaan Hendrik Persoon, przenosząc go do rodzaju Daedalea. Synonimów naukowych ma 40. Niektóre z nich:
Nazwa rodzajowa (Daedalea) pochodzi od Dedala z mitologii greckiej i związana jest z tym, że grzyb ten tworzy labiryntowate blaszki, na kształt mitycznego labiryntu, w którym błądził Dedal. Nazwa gatunkowa (quercina) pochodzi od łacińskiej nazwy dębu (Quercus).
Nazwę polską podał Feliks Berdau w 1876 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba dębowa, siatkowiec dębowy i gmatwak dębowyWładysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ..
Morfologia Owocnik Jest wieloletni, osiąga wiek do 10 lat. Do podłoża przyrasta bokiem i ma różnorodny kształt. Może być półkolisty, półeczkowaty, czasami poduszeczkowaty, rozpostarto-odgięty lub nieregularny. Szerokość 5–25 cm, grubość 2–6 cm, brzeg owocnika ostry. Powierzchnia naga, pofałdowana i zazwyczaj niestrefowana, jedynie przy brzegu występuje nieznaczne strefowanie. Kolor jasnobrązowawy, podobny do koloru drewna. Hymenofor Blaszkowy, labiryntowaty. Blaszki niewarstwowane, elastyczne i grube, o długości 2–5 cm, w kolorze kremowobrązowym. Miąższ W kolorze od kremowego do brązowego, korkowaty i elastyczny. Po wysuszeniu staje się bardzo lekki. Wysyp zarodników Biały. Zarodniki cylindryczne, gładkie o rozmiarach 5-6 × 2–3,5 μm.
Występowanie i siedlisko W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony, zasięg występowania pokrywa się z zasięgiem występowania dębów. Ponadto występuje w Afryce Północnej (w Tunezji), w Azji od Kaukazu do Indii, a także w AustraliiKotlaba F. (1984). Zeměpisné rozšiřeni a ekologie chorošů (Polyporales s. l.) v Československu [The range and ecology of Polyporales species in Czechoslovakia Republik]. Věd. Česk.Akad. Praha.. Szeroko rozprzestrzeniony jest także w Ameryce Północnej, ale na zachód od Missisipi jest rzadki. W Polsce jest pospolity.
Rośnie na drewnie dębów i bardzo rzadko na drewnie innych gatunków drzew liściastych (spotykano go na grabach i bukach). Występuje na martwych pniach i pniakach drzew w lasach i parkach, ale także na drewnie budowlanym, np. na drewnianych, wykonanych z dęba konstrukcjach mostów, słupach itp.
Znaczenie Grzyb niejadalny. Saprotrof, w budownictwie grzyb szkodliwy niszczący drewno użytkowe. Wywołuje brunatną zgniliznę drewna. W badaniach naukowych potwierdzono jego własności lecznicze. Zawiera antyoksydacyjny związek chemiczny kwercinol wykazujący szerokie działanie przeciwzapalne. K. Moszyński w Kulturze Ludowej Słowian podaje, że na Polesiu palono gmatwka dębowego „w czasie komarowego sezonu” wewnątrz mieszkań w skorupie lub wprost na podłodze jako środek przeciw komarom”.
Gatunki podobne gmatwica chropowata (Daedaleopsis confragosa) ma podobny, labiryntowaty hymenofor, ale wytwarza cienki i strefowany owocnik o bardzo ostrym brzegu.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Pniarkowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza