Historia Łobza

thumb|Łobez z lotu ptaka thumb|Łobez - centrum thumb|upright|Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa thumb|Wnętrze kościoła Łobez (niem. LabesSkorowidz ustalonych nazw miejscowości na Ziemiach Odzyskanych według uchwał Komisji Ustalania Nazw Miejscowości przy Ministerstwie Administracji Publicznej opr. Stanisław Rospond wyd. Instytut Kartograficzny i Wydawniczy Glob, Wrocław 1948) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, siedziba powiatu łobeskiego i gminy miejsko-wiejskiej Łobez, położone nad rzeką Regą na Wysoczyźnie Łobeskiej. Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 10 330 mieszkańców. Z woli rodu Borcke Łobez (Labes) został miastem w roku 1275Martin Wehrmann, Geschichte von Pommern, T. I, s. 111, Dr. Henning Graf von Borcke, "Unser Pommerland" vom Juli/August 1931 S. 261, Herbert Rudolf von Bismarck, Krätschmann, 675 Jahre deutsche Stadt Labes. PBr., 2, 1950, Nr. 9, S. 3 f.,.

Historia We wczesnym średniowieczu powstał na prawym brzegu Regi gród obronny Pomorzan, przy którym wytworzyło się podgrodzie. Podgrodzie stało się zalążkiem miasta – skupiała się tam ludność rzemieślniczo-handlowa, pełniło też funkcje administracyjno-wojskowe. Pierwsza wzmianka o Łobzie jest z roku 1114, gdzie wymieniony został w dokumencie Bork z Łobza. Następna jest z roku 1247, gdzie sprzedający majątek Siemyśl nazywają siebie Borkami z Łobza, następna z 1271. Jest w niej mowa o rycerzu Wolfie Borko jako panu na Łobzie – „dominus de Lobis”. Dalsze losy Łobza łączą się z losami rodu Borków, którzy byli właścicielami miasta i okolic.

Łobez znajduje się wśród miejscowości, które jako pierwsze otrzymały prawa miejskie w 1275, już w 1295 roku figuruje jako „miasto”, w 1348 zaś dostał potwierdzenie swoich praw miejskich według prawa lubeckiego. W XIV wieku występuje już burmistrz i rada miejska. Wtedy też Łobez otoczono murami, które przetrwały do XVIII wieku. W 1460 uzyskał własne sądownictwo. Historia Łobza ściśle łączy się z rodem Borków. Ci założyciele lub właściciele miast Łobez, Resko i Węgorzyno skuteczniej niż wcześniej zakony, skolonizowali teren nad Regą. Borkowie wznieśli w Łobzie zamek na północny wschód od dzisiejszego miasta, który rozebrano w 1832 roku.

Pomorze po śmierci Bogusława XIV w 1637 roku, ostatniego księcia z rodu Gryfitów, i podpisaniu pokoju westfalskiego w 1648 weszło w skład Brandenburgii.

