Wikariusz generalny Rzymu – oficjalnie Wikariusz Generalny Jego Świątobliwości dla diecezji Rzymu. Duchowny, powoływany przez papieża, którego obowiązkiem jest realizacja bieżących zadań biskupa diecezji rzymskiej. Urząd pełni zwyczajowo kardynał, któremu przysługuje tytuł: „Kardynał wikariusz”. W wypadku gdy urząd pełni osoba spoza Kolegium Kardynalskiego, duchowny tytułowany jest „Prowikariuszem”. Wikariusz kieruje Wikariatem Generalnym dla diecezji Rzymskiej. W pracy pomagają mu: wiceregent oraz biskupi pomocniczy Rzymu. Wikariusz generalny Rzymu od 1966 jest z urzędu administratorem apostolskim suburbikarnej diecezji Ostii – której administracja jest scalona z wikariatem rzymskim. Natomiast od 7 listopada 1970, wikariusz Rzymu jest połączony z funkcją archiprezbitera Bazyliki św. Jana na Lateranie.
Pierwsze wzmianki o osobie zarządzającej w imieniu papieża diecezją rzymską pochodzą z 1106/1107Zob. Hüls, Rudolf: Kardinäle, Klerus und Kirchen Roms: 1049–1130. Bibliothek des Deutschen Historischen Instituts in Rom. Max Niemeyer Verlag. Tybinga 1977, s. 141. . Aż do 1260 wikariusze byli powoływani spośród kardynałów, z tym, że zawsze były to nominacje doraźne, związane z nieobecnością papieża w Rzymie. Pierwszym wikariuszem wybranym spośród biskupów był dominikanin Thomas Fusconi de Berta. Zwyczaj ten kontynuowano do konsystorza 29 listopada 1558, kiedy to Paweł IV zarządził, że kolejni wikariusze powoływani będą spośród kardynałów ze święceniami biskupimi. W tym czasie wikariusze diecezji rzymskiej powoływani byli już rutynowo, jako pomocnicy papieża w sprawowaniu posługi duszpasterskiej na terenie jego diecezji, a nie jedynie tymczasowi zastępcy, na czas jego nieobecności.
W momencie śmierci papieża tradycyjnie to kardynał wikariusz ogłasza tę wiadomość; chociaż o śmierci Jana Pawła II zawiadomił abp Leonardo Sandri – Substytut ds. Ogólnych Sekretariatu Stanu. Gdy dochodzi do sede vacante, kardynał wikariusz zachowuje swój urządAnnuario Pontificio 2012, p. 1377 .
Od 6 października 2024 funkcję wikariusza generalnego dla diecezji Rzymskiej pełni kard. Baldassare Reina, natomiast emerytowanym wikariuszem Rzymu jest kardynał Agostino Vallini.
Wikariusze generalni Wikariusze przed 1558 Giovanni Marsicano (1106/1107) kardynał biskup Tusculum Pietro Senex (1115, 1117–1120) biskup Porto Corrado Demetri (1130–1137, 1145, 1147–1149, 1150–1152) późniejszy papież Anastazy IV Gregorio Centu (1160) kardynał biskup Sabiny Juliusz (1161–1164) kardynał biskup Palestriny Giovanni da Sutri (1164–1165, 1177) kardynał prezbiter Bazyliki św. św. Jana i Pawła na Celiusie Walter (1167–1168) kardynał biskup Albano Gerardo (1184–1188) kardynał diakon S. Adriano Ottaviano di Paoli (1198) kardynał biskup Ostia e Velletri Pietro Gallocia (1206) kardynał biskup Porto e S. Rufina Pietro Sasso (1217) kardynał prezbiter Bazyliki św. Pudencjany Romano Bonaventura (1236) kardynał biskup Porto e S. Rufina Giacomo Pecoraria (1238) kardynał biskup Palestriny Stefano Conti (1245–1251) kardynał prezbiter Bazyliki Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu Riccardo Annibaldi (1252) kardynał diakon S. Angelo Tommaso Fusconi di Berta (1260) biskup Sieny Giovanni Colonna (1262) biskup Nikozji Tommaso da Lentini (1264) biskup Betlejem Aldobrandino Cavalcanti (1272) biskup Orvieto Latino Malabranca Orsini (1279) kardynał biskup Ostia e Velletri Bartolomeo di Grosseto (1288) biskup Grosseto Giovanni di Iesi (1290, 1295) biskup Iesi Salvo di Recanati (1291) biskup Recanati Lamberto di Veglia (1296) biskup Veglia Alemanno di Tiro e Oristano (1299) biskup Oristano Ranuccio di Cagliari (1301) biskup Cagliari Niccolò Alberti (1302) biskup Spoleto Giovanni di Osimo (1303) biskup Osimo Giacomo di Sutri (1303) biskup Sutrium Guittone Farnese (1307) biskup Orvieto Isnardo Tacconi (1309) biskup Tebe Ruggero da Casole (1313) biskup Sieny Giovanni di Nepi (1317) biskup Nepi e Sutri