Dakota Południowa (, wym. ) – stan w środkowo-północnej części Stanów Zjednoczonych, na obszarze Wielkich Równin. Sąsiaduje od północy ze stanem Dakota Północna, od zachodu z Montaną i Wyoming, od południa z Nebraską, od wschodu z Minnesotą i Iowa.

Według spisu z 2020 roku liczy 886,7 tys. mieszkańców i jest jednym z najsłabiej zaludnionych stanów w USA. Stolicą jest Pierre, a największym miastem Sioux Falls. Stan ma najwyższy odsetek dzietności wyprzedzając takie stany jak Dakota Północna i Utah.

Nazwa stanu pochodzi od zamieszkujących tam Indian Dakota (Siuksów).

Znajdują się tutaj najliczniejsze stada bizonów w USA (33 tys. osobników w 2020).

Symbole stanu Dewiza: (Z woli Bożej rządy ludu). Przydomek: (Stan Góry Rushmore). Symbole: bażant, świerk z Czarnych Wzgórz, sasanka amerykańska, różowy kwarc, skrzypce.

Historia 1743 – początek eksploracji obszarów przez Francuzów (Louis-Joseph Vérendrye i François Vérendrye) 1803 – obszar przeszedł na własność USA jako część Luizjany po jej zakupieniu od Francji 1804–1806 – Meriwether Lewis i William Clark penetrowali tereny 1817 – powstało Fort Pierre (pierwsze stałe osiedle białych) 1818 – zakupienie od Wielkiej Brytanii północno-wschodnich terenów obejmujących części dzisiejszych Dakoty Północnej i Dakoty Południowej 1831 – do Fort Pierre po raz pierwszy dopłynął parowiec 1861 – utworzenie Terytorium Dakoty 1868 – na Terytorium Dakoty utworzony został Wielki Rezerwat Siuksów 1873 – do Dakoty Południowej dotarła kolej, a wraz z nią fala osadników 1874 – odkrycie złota w górach Black Hills 25 czerwca 1876 – bitwa pomiędzy Indianami z plemienia Dakotów i kawalerią Stanów Zjednoczonych dowodzoną przez pułkownika George’a Armstronga Custera nad Little BigHorn 1877 – podzielenie Terytorium Dakoty na dwie części – południową i północną 2 listopada 1889 – przyjęcie Dakoty Południowej do Unii (tego samego dnia do Unii została przyjęta Dakota Północna) 29 grudnia 1890 – masakra Siuksów nad potokiem Wounded Knee.

Geografia thumb|left|Black Hills Rzeźba terenu na ogół wyżynna, z głęboko wciętymi dolinami rzeki Missouri i jej dopływów. Na zachodzie pasmo górskie Black Hills z najwyższym szczytem Harney Peak (2207 m n.p.m.). Znajduje się tam Kopalnia Homestake – największa niegdyś kopalnia złota w Ameryce Północnej, zamknięta w 2002 roku.

Główne rzeki: Missouri Roślinność: prerie Liczba hrabstw: 67 (lista) Największe hrabstwo: Minnehaha Liczba parków stanowych: 13

Stan znajduje się w dwóch strefach czasowych: UTC-06:00 i UTC-07:00.

Klimat Dakota Południowa leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego o kontynentalnej i suchej odmianie. Zimy są zimne i często mroźne, gdzie w wielu miejscach średnia dobowa może spaść do -12 °C. Lata są dość gorące co wiąże się z napływem gorących mas powietrza znad Meksyku. Średnie wartości letnie dochodzą do 32 °C. Średnie opady roczne około 500 mm. Najsuchsze regiony, leżące w południowo-zachodniej części stanu cechują się opadami rzędu od 150 do 300 mm rocznie, południowo-wschodnia część stanu to opady około 635 mm rocznie. Do częstych letnich zjawisk należą gwałtowne burze z silnym wiatrem. Czasami występuje gradobicie. Zimą zaś występują zawieje i zamiecie śnieżne.

Miejscowości

Na terenie stanu Dakota Południowa znajduje się 310 miast ( lub ) oraz 1 wieśWentworth (). Jedno miasto zamieszkane jest przez ponad 100 000 osób, 13 ma liczbę ludności przekraczającą 10 000, a 63 powyżej 1000 (2021 r.).

