Jan Kanty Krzyżanowski (ur. 23 lub 24 października 1789 w Krakowie, zm. 2 grudnia 1854 w Warszawie) – polski chemik, fizyk i pedagog.
Życiorys Według heraldyka Adama Bonieckiego jego rodzina pieczętowała się herbem Świnka. Jego dziadkiem był miecznik i złotnik krakowski Marcin Krzyżanowski (ok. 1720-1802), a ojcem pisarz i wiceprezydent Krakowa Tomasz Józef Krzyżanowski (1755-1818). Miał trzech braci: Ludwika Józefa, Jacka Karola i Adama Szymona (1785-1847), profesora prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.
W latach 1810–1812 był profesorem zastępcą w Szkole Głównej Krakowskiej. W 1812 został nauczycielem fizyki i chemii w Szkole Wojewódzkiej w Lublinie. W latach 1814–1816 z polecenia Dyrekcji Edukacji Publicznej przebywał za granicą (m.in. w Niemczech i Anglii), studiując tam chemię i fizykę, a także zaznajamiając się z systemem Bella-Lancastera.
Po powrocie do kraju kontynuował pracę w Lublinie, został też doradcą władz edukacyjnych Królestwa Polskiego i Rządowej Komisji Spraw Wewnętrznych w sprawie nowych metod pedagogicznych. W 1820 Stanisław Staszic mianował go organizatorem szkół lankastrowskich i niedzielnych. W 1823 przeniósł się do Warszawy. Pracował jako wykładowca chemii w Szkole Wojskowej Aplikacyjnej oraz Szkole Zimowej Artylerii w Warszawie. W 1825 mianowano go członkiem Rady Politechnicznej. Należał też do Rady Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1829 został inspektorem generalnym Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1833–1839 radca etatowy Rady Wychowania Publicznego.
Członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Lublinie, Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (od 1822) oraz Towarzystwa Elementarnego (od 1823).
Zasługą Jana Kantego Krzyżanowskiego jest wprowadzenie do Polski metody wzajemnego uczenia się (Lankastra) oraz urządzenie szkoły rzemieślniczej niedzielnej w Lublinie.
Zmarł 2 grudnia 1854 w Warszawie. Pochowano go we wspólnym grobowcu z żoną Zuzanną Arnoldówną (zm. 1848) na Powązkach.
Publikacje naukowe Był encyklopedystą. Wymieniony został jako redaktor Encyklopedii obrazowej systematycznej wydanej w Warszawie w latach 1835-1838.
Krótki rys sposobu uczenia według metody Lankastra (Lublin 1818) O potrzebie i sposobie porównywania edukacji podług Jullien (Lublin 1822) Wykład fizyki dla użytku szkół wojewódzkich zastosowane (Warszawa 1825) Początki chemii do użytku szkół wojewódzkich zastosowane (Warszawa 1827) Historyczny obraz instytutów naukowych pośrednich we Francji (Biblioteka Warszawska, 1842, t. 4) Kronika szkół Królestwa Polskiego po roku 1831 (praca w rękopisie, Biblioteka Ossolińskich, rkp. 2750)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Publikacje Jana Kantego Krzyżanowskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie Jan Kanty Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Polscy chemicy Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy fizycy XIX wieku Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Nauczyciele związani z Lublinem Kategoria:Urodzeni w 1789 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Szkoły Wojskowej Aplikacyjnej Kategoria:Zmarli w 1854