Głuszec czarnodzioby, głuszec syberyjski, głuszec kamienny (Tetrao urogalloides) – gatunek dużego ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae). Zamieszkuje środkową i wschodnią Syberię oraz przyległe obszary Mongolii i północno-wschodnich Chin. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka Dawniej gatunek ten często występował pod nazwą Tetrao parvirostris, jaką nadał mu Charles-Lucien Bonaparte w 1856 roku, jednak poprawna, wcześniejsza nazwa to Tetrao urogalloides, pod jaką opisał ten gatunek Alexander von Middendorff w 1853 roku.
Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) i autorzy AviList wyróżniają dwa podgatunki Tetrao urogalloides, w przeszłości proponowano ich kilka więcej. T. urogalloides urogalloides Middendorff, 1853 – północno-wschodnia Azja. T. urogalloides kamtschaticus Kittlitz, 1858 – Kamczatka. Niektórzy autorzy wyróżniają trzeci podgatunek: T. urogalloides stegmanni Potapov, 1985 – rejon jeziora Bajkał, góry Sajany oraz północna Mongolia.
Występowanie Występuje na wschód od Bajkału, do Kamczatki i Sachalinu. Największa populacja występuje w Rosji, znacznie mniejsze w Mongolii i północno-wschodnich Chinach.
Morfologia Wyraźnie rozróżnialny od głuszca zwyczajnego (Tetrao urogallus). Jest największym kurakiem na wschód od jeziora Bajkał.
Długość ciała: samce 89–97 cm, samice 69–75 cm. Masa ciała: samce 3350–4580 g, samice 1700–2200 g.
Występuje dymorfizm płciowy. Samiec jest trochę mniejszy od samca głuszca zwyczajnego, ubarwienie czarne z charakterystycznymi, zaokrąglonymi białymi plamami na pokrywach skrzydłowych, krótki czarny dziób, sterówki długie z białymi plamami. Samce mają czerwone róże (brwi) nad oczami i krótką czarną brodę. Samice mniejsze; wyglądem przypominają kury głuszca zwyczajnego, lecz brak rudej plamy na piersi.
Środowisko Głuszec czarnodzioby żyje w lasach górskich i na równinach w tajdze, preferując lasy modrzewiowe, zdarza się go spotkać w lasach mieszanych, liściastych i sosnowych. Na Kamczatce występuje podgatunek T. u. kamtschaticus, który żyje w niskich brzozowych laskach. Tryb życia osiadły, z małymi migracjami.
Pożywienie Od listopada do marca przeważnie igły sosny, pąki drzew liściastych. Latem zjadają igły modrzewia, różne części roślin, jagody, leśne owoce i owady. Ptaki jesienią muszą zgromadzić bardzo duże zapasy tłuszczu, który pozwoli im przetrwać ostrą i mroźną zimę.
Rozród Ptaki są płodne już w pierwszym roku życia. Ale samce kryją zazwyczaj w drugim roku, nie tokują w obecności starszych samców. Głuszec jest poligamiczny, samiec kopuluje z większą liczbą kur. Toki zaczynają się w marcu i trwają do końca maja. Kulminacyjnym punktem toków jest koniec kwietnia, początek maja. Samce tokują na ziemi i na drzewie. Toki są podobne do europejskiego głuszca, tylko z różnicą śpiewu samców. Samce nie śpiewają i nie głuchną. Samiec wydaje oryginalne kliknięcia, jak dźwięk kastanietów, co można usłyszeć z odległości 250 metrów.
Gniazdo to wykopany dołek, średnio ukryty. Samice znoszą pierwsze jaja w maju. Inkubacja trwa 24–26 dni. Pisklęta legną się w czerwcu. Pierwszy pokarm stanowią owady, jagody, owoce. W późniejszym okresie dieta piskląt zmienia się na bardziej roślinną.
Status zagrożenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje głuszca czarnodziobego za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W Rosji jest gatunkiem łownym. Liczebność populacji nie została oszacowana; dawniej był to ptak bardzo pospolity. Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku.
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kurowate Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Fauna Chińskiej Republiki Ludowej Kategoria:Fauna Mongolii Kategoria:Fauna Rosji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1853 roku