Lista miast zamieszkanych przez 1000 lub więcej osób (2021 r.):

Demografia thumb|Gęstość zaludnienia w Dakocie Południowej (w milach kwadratowych). Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Dakota Południowa liczy 886 667 mieszkańców, co oznacza wzrost o 72 487 (8,9%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,9% populacji, 24,5% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 17,2% to osoby mające 65 i więcej lat. 49,5% ludności stanu stanowią kobiety.

Rasy i pochodzenie Według danych z 2019 roku, 84,1% mieszkańców stanowiła ludność biała (81,5% nie licząc Latynosów), 8,6% to rdzenna ludność Ameryki, 2,8% miało rasę mieszaną, 2,4% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 1,3% to Azjaci, 0,23% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 3,7% ludności stanu.

Największe grupy stanowią osoby pochodzenia niemieckiego (34,4%), norweskiego (12,8%), irlandzkiego (9,4%), Siuksowie (6,8%), angielskiego (5,9%), „amerykańskiego” (4,5%) i holenderskiego (4,3%).

Język W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami były: język angielski – 93,46%, język hiszpański – 2,06%, język dakota – 1,39%, język niemiecki – 1,37%.

thumb|Katedra katolicka w Sioux Falls.

Religia W krajobrazie religijnym stanu dominują społeczności luterańskie (stworzone przez niemieckich i skandynawskich imigrantów), oraz katolicy.

Dane z 2014 r.: protestanci – 57%: głównego nurtu – 32% (gł. Kościół Ewangelicko-Luterański w Ameryce i Zjednoczony Kościół Metodystyczny), ewangelikalni – 25% (gł. Kościół Luterański Synodu Missouri, bezdenominacyjni, baptyści, uświęceniowcy, zielonoświątkowcy i huteryci), katolicy – 22%, brak religii – 18% (w tym: 4% agnostycy i 3% ateiści), inne religie – 3% (w tym: mormoni, świadkowie Jehowy, muzułmanie, bahaiści, prawosławni, żydzi, buddyści, unitarianie uniwersaliści i scjentyści).

Gospodarka thumb|Żniwa w Dakocie Południowej Rolnictwo jest kluczowym sektorem gospodarki Dakoty Południowej, podobnie jak biotechnologia, usługi biznesowe i profesjonalne, rekreacja na świeżym powietrzu, oraz przemysł naftowy i gazowy. Stan ma również rozwijający się przemysł turystyczny, a do ulubionych atrakcji należą góra Mount Rushmore i Park Narodowy Badlands. Produkcja obejmuje maszyny, chemikalia, wyroby metalowe i sprzęt transportowy.

Rolnictwo Dziewięć dziesiątych powierzchni stanu pokrywają uprawy lub pastwiska. Prawie dwie piąte gospodarki rolnej stanu opiera się na hodowli bydła i świń. Dakota Południowa jest jednym z dziesięciu największych producentów kukurydzy w kraju, a obfite uprawy kukurydzy są częściowo wykorzystywane do tworzenia biopaliw.

Zasoby Black Hills bogate są w minerały ze złożami złota, srebra, miedzi i ołowiu. W zachodniej części stanu znajdują się także skromne stanowe rezerwy ropy naftowej i gazu ziemnego.

Energia Cztery z sześciu głównych zapór hydroelektrycznych na rzece Missouri znajdują się w Dakocie Południowej. Hydroelektrownie mają największy udział w produkcji energii elektrycznej w stanie (około połowy w 2020 roku). Pozostała produkcja pochodzi prawie w całości z wiatru, węgla i gazu ziemnego. Dakota Południowa nie posiada żadnych elektrowni jądrowych.

Podatki Dakota Południowa należy do stanów z najniższymi podatkami. Jest to jeden z zaledwie dziewięciu stanów, które nie pobierają szeroko zakrojonego podatku dochodowego od osób fizycznych. Jednak podatki od sprzedaży i akcyza, są znacznie wyższe od średniej krajowej.

Uczelnie Black Hills State University Spearfish Dakota State University, Madison Dakota Wesleyan University, Mitchell Huron University, Huron Northern State University, Aberdeen South Dakota State University, Brookings University of Sioux Falls, Sioux Falls University of South Dakota, Vermillion.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Encyklopedia Geograficzna Świata: Ameryka Północna. Wydawnictwo Opres Kraków 199

Kategoria:Stany Stanów Zjednoczonych