Zlin

Zlin (, ; w latach 1949–1989 Gottwaldov) – miasto statutarne w Czechach, na wschodnich Morawach, nad rzeką Dřevnice (dopływ Morawy). Stolica kraju zlińskiego. Liczy 74 255 mieszkańców (stan na 2024 rok), będąc jedenastym najludniejszym miastem w kraju.

Miasto powstało od podstaw na miejscu średniowiecznej osady w dwudziestoleciu międzywojennym, w związku z rozwojem przedsiębiorstwa obuwniczego Bata, założonego w Zlinie przez Tomáša Batę. Miało realizować koncepcję idealnego miasta przyfabrycznego. Zabudowano je charakterystycznymi budynkami z czerwonej cegły w stylu międzywojennego modernizmu i funkcjonalizmu.

Nazwa Istnieje kilka wersji pochodzenia nazwy miasta Zlín. Jedna z nich – oparta na fragmencie jednego ze starych dokumentów – mówi, że nazwa pochodzi od słowa Slín, czeskojęzycznej nazwy skały osadowej margiel, w którą zasobne były tereny, na których założono miasto. Z kolei inna wersja, autorstwa zlińskiego historyka Karela Stloukala, wywodzi nazwę miasta od połączenia męskiego imienia Zla z przyrostkiem „-ín”, ewentualnie od innych męskich imion: Zleš lub Zlen. Oprócz tego w książce ze staromiejskimi legendami autorstwa Karela Pekárka znaleźć można wzmiankę o tym, że w dawnych czasach mieszkańcy miasta zmienili jego nazwę na Zlaté japko (pol. „Złote jabłko”) z obawy przed dalszą grabieżą spowodowaną toczącą się w okolicy wojną. W rzeczywistości jednak miasto nigdy nie zostało tak nazwane.

W okresie od stycznia 1949 roku do 31 grudnia 1989 roku miasto nosiło nazwę Gottwaldov, nadaną na cześć pierwszego komunistycznego prezydenta Czechosłowacji Klementa Gottwalda. 1 stycznia 1990 roku miastu przywrócono historyczną nazwę Zlín.

Historia Przed XX wiekiem Pierwsza wzmianka o Zlinie pochodzi z 1322 roku i opisuje ona miasto jako ośrodek rzemieślniczo-cechowy.

W 1360 roku pojawiła się wzmianka o istniejącej w mieście zbudowanej na planie litery „U”, od strony północnej zakończonej murami obronnymi, zaś od pozostałych stron otoczonej fosą. Po 1560 roku budynek został przebudowany na zamek renesansowy na planie zamkniętym, z arkadowym dziedzińcem. W 1860 roku jego właścicielami stali się Hauptowie.

XX wiek thumb|Porównanie Zlina na zdjęciach z 1898 roku i z 2019 roku thumb|Baťův mrakodrap w 2015 roku thumb|Jedno z osiedli robotniczych w 2017 roku W 1894 roku Tomáš Baťa, syn szewca, został właścicielem małej manufaktury obuwniczej w Zlinie, a następnie wzbogacił się na dostawach obuwia dla Armii Austro-Węgier podczas I wojny światowej, co pozwoliło mu na rozwinięcie firmy i budowę nowego miasta. Baťa uległ modnym w dwudziestoleciu międzywojennym ideom tworzenia miast-organizmów, zdrowych, funkcjonalnych i samowystarczalnych. Zwrócił się przy tym o pomoc do brytyjskiego urbanisty Ebenezera Howarda, zwolennika idei miasta ogrodu, i do Le Corbusiera, jednego z twórców architektury modernistycznej.

