Kalendarium Wojska Polskiego 1939 – wydarzenia w Wojsku Polskim w roku 1939.

Styczeń 1 stycznia Stan liczebny Sił Zbrojnych RP (bez KOP) liczył 256.378 żołnierzy, w tym 17.731 oficerów, 43.626 podoficerów zawodowych i nadterminowych oraz 195.021 szeregowych, z czego: w lotnictwie – 11.382 żołnierzy (4,4%), z tym 1149 oficerów, 3404 podoficerów i 6829 szeregowych, w broniach pancernych – 10.102 żołnierzy (3,9%), w tym 461 oficerów, 2444 podoficerów i 7197 szeregowych, w Marynarce Wojennej – 6721 żołnierzy (2,6%), w tym 537 oficerów, 2331 podoficerów i 3853 marynarzy więźniowie - 1091 (o,4%), w tym 22 oficerów, 53 podoficerów i 1016 szeregowychEugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936–1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wklejka między ss. 324-325.. Kapitan marynarki Tadeusz Borysiewicz objął dowództwo transportowca ORP „Wilia”. W Ostrogu nad Horyniem zmarła Helena Jagodzińska z Białoskórskich (ur. 1880), była komendantka Placówki POW w Humaniu na Ukrainie, były więzień ideowy w latach 1921–1923, odznaczona Krzyżem Niepodległości. (12 marca 1931.).

4 stycznia Komandor podporucznik Władysław Salamon objął dowództwo okrętu podwodnego ORP „Sęp”.

13 stycznia W Zakopanem zmarł major saperów Justyn Domejko, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Niepodległości., Orderem Św. Anny 3 i 4 stopnia oraz Orderem Św. Stanisława 3 stopnia.

Luty 1 lutego Wprowadzono w życie postanowienia rozkazu Ministra Spraw Wojskowych Dep. Dow. Og. 1590-13 P.U. w sprawie oznak stopni podoficerskich i starszych szeregowców (równorzędnych)Dz. Rozk. MSWojsk. nr 15 z 31 grudnia 1938 roku, poz. 175.. Zostało rozwiązane Dowództwo Dywizji Kawalerii w WarszawieTadeusz Wawrzyński, Akta dowództw dywizji i brygad kawalerii 1919—1939, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 5 z 1973..

2 lutego W basenie stoczni w Vlissingen odbyło się uroczyste podniesienie polskiej bandery wojennej na okręcie podwodnym ORP OrzełIlustrowany Kuryer Codzienny. 1939, nr 39 (8 II) s. 1.

Marzec gen. bryg. pil. dr Józef Zając na wypadek wojny został wyznaczony na stanowisko Naczelnego Dowódcy Lotnictwa i OPL 13 marca pułkownik dyplomowany Józef Jaklicz został II zastępcą szefa Sztabu Głównego pułkownik dyplomowany Stanisław Kopański został szefem Oddziału III Sztabu Głównego 19 marca Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował: generała dywizji Leona Berbeckiego (1) generałem broni, generałów brygady Tadeusza Kutrzebę (1) i Władysława Bortnowskiego (2) generałami dywizji, pułkowników Karola Masnego (1), Józefa Kustronia (2), Aleksandra Szychowskiego (3), Franciszka Altera (4), Mieczysława Maciejowskiego (5), Ottona Krzischa (6), Maksymiliana Milan-Kamskiego (7), Wacława Piekarskiego (8), Wincentego Kowalskiego (9), Mikołaja Bołtucia (10), Zdzisława Przyjałkowskiego (11), Tadeusza Kossakowskiego (12), Jana Jagmin-Sadowskiego (13), Piotra Skuratowicza (14), Stanisława Ujejskiego (15), Teofila Marescha (16) i Władysława Kalkusa (17) generałami brygady, komandora Xawerego Czernickiego kontradmirałemRyszard Rybka, Kamil Stepan, Awanse oficerskie w Wojsku Polskim, 1935–1939, Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, w nawiasach zostały lokaty poszczególnych generałów. 23 marca gen. bryg. pil. Władysław Kalkus objął obowiązki dowódcy Lotnictwa od gen. bryg. pil. Ludomiła Rayskiego, który złożył rezygnację została zarządzona mobilizacja alarmowa jednostek grupy „czerwonej” i „żółtej” oraz częściowo „zielonej” na terenie Okręgu Korpusu Nr IX, a także jednostek grupy „czarnej” na obszarze Okręgu Korpusu Nr IV 28 marca Minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wydał zarządzenie o podniesieniu gotowości bojowej w lotnictwie

Kwiecień Wyższa Szkoła Pilotażu została przeniesiona z Grudziądza do Ułęża k. Dęblina i podporządkowana Centrum Wyszkolenia Lotniczego nr 1 16 kwietnia w porcie wojennym na Oksywiu podniesiono banderę na okręcie podwodnym ORP „Sęp”

