thumb|Minister spraw zagranicznych Józef Beck w towarzystwie Eugeniusza Rolanda na Okęciu przed odlotem do Tallina; 1938 Eugeniusz Roland (ur. 2 listopada 1890 we Lwowie, zm. 17 stycznia 1971 w Wiedniu) – polski pilot myśliwski, obrońca Lwowa, uczestnik bitwy o Anglię, więzień stalinowski.

Życiorys Młodość i służba w armii Austro-Węgier Urodził się we Lwowie jako syn Józefa i Marii z Markowskich. Żonaty z Marią Adelą z Szankowskich; córka Danuta. W latach 1909–1914 odbył studia na Politechnice Lwowskiej i działał w związku awiatycznym. Podczas I wojny światowej w 1914 powołany do armii austro-węgierskiej. 15 lipca 1916 skierowany do lotnictwa, ukończył szkołę lotniczą w Wiener NeustadtHubert Kazimierz Kujawa, Księga Lotników Polskich, wyd. II.. Po jej ukończeniu pełnił funkcję oficera w I Grupie Odbiorowej przy Wydziale Technicznym Arsenału Lotniczego. W styczniu 1918 przeniesiony do jednostki zapasowej w celu przeszkolenia na pilota myśliwskiego. Zakończył je w lipcu w polowej szkole pilotów w Campoformido i skierowany został do jednostki bojowej Flik 61/J na froncie włoskim. Zestrzelony w 1918, przymusowo wodował w Adriatyku.

Służba w Wojsku Polskim Pod koniec 1918 na tajne wezwanie POW znalazł się we Lwowie przygotowując wraz ze Stefanem Bastyrem i Gustawem Mokrzyckim plany przejęcia lwowskiego lotniska Lewandówka. Po zdobyciu go 2 listopada znalazł się w składzie II Eskadry Bojowej (przemianowanej w grudniu na 6 eskadrę wywiadowczą), która natychmiast podjęła walkę z wojskami ukraińskimi atakującymi Lwów. Do końca listopada wykonał 15 lotów bojowych. W końcu stycznia 1919 objął po Kazimierzu Schmidtie dowództwo 6 eskadry wywiadowczej (sprawował je do lipca 1919). Jego dowodzenie przypadło na okres najcięższych walk eskadry, szczególnie tych toczonych w kwietniu i maju pod Kulikowem. Słynne stały się przeprowadzane w tym czasie siłami całej III Grupy Lotniczej „loty drużynowe”, których celem było bombardowanie i ostrzeliwanie z broni pokładowej przeciwnika. Loty te przyczyniły się w dużym stopniu do podniesienia morale w broniącym się Lwowie i pokonania wojsk ukraińskich. W 1922 został przeniesiony do rezerwy „za zasługi na polu lotnictwa cywilnego”..

Okres międzywojenny W latach 1922–1924 adiunkt i wykładowca na Politechnice Lwowskiej. 1924–1925 praktyka w fabryce samolotów „Bleriot” w Paryżu. 1925–1927 dyrektor Techniczny fabryki „Samolot” w Poznaniu. W latach 1927–1939 w Polskich Liniach Lotniczych Lot, przedstawiciel generalny PLL LOT w Berlinie, dyrektor techniczny i dyrektor naczelny w 1939. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 2. lokatą w korpusie oficerów rezerwy lotnictwa.

II wojna światowa We wrześniu 1939 w Sztabie Naczelnego Dowódcy Lotnictwa i OPL. Odpowiedzialny za ewakuację pracowników i parku maszynowego LOT-u. Ewakuował pracowników i sprzęt do Rumunii, Francji, a później do Wielkiej Brytanii. W 1940 w Wojsku Polskim we Francji. Tu od października 1939 do maja 1940 służył w Referacie Technicznym Dowództwa Sił Powietrznych. Po upadku Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii. Kolejno jako: Flying Officer (5 sierpnia 1940), Flight Lieutenant (1 marca 1941), Squadron Leader (1 marca 1942). Stanowiska w Polish Air Force: Polish Air Force Depot R.A.F. Blackpool - Supernumerary (5 sierpnia 1940 – 9 lipca 1941). Operational Training Unit R.A.F. Bramcote - Technical Engineer Duties (10 lipca 1941 – 6 lipca 1943). Polish Inspectorate General London (7 lipca 1943 – 31 maja 1944). Headquarters Polish Air Force London (1 czerwca 1944 – 5 stycznia 1945). Headquarters Technical Training Command R.A.F. Brampton (6 stycznia 1945 – 1 lutego 1945). Polish Aircraft Apprentice School R.A.F. Halton School Commandant (2 lutego 1945 – 2 stycznia 1946). Polish Ait Force Depot R.A.F. Dunholme Lodge - Supernumerary (3 stycznia 1946 – 23 marca 1946). Służbę zakończył w stopniu podpułkownika. W 1946 r. powrócił do kraju.

W komunistycznej Polsce Od 15 kwietnia 1946 do 31 października 1947 dyrektor techniczny PLL LOT. Uwięziony przez władze komunistyczne 31 października 1947 pod zarzutem sabotażu i szpiegostwa. Po ciężkim śledztwie w więzieniu na Rakowieckiej został skazany w ramach procesu kierownictwa PLL LOT na dożywotnie więzienie z pozbawieniem praw publicznych, obywatelskich praw honorowych i przepadkiem całego mienia. Więziony kolejno na Rakowieckiej, we Wronkach i Rawiczu. W bardzo złym stanie zdrowia wyszedł z więzienia 25 maja 1956. Został w pełni zrehabilitowany przez władze komunistyczne 28 marca 1957. Od 1 czerwca 1957 do 30 kwietnia 1959 był adiunktem w Centralnym Instytucie Informacji Naukowo Technicznej. W roku 1959, w wieku 69 lat, wyemigrował do Austrii. Umarł w zapomnieniu w Wiedniu 17 stycznia 1971.

Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości (4 listopada 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (15 czerwca 1939) Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (27 kwietnia 1934) „za zasługi na polu lotnictwa komunikacyjnego”. Krzyż Obrony Lwowa Polowa Odznaka Pilota (za loty bojowe 1918–1920) Krzyż Oficerski Węgierskiego Orderu Zasługi (Węgry) Medal Obrony (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Majorowie lotnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Majorowie Polskich Sił Powietrznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Obrony Lwowa Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Polową Odznaką Pilota Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Piloci 6 Eskadry Wywiadowczej Kategoria:Polacy – uczestnicy bitwy o Anglię 1940 Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Obrony Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Wojny 1939–1945 Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry) Kategoria:Polscy piloci myśliwscy Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Więźniowie więzienia mokotowskiego (Polska Ludowa) Kategoria:Więźniowie więzienia w Rawiczu (Polska Ludowa) Kategoria:Więźniowie więzienia we Wronkach (Polska Ludowa) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Lwowskiej Kategoria:Zmarli w 1971