W XVIII wieku oficjalnie powstały ziemskie powiaty szlachty pomorskiej: Borkischer Kreis, a jego sąsiedztwie Ostenscher Kreis i Daberscher Kreis na pograniczu z Nowa Marchią (Brandenburgią). Borkowie, Ostenowie i Dewitzowie z Dobrej w 1815 r., wraz z likwidacją przez władze pruskie pańszczyzny, podporządkowali się rozporządzeniom administracyjnym państwa. Powstał powiat Regenwalde (Reski), obejmujący jeszcze miasto Płoty i okolice (należące wcześniej do Ostenów). Nastąpiła korekta granic i likwidacja enklaw. W latach 1818–1945 miasto administracyjnie należało do powiatu Regenwalde, początkowo z siedzibą w Resku, a od roku 1860 z siedzibą w ŁobzieRegenwalde Kreis Regenwalde in der ehemaligen Provinz Pommern.. Stało się tak po wybudowaniu pierwszej w powiecie linii kolejowej Stargard-Koszalin (1859 r.), kiedy to stolicę powiatu przeniesiono (nie bez protestów Reska) do Łobza. Jednak powiat nadal zwał się Reski (Regenwalde), miał wtedy 1191 km² i należał do Rejencji Szczecińskiej. Po 1945 roku i objęciu Ziem Odzyskanych przez polską administrację powierzchnia okręgu-powiatu Ławiczka-Resko z siedzibą w Łobzie nie zmieniła się. Następnie powstał powiat łobeski, do którego w latach 1954–1958 dołączono rejon płotowski. W takim kształcie dotrwał do 1975 r., gdy zlikwidowano ten poziom administracji. W 2002 r. z gmin powiatów: stargardzkiego (Łobez i Węgorzyno), gryfickiego (Resko i Radowo Małe) oraz goleniowskiego (Dobra) ponownie utworzono powiat łobeski. thumb|180 px |Pomnik pamięci żołnierzy LWP i Armii Czerwonej w Świętoborcu thumb|left|180 px |Pomnik Wdzięczności „Byliśmy Jesteśmy Będziemy” (Mieczysław Welter, 1968) thumb|Rocznica zajęcia Łobza 3.03.2009. Warta honorowa: żołnierze i rycerze thumb|Lapidarium pamięci mieszkańców Łobza, którzy tu żyli i zmarli dawniej, pamięci 208 mieszkańców Łobza, którzy zginęli na I wojnie światowej (Pomnik RolandaPomnik Rolanda wiki.genealogy.net.), pamięci Tych, którzy zginęli na II wojnie światowej (391 (ok. 400Siegfried Hannemann: Der Kreis Regenwalde in Pommern,Melle, 2009, s.21) cywili i 351 żołnierzy) i pamięci Tych z roku 1945-47 podczas wysiedlenia (66 osób)Liczbę ofiar podano wg prac: Walter Nemitz, Fritz Wilke, Dietrich Dähn: Labes – Unsere liebe Heimatstadt. Heimatfreunde der Kreisstadt Labes in Pommern, T I, II, III, 1971, 1979, 1983. W 1945 r. miasto zostało dotkliwie zniszczone. Łobez został zdobyty 3 marca 1945 r. po ostrzale artyleryjskim z Suliszewic i nocnych walkach z Hitlerjugend (HJ – przybudówka Oddziałów Szturmowych SA, kompanie bojowe „Jagdkommandos” – uzbrojenie: granatnik pancerfaust) przez żołnierzy Armii Czerwonej (1 Armia Pancerna 1 Frontu Białoruskiego, 44 Brygada Pancerna Gwardii (dowódca: płk Joseph Iraklievich Gusakovsky (ur. 12,(25).12.1904 – † 20.02.1995) – później generał, II-krotny „Bohater Związku Radzieckiego”), 108 Gwardyjski Pułk Czołgów Ciężkich (dowódca: płk Władimir D. Reutow(?)) i oddział miejscowych partyzantów. Oddział ten złożony był z Polaków i prawdopodobnie osób innych narodowości (Rosjanie, Francuzi lub Serbowie), którzy zbiegli z okolicznych jenieckich obozów pracy, których było wiele w powiecie (w samym Łobzie istniały w czasie wojny dwa obozy pracy). Następnie do Łobza weszli żołnierze polscy LWP z 43 Pułku Artylerii Lekkiej (dowódca: mjr Ilia Sadowski), którzy stoczyli potyczkę 6.03.1945 r. w Świętoborcu z oddziałami XX Korpusu SS (dowódca: gen.porucznik Günther Krappe (ur. 1893, †1981)Z dziejów ziemi łobeskiej.Biuletyn Kawaleria.Tygodnik Łobeski: Łobez w systemie obronnym Wału Pomorskiego .Tygodnik Łobeski: Zaglądając w przeszłość. Lata powojenne w dokumentach (cz. 1) .Tygodnik Łobeski: Zaglądając w przeszłość. Lata powojenne w dokumentach (cz. 2) .Miejscowości letniskowe na ziemi międzyrzeckiej .Mit wuchtigem Stoß von der Weichsel bis an die Oder .. thumb|180 px |Kamień pamięci (Otto Puchstein) thumb|160px|Łobez – tablica pamiątkowa (Wincenty Witos) thumb|140px|Kajakowy Szlak Papieski w Łobzie

Historia nazwy miasta Pierwsze źródła podają nazwę miasta w łacińskiej formie: Lobis (1271), Lobese (1280), Lobse (1285). Nie do końca wyjaśniona jest etymologia słowa „Łobez”. Przypuszcza się, że miasto wywodzi swoją nazwę od rzeki, nad którą jest położone lub od łabędzia (historycy niemieccy – łabędź – starosłowiańskie: labez, labendz)Ernst Zernickow.Thomas Kanzow: Chronik von Pommern in hochdeutscher Sprache.Heinrich Karl Wilhelm Berghaus: Die Städte des Regenwalder Kreises.. Starosłowiańskie słowo „laba”, oznaczało wszystko płynące lub zachowujące stan płynny. Inna interpretacja wskazuje pochodzenie nazwy od słowa lobose, które oznaczało miejsce podmokłe, porośnięte tatarakiem, gęstwiną, krzakami, zaroślami zwanym w języku staropolskim łabuziem. W obu przypadkach akcentowana jest lokalizacja osady nad wodą, na co wskazuje występujący także w innych nazwach rdzeń łob (np. Łobżenica, Łobżany)Serwis UM w Łobzie..

Obecna nazwa miasta formalnie obowiązuje od 19 maja 1946.

Demografia historyczna Liczba mieszkańców Łobza w różnych latach na podstawie danych z rozdziału „Kalendarium” i książki „Städtebuch Hinterpommern”.