Maj W Warszawie odbyły się polsko-brytyjskie rozmowy sztabowe na temat wojny z Niemcami. Stronę brytyjską reprezentował brygadier Emilius Clayton, komandor Bernard Rawlings i pułkownik pilot Alexander Davidson. Stronę polską reprezentował generał brygady Wacław Stachiewicz i pułkownik dyplomowany Józef Jaklicz. Funkcję tłumacza, protokolanta i sekretarza pełnił major dyplomowany Władysław Dziewanowski. W skład polskiej delegacji powoływani byli doraźnie: gen. bryg. Tadeusz Malinowski, gen. bryg. Stanisław Ujejski i płk dypl. Andrzej Marecki oraz inni specjaliści i rzeczoznawcy. Odbyto około dziesięciu posiedzeń, w trakcie których mówiono i pisano po francusku. Major Dziewanowski władając językiem angielskim „nie zdradzał się ze swej umiejętności”. W 1 pułku lotniczym w Warszawie-Okęciu zostało zorganizowane Dowództwo Brygady Pościgowej. Na dowódcę brygady został wyznaczony pułkownik pilot Stefan Pawlikowski. W Bydgoszczy zorganizowano Wojskowy Ośrodek Spadochronowy, a jego komendantem został mjr obs. Władysław Tuchułka thumb|ORP „Iskra” 6 maja ORP „Iskra” rozpoczął dwunasty rejs szkolny.

19 maja W wypadku drogowym na ul. Morskiej w Gdyni zginęli: kpt. mar. pil.-obs. Jerzy Zbigniew Strzałkowski (ur. 9 sierpnia 1909), por. mar. Tadeusz Kociuba (ur. 16 marca 1911) i por. mar. pil.-obs. Edward Kwieciński (ur. 30 września 1909)...

21 maja 17 pułk ułanów wielkopolskich w Lesznie otrzymał sztandar.

Czerwiec Do Wielkiej Brytanii udała się polska misja wojskowa, której przewodził gen. bryg. pil. Ludomił Rayski

Lipiec 28 lipca Sztab Lotniczy przy Sztabie Głównym wydał „Ogólne wytyczne użycia lotnictwa”, które zostało podzielone na „lotnictwo w dyspozycji dowódców armii” i „lotnictwo w dyspozycji Naczelnego Wodza”Adam Kurowski, Lotnictwo polskie w 1939 roku, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1962, s. 70, 333-335.

Sierpień 15 sierpnia Położono stępkę pod niszczyciel ORP „Huragan”.

18 sierpnia Zmarł pułkownik stanu spoczynku Włodzimierz Rogalski, dowborczyk i st. sierż. Aleksander Łabaj, kawaler Virtuti Militari.. W Wyższej Szkole Wojennej odbyła się uroczystość wręczenia dyplomów absolwentom dwuletniego kursu 1937–1939 (XVIII promocja)..

19 sierpnia II wiceminister spraw wojskowych gen. bryg. Aleksander Litwinowicz wręczył dyplomy absolwentom XIII promocji Wyższej Szkoły Intendentury.

23 sierpnia Wydano zarządzenie o mobilizacji alarmowej na dzień 24 sierpnia jednostek lotnictwa i OPL.

24 sierpnia Ogłoszono mobilizację częściową jednostek osłonowych i nadgranicznych.

25–26 sierpnia Rzuty kołowe jednostek lotnictwa i OPL zostały transportami kolejowymi przerzucone do rejonów przewidzianych planem mobilizacji.

30 sierpnia Ogłoszono mobilizację powszechną. Rzut powietrzny 111 i 112 eskadry myśliwskiej został przesunięty na lotnisko polowe Zielonka koło wsi Kobylak (gmina Kobyłka). Rzut powietrzny 113 i 114 eskadry myśliwskiej został przesunięty na lotnisko polowe Poniatów koło Jabłonny.

31 sierpnia Pierwszy dzień mobilizacji powszechnej, rozpoczęto formowanie jednostek I rzutu. Prowokacja gliwicka. Rzuty powietrzne jednostek bojowych przeleciały na lotniska operacyjne.