W powstającym centrum nowego Zlina główną rolę grały zabudowania fabryki obuwia Bata, wśród których najważniejszy był budynek administracyjny, tzw. (pol. „Drapacz chmur Baty”), oznaczony numerem 21. Powstały w latach 1937–1938 według projektu Vladimíra Karfíka funkcjonalistyczny gmach miał 77,5 metra wysokości i 16 pięter, co czyniło go najwyższym budynkiem w Czechosłowacji i drugim pod względem wysokości budynkiem w Europie (po Torengebouw w Antwerpii). Jego szczególną cechą był gabinet szefa firmy ulokowany w kabinie windy o wymiarach 6x6 m, wyposażony w telefon, umywalkę i klimatyzację. Według odgórnie przyjętych założeń, zlińskie śródmieście miało być nowoczesne i wygodne, a jednocześnie charakteryzować się bogatym zapleczem socjalnym, tak, aby praca pracowników fabryki była jak najbardziej wydajna. Z tego względu zbudowano liczne żłobki, szkoły, najnowocześniejszy w ówczesnej Czechosłowacji szpital, a także klub sportowy, dom towarowy i kino na 2580 osób – wówczas (w 1932 roku) największy tego typu obiekt w Europie.

Równocześnie z centrum, na okolicznych zboczach budowano także osiedla dla pracowników, składające się z małych, jedno- i dwurodzinnych modułowych domów reprezentujących dziesięć typów architektonicznych i pomyślanych tak, aby związać pracowników z firmą Bata (np. niewielkich rozmiarów kuchnie, które miały skłonić lokatorów domów do jadania w zakładowych stołówkach). Autorem koncepcji urbanistycznej robotniczych osiedli był František Lýdie Gahura, który studiował u Le Corbusiera w Paryżu. Głównym materiałem zastosowanym do budowy zabudowy miasta – od budynków fabryki do domów pracowników – była czerwona cegła szamotowa, która miała za zadanie podkreślić spójność życia miasta w cieniu fabryki. Wykorzystano ponadto zbrojony beton, będący wtedy symbolem nowoczesności, duże tafle szkła oraz powtarzalny moduł kwadratu o boku 16,5 m i jego wielokrotności, co miało zunifikować całość.

Podczas II wojny światowej, w listopadzie 1944 roku Zlin był bombardowany.

XXI wiek W 2004 roku Baťův mrakodrap został przebudowany, a następnie ulokowano w nim Urząd Krajowy i Urząd Skarbowy. Gabinet w kabinie windy został udostępniony dla zwiedzających, ponadto na dachu budynku wybudowano nadbudówkę z kawiarnią i tarasem widokowym.

Demografia Dane demograficzne za rok 2022 i 2024. Rok 2022 2024 Liczba ludności 72 973 74 255 Liczba mężczyzn 35 069 35 646 Liczba kobiet 37 904 38 609

Edukacja W Zlinie mieści się Uniwersytet Tomáša Baty.

Sport PSG Zlín – klub hokejowy Tescoma Zlín – klub piłkarski VSC Zlín – klub siatkarski Ponadto co roku, w okresie wakacji, w mieście rozgrywana jest eliminacja Rajdowych Samochodowych Mistrzostw Europy (ERC) i do 2012 roku Intercontinental Rally Challenge (IRC) – Rajd Barum.

Ludzie związani z miastem

Josef Abrhám – aktor Tomáš Baťa – przedsiębiorca Miroslav Blaťák – hokeista Bohumil Brhel – żużlowiec Roman Čechmánek – hokeista Martin Kotásek – hokeista Jiří Novák – tenisista Pavel Mojžíš – hokeista Karel Rachůnek – hokeista Zdislav Tabara – hokeista i trener Ivana Trump – przedsiębiorca, była żona Donalda Trumpa Renata Voráčová – tenisistka Martin Vozdecký – hokeista

Odniesienia w kulturze Mariusz Szczygieł Gottland

Współpraca Miejscowości partnerskie: Niemcy: Altenburg, Limbach-Oberfrohna Polska: Chorzów Holandia: Groningen Belgia: Izegem Francja: Romans-sur-Isère Włochy: Sesto San Giovanni Słowacja: Trenczyn

Zobacz też Bata (przedsiębiorstwo) Kanał Baty Hamé Zlín

Przypisy

Kategoria:Miasta w kraju zlińskim