Rok   Liczba ludności 1680 ok. 800 1740 1191 1749 1339 1762 949 1776 1195 1782 1160 1794 1339 1812 1797 1814 1800 1816 1939 1819 1960 1831 2443 1843 3207 1852 3939 1861 4756 1885 5225 1895 5187 1912 5098 1925 5873 (6088) 1939 7300 08.1945 1710 (160 Polaków) w Łobzie 10.1945 5885 Niemców w Łobzie10.1945 8287 Niemców w powiecie02.1946 9 773 Niemców w powiecie 1946 4144 w Łobzie1946-7 10 905 Niemców wysiedlono z powiatu 1957 6026

Liczba osób narodowości żydowskiej mieszkających w Łobzie. Rok   Liczba ludności 1705 2 rodziny 1753 1 rodzina 1782 15 1794 18 1812 38 1816 62 1831 61 1840 90 1843 100 1852 121 1861 167 1867 175 1871 138 1903 105 1925 43 1939 11 1940 0

Kalendarium Krótka historia Łobza: ok. X w. – Łobez. Nad Regą istnieje gród obronny Pomorzan. 1114 − Pierwsza wzmianka o Łobzie, gdzie wymieniony został w dokumencie Bork z Łobza. 1193 – Osada Łobez i przyległe tereny znajdują się w granicach biskupstwa kamieńskiego. 1247 - Następna wzmianka o Łobzie jest z roku 1247, gdzie sprzedający majątek Siemyśl nazywają siebie Borkami z Łobza ok. 1270 – Z Kołobrzegu do Łobza przybywa rycerz Borko i jako lenno obejmuje tereny nad środkowym biegiem Regi. 1271 – Druga wzmianka o Łobzie w dokumencie klasztoru w Jasienicy. 1275 − Łobez z woli rodu Borcke został miastem. 1285 – Łobez występuje w dokumencie jako Lobse. 1295 – Łobez określany jest jako civitas, tj. miasto i występuje nazwa miasta Lobese. 1295 – Przy podziale Pomorza obszary nad Regą z Łobzem przypadły wołogoskiej linii książąt pomorskich. 1338 – Spór Borków z księciem Bogusławem (potem Barnimem i Warcisławem) o wypas w lasach książęcych. Z pomocą Gryfic i innych miast pokonano Borków. Gwarancje złożyło miasto. 1338 – W Łobzie rozebrano zamek Borków. Efekt konfliktu z księciem pomorskim. 1348 – Potwierdzenie praw miejskich Łobza według prawa lubeckiego. 1348 – Wydano potwierdzenie lubeckich praw miejskich. Mieszkańcy wybierają burmistrza, radę i sędziów. poł. XIV – Łobez i tereny obecnego powiatu w granicach księstwa wołogoskiego. 1360 – Wzmianka w dokumentach o istnieniu parafii. 1360 – Istniało bractwo Calendae oddające się modłom za zmarłych. 1400 – Borkowie potwierdzili Transumptem akt lokacyjny miasta (inna data 1460). XIV – Miasto otoczono murami. Miasto miało dwie bramy: Bramę Gryficką na przedłużeniu ulicy Kościelnej przy obecnym boisku Szkoły Podstawowej nr 1, skąd odchodziły drogi do Gryfic, Nowogardu i Unimia, i drugą zwaną Bramą Reską (przy moście na Redze) – drogi do Nowej Marchii (Świdwin, Drawsko) i do Bonina i Węgorzyna – odpowiednio ulicą Pocztową, Kraszewskiego, Strumykową lub Węgorzyńską przez las. XV – Miasto posiada ok. 15 ulic. od XV w. – Szkołę prowadził ludimagister, czyli magister szkoły. 1404 – Konflikt Borków z książętami Pomorza i świdwińskimi Krzyżakami. Odbudowany zamek w Łobzie obsadzili polską załogą. 23.08.1410 – Trzęsienie ziemi na Pomorzu. 1425/1426 – Zima bardzo łagodna. W grudniu kwiaty. 1460 – Otrzymanie własnego sądownictwa. 1468 – Pleban Świdwina Georgius Becker przedstawicielem biskupa kamieńskiego na dystrykt Łobez, Resko, Strzmiele i Świdwin. 1471 – Na Pomorzu Zach. wiosna w lutym, żniwa w czerwcu. 1473 – Wiosna w marcu. Wielkie upały. Wyschły zboża. 1490 – Pierwszy znany z nazwiska proboszcz łobeski – Matias Rychel. XVI w. Istniał Urząd KataHistoria miejscowości Łobez .. od XVI – Wzniesiono szpital w Łobzie pw. św. Jerzego. 1523 – Borkowie jako panowie na Łobzie dostarczają księciu sprzęt wojenny w postaci 9 koni i uzbrojonych ludzi. 1534 – Na zjeździe w Trzebiatowie przyjęto protestantyzm (luteranizm) dla całego Pomorza po 1534 – Faustyna Borcke pozostawiła kościółek za murami miasta katolikom. Zburzony w 1537. 1551 – Protestanci nie pozwolili na odbudowę kościoła katolickiego w mieście (ostry konflikt). 1566 – Rozpoczęto brukować ulice w mieście. poł. XVI – Zbudowano nową wieżę (drewnianą) i ambonę w kościele. 1573 – Łobez na mapie Pomorza Zachodniego w atlasie Abrahama Orteliusa. 1585 – Wzmianka w dokumentach o istnieniu szubienicy w południowej części miasta na wzgórzu. Zlikwidowana przed XVII i postawiono tam wiatrak, który stał do drugiej połowy XIX w. 1588 – Daniel Winb, pierwszy znany pastor protestancki.