Wrzesień

1 września Pierwszy dzień kampanii wrześniowej (według strony niemieckiej „kampanii polskiej”) i początek II wojny światowej. Szarża 18 pułku ułanów pomorskich pod Krojantami (zob. bitwa pod Krojantami) początek walk pod Mikołowem. 20 Dywizja Piechoty broni pozycji mławskiej (zob. bitwa pod Mławą). Wołyńska Brygada Kawalerii pod Mokrą zatrzymała niemiecką 4 Dywizję Pancerną (zob. bitwa pod Mokrą). Walki Oddziału Wydzielonego „Ignacy” pod Pszczyną (zob. bitwa pszczyńska). Walki o Węgierską Górkę. Zatonął okręt-baza nurków ORP „Nurek”. Zatopienie ORP "Mazur" przez niemiecki bombowce nurkujące; zginęło ok. 40 marynarzy. ORP "Bałtyk" został trafiony w prawą nadbudówkę rufową, załoga odpierała ataki niemieckich samolotów oraz brała udział w lądowej obronie wybrzeża. Zginął kapitan pilot Mieczysław Medwecki – pierwszy polski lotnik poległy w kampanii wrześniowej. Ppor. pil. Władysław Gnyś ze 121 eskadry myśliwskiej odniósł pierwsze powietrzne zwycięstwo w II wojnie światowej. 52 samoloty brygady pościgowej pod dowództwem płk pil. Stefana Pawlikowskiego stoczyły na północ od Warszawy pierwszą bitwę powietrzną w II wojnie światowej. Podpułkownik pilot Leopold Pamuła na samolocie PZL P-11 zestrzelił w walce powietrznej dwa samoloty nieprzyjaciela (He-111 i Ju-87), a po wyczerpaniu amunicji zaatakowany przez kilka samolotów Me-109, zderza się swą maszyną z jednym z nich, po czym wyskakuje na spadochronie; pierwszy „taran powietrzny” w II wojnie światowej. 1 – 17 września Polskie lotnictwo myśliwskie zestrzeliło w walce z Luftwaffe 150 samolotów, z czego 50 niszczy brygada pościgowa.

2 września Początek walk pod Mełnem. Luftwaffe zatopiła okręty-bazy ORP „Gdańsk” i ORP „Gdynia”.

3 września zatonął niszczyciel ORP „Wicher” ORP "Bałtyk" opuszcza załoga II Dywizjon i 55 Eskadra Liniowa z Brygady Bombowej wykonują uderzenia bombowe na niemieckie kolumny pancerne w rejonie Częstochowy i Radomska.

4 września Walki o Kowalewo, początek walk pod Piotrkowem Trybunalskim.

5 września Walki o Różan. W walce powietrznej k. Wyszkowa zginął por. pil. Stefan Okrzeja, dowódca klucza ze 112 eskadry myśliwskiej.

6 września Walki pod Kajetanowem, początek walk pod Pułtuskiem, Radomiem i Sandomierzem.

7 września Walki o Kazanów. Poddała się załoga Westerplatte. Sztab Naczelnego Wodza WP i Sztab Naczelnego Dowódcy Lotnictwa i OPL zostały przeniesione do Brześcia n. Bugiem.

8 września Początek walk o Iłżę, pod Kolbuszową i Wizną (zob. Obrona Wizny.

8–27 września W bohaterskiej obronie Warszawy brały udział dwa oddziały spieszone lotników.

9 września Początek walk nad Bzurą. Walki o Jeżów i Słupię. Początek walk na linii Sanu. Armia „Poznań” oraz Armia „Pomorze” wycofując się ku zagrożonej Warszawie atakują armię niemiecką w rejonie Łęczycy i Łodzi. Podpisanie umowy polsko-francuskiej w sprawie formowania we Francji polskiej dywizji

10 września Początek walk o Modlin.

11 września Początek walk pod Kałuszynem.

12 września Początek walk o Lwów. Walki o Birczę. Chrzest bojowy lotniczego spieszonego oddziału szturmowego (5 plutonów) w obronie stolicy.

13 września Naczelny Wódz marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz mianował podporucznikami: ze starszeństwem z dnia 1 sierpnia 1939 w korpusie piechoty, kawalerii, artylerii, lotnictwa, broni pancernej, saperów i łączności wszystkich podchorążych ostatniego rocznika szkół podchorążych, kształcących kandydatów na oficerów służby stałej (normalna promocja 1939) oraz w korpusie oficerów zdrowia (grupa lekarzy) tych wychowanków 6. rocznika Centrum Wyszkolenia Sanitarnego, którzy do końca sierpnia 1939 uzyskali dyplom lekarza na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Józefa Piłsudskiego w Warszawie (normalna promocja 1939); ze starszeństwem z dnia 1 września 1939 w korpusie piechoty, kawalerii, artylerii, lotnictwa, broni pancernej, saperów i łączności wszystkich podchorążych przedostatniego rocznika szkół podchorążych, kształcących kandydatów na oficerów służby stałej (normalna promocja 1940) oraz w korpusie oficerów zdrowia (grupa oficerów sanitarnych - podlekarze) podchorążych 5. i 4. rocznika CWSan. (promocja normalna 1940). Nazwiska i kolejność miały być ogłoszone w terminie późniejszym.

14 września Początek walk o Brześć. Samoloty Luftwaffe zatopiły okręt hydrograficzny ORP "Pomorzanin".

15 września Początek walk pod Jaworowem.

17 września Wojska ZSRR przekroczyły polską granicę łamiąc tym samym układ o nieagresji z 1932 (wkroczenie wojsk sowieckich było realizacją tajnego porozumienia Ribbentrop-Mołotow). Początek walk w Kampinosie, o Kobryń i pod Tomaszowem. Naczelny Dowódca Wojska Polskiego wydał rozkaz nakazujący przelot wszystkich samolotów na terytorium Rumunii, dokąd udać się miały także rzuty kołowe wraz z resztą personelu latającego.

18 września Początek walk pod Krasnymstawem.