Andrea di Terracina (1322, 1325) biskup Terraciny Angelo Tignosi (1324, 1325) biskup Viterbo Giovanni Pagnotta (1334, 1335) biskup Anagni Nicola Zucci (1341) biskup Asyżu Raimondo di Rieti (1343) biskup Rieti Ponzio di Orvieto (1348, 1349) biskup Orvieto Giovanni di Orvieto (1361) biskup Orvieto Pietro Boerio (1365) biskup Orvieto Giacomo di Muti (1369) biskup Arezzo Luca Gentili Ridolfucci (1375) biskup Nocery Stefano Palosi (1380) biskup Todi Gabriele Gabrieli (1383) biskup Gubbio Lorenzo Corvini (1389) biskup Gubbio Giovanni di San Paolo fuori le Mura (1392) opat Bazyliki św. Pawła za Murami Francesco Scaccani (1394, 1399) biskup Noli Paolo di Francesco di Roma (1405, 1407) arcybiskup Monreale Francesco di San Martino (1411) opat S. Martino w Viterbo Giacomo Isolani (1414–1418) kardynał diakon Bazyliki św. Eustachego Sante di Tivoli (1420, 1421, 1424) biskup Tivoli Nicola Lazzaro di Guinigi (1427) biskup Lukki Daniele Gari Scotti (1431) biskup Parenzo Gasparre di Diano (1431) arcybiskup Conzy Stefano di Volterra (1434) biskup Volterry Genesio di Cagli (1435) biskup Cagli Andrea di Osimo (1437) biskup Osimo Giosuè Mormile (1441) biskup Tropei Onofrio Francesco (1444) biskup Melfi Roberto Cavalcanti (1447, 1448) biskup Volterry Berardo Eroli (1449) biskup Spoleto Francesco de Lignamine (1458, 1459) biskup Ferrary Giovanni Neroni (1461, 1462) biskup Volterry Dominico Dominici (1464) biskup Torcello Nicola Trevisano (1479, 1487) biskup Cenedy Leonardo di Albenga (1485) biskup Albengi Giacomo Botta (1486, 1489) biskup Tortony Jaime Serra i Cau (1492, 1494) biskup Oristano Pietro Gamboa (1501) biskup Carinola Pietro Accolti (1505) biskup Ankony Domenico Giacobazzi (1511) biskup Lucery Andrea Giacobazzi (1520) kanonik watykański Paolo Capizucchi (1521) kanonik watykański Bartolomeo Guidiccioni (1539) kleryk z Lukki Pomponio Cecci (1540) biskup Nepi e Sutri Filippo Archinto (1542) biskup Borgo S. Sepolcro Ludovico Beccadelli (1554) biskup Ravello Pietro di Lucera (1555) biskup Lucery Virgilio Rosario (1555) biskup Ischia
Kardynałowie wikariusze (od 1558) 1558–1559: kard. Virgilio Rosario 1560–1587: kard. Giacomo Savelli 1588–1603: kard. Girolamo Rusticucci 1603–1605: kard. Camillo Borghese późniejszy papież Paweł V 1605–1610: kard. Girolamo Pamphili 1610–1629: kard. Giovanni Garzia Millini 1629–1671: kard. Marzio Ginetti 1671: kard. Paluzzo Paluzzi Altieri degli Albertoni 1671–1714: kard. Gaspare Carpegna 1715–1717: kard. Niccolò Caracciolo, prowikariusz 1717–1721: kard. Giandomenico Paracciani 1721–1726: kard. Fabrizio Paolucci 1726–1732: kard. Prospero Marefoschi 1732–1759: kard. Giovanni Guadagni OCD 1759–1762: kard. Antonio Erba-Odescalchi 1762–1793: kard. Marcantonio Colonna 1793–1795: kard. Andrea Corsini 1795–1818: kard. Giulio Maria della Somaglia 1818–1820: kard. Lorenzo Litta 1820–1823: kard. Annibale della Genga późniejszy papież Leon XII 1824–1834: kard. Giacinto Placido Zurla 1834–1838: kard. Carlo Odescalchi 1838–1841: kard. Giuseppe della Porta Rodiani 1841–1876: kard. Costantino Patrizi Naro 1876–1884: kard. Raffaele Monaco La Valletta 1884–1899: kard. Lucido Maria Parocchi 1899–1900: kard. Domenico Jacobini 1900–1913: kard. Pietro Respighi 1913–1931: kard. Basilio Pompilj 1931–1951: kard. Francesco Marchetti Selvaggiani 1951–1965: kard. Clemente Micara 1965–1968: kard. Luigi Traglia 1968–1972: kard. Angelo Dell’Acqua 1973–1991: kard. Ugo Poletti 1991–2008: kard. Camillo Ruini 2008–2017: kard. Agostino Vallini 2017–2024: kard. Angelo De Donatis od 2024: kard. Baldassare Reina
Przypisy
Bibliografia Kardynał wikariusz w Encyklopedii Katolickiej Ambrogio Brambilla: Origine ed evoluzione dell'Ufficio del cardinale vicario di Roma fino all'anno 1558, Studi Barnabiti, 22 (2005), s. 197-345
Linki zewnętrzne
Kategoria:Konklawe Kategoria:Służba liturgiczna Kategoria:Urzędy i tytuły kościelne Kategoria:Kuria Rzymska Kategoria:Diecezja rzymska