Johannes Olearius (ur. 5 maja 1639 w Halle, zm. 6 sierpnia 1713 w Lipsku) – niemiecki luterański teolog i filolog.
Życiorys Syn Gottfrieda Oleariusa (1604–1685) rozpoczął naukę w domu pod okiem prywatnego nauczyciela, później ukończył gimnazjum w Halle, a w 1657 roku rozpoczął studia filozoficzne na uniwersytecie w Lipsku. 9 maja 1659 roku został bakalaureatem siedmiu sztuk wyzwolonych, a 26 stycznia 1660 magistrem filozofii. Następnie poświęcił się studiowaniu teologii między innymi u , uczęszczał też na teologiczne wykłady na uniwersytecie w Jenie i na uniwersytecie w Wittenberdze. W tym samym czasie studiuje też filologię i filozofię.
W Wittenberdze jego nauczycielami byli między innymi przedstawiciele luterańskiego ortodoksyzmu np. Abraham Calov, Johann Andreas Quenstedt, i . W 1663 roku został asesorem wydziału filozoficznego, a w 1664 roku profesorem języka greckiego i łacińskiego. W 1666 roku został kolegiatem (dawniej profesor w radzie uczelni) w kolegium książęcym.
W 1667 roku poślubił Annę Elisabeth Müller, córkę profesora matematyki z Lipska. Mieli oni sześciu synów i sześć córek. Trzej synowie zostali również profesorami w Lipsku. Jeden na wydziale teologii, drugi prawa, a trzeci, najmłodszy, filozofii.
17 października 1668 roku po wygłoszeniu dysertacji de stylo Novi Testamenti został licencjatem, a w 1677 roku profesorem teologii. Doktoryzował się 17 września 1678 roku z teologii.
W 1683 roku został kanonikiem w Zeitz, eforem książęcych stypendystów i seniorem uniwersytetu w Lipsku. Brał udział również w organizacyjnych zadaniach uczelni. Był dziewięć razy dziekanem wydziału teologicznego i osiem razy rektorem.
W 1703 roku miał wylew, który dwa lata później się powtórzył, w wyniku czego długi czas nie mówił. W ostatnich trzech latach życia wiele cierpiał i zrezygnował z wszystkich pełnionych funkcji, oprócz wykładów, z których też zrezygnował w ostatnim roku życia. Od 1713 roku był już obłożnie chory.
Zmarł 6 sierpnia 1713 roku w Lipsku.
Działalność Chociaż Olearius otrzymał wychowanie i wykształcenie w duchu luterańskiej ortodoksji, nie stronił od stosunków z pietyzmem.
W 1668 roku wydał pozwolenie, jako rektor uniwersytetu, magistrowi Augustowi Hermannowi Francke na wygłoszenie wykładów na temat listów Pawła, co jemu z drugiej strony brano za złe jako zbyt wielkie sprzyjanie „pietystom”. Konflikt zaostrzał się coraz bardziej. Po wyjeździe w 1691 roku Filipa Jakuba Spenera z Drezna do Berlina, zagorzały przeciwnik pietyzmu Johann Benedict Carpzov II, w 1692 roku wysłał opinie przeciw „pietystom” do landtagu w Dreźnie. Opinia ta podobno była ekspertyzą wydziału teologicznego, ale faktycznie została zredagowana bez zgody i wspólnej narady. Jednak w Landtagu jako przedstawiciel uniwersytetu zjawił się Olearius. Tam otrzymał od Spenera z Berlina pismo w którym tenże odpierał zarzuty, zawarte w oszczerczym piśmie Imago pietismi. Olearius odpowiedział na to 14 marca 1692 roku w piśmie zredagowanym w języku łacińskim (wydanym przez Ranffta, Leben kursächsischer Gottesgelehrten, 1742, II, 838 ff.). Wypowiada się w nim z wielkim szacunkiem przeciw Spenerowi.
Co się tyczy samej rzeczy, w publicznym wyjaśnieniu wobec Landtagu, wyrzekł się podstępnie zdobytej jego opinii i również pisemnie przeciw temu protestował. W zaskarżonej sprawie causa veritatis aeque ac pietatis (sprawa prawdy, jak i pobożności), chociaż stojąc w osamotnieniu, występował z gorącym przekonaniem. Przyjmował zasadę pietyzmu, mianowicie, że świątobliwość życia dla teologa jest niezbędna. Zdanie to doprowadziło w 1708 roku do zażyłej i przyjaznej korespondencji z .
Mimo wewnętrznych rozterek nie zmienił swoich poglądów i trwał w tym, czego go nauczono. Pomimo tego próbował wyostrzyć spojrzenie swoich uczniów na praktykę, aby obiektywnie postępowali w przyszłej działalności. Taki sposób postępowania poszerzył drogę pietyzmu do Lipska.
Dzieła (wybrane) De stylo Novi Testamenti Liber philosophico – theologicus. Leipzig 1668, Coburg 1721 Gottseliges Alter mit seiner eigenen Beschaffenheit. Leipzig 1690 Geistliches Handbuch der Kinder Gottes. Leipzig 1692 Elementa hermeneuticae sacrae, 1699 – jedna z pierwszych prób, zestawienia zasad biblijnej wykładni Kern der ganzen Bibel. Leipzig 1704 Doctrina theologiae moralis. Leipzig 1708 Biblothekca scriptorum ecclesiasticorum. Leipzig 1711 Andächtige Wittwer, Wittwe und Waise. Leipzig 1714 Disputationes Veteris et Novi Testamenti. Halle 1730 Christliches Communionbüchlein, nebst einem Gesangbuche. Leipzig 1739, 1740 Geistliche Gedenkkunst, welche lehret, wie ein Mensch recht gläuben, christlich leben und selig sterben solle. Leipzig 1754 Christliche Sterbeschule. Leipzig 1755
Bibliografia Gotthard Lechler: Olearius, Johannes. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 24, Duncker & Humblot, Leipzig 1887, S. 280–282.
Linki zewnętrzne Johannes Olearius, Exercitationes aphoristicae de advocatione Jesv Christi... w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lipsku Kategoria:Niemieccy duchowni protestanccy Kategoria:Niemieccy teolodzy luterańscy Kategoria:Niemieccy nauczyciele Kategoria:Niemieccy filolodzy Kategoria:Historia protestantyzmu Kategoria:Pietyzm Kategoria:Ludzie urodzeni w Halle (Saale) Kategoria:Urodzeni w 1639 Kategoria:Zmarli w 1713