Jaworze – gmina wiejska w południowej części województwa śląskiego, w południowo-zachodniej części powiatu bielskiego, na granicy z powiatem cieszyńskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie bielskim.

Gmina położona jest w krainie historycznej Śląska Cieszyńskiego i przynależy do euroregionu Śląsk Cieszyński.

Jaworze znajduje się w strefie obejmującej zurbanizowany obszar Aglomeracja bielska i graniczy z jej śródmiejską częścią tj. miastem Bielsko-Biała.

Siedzibą i jedyną wsią gminy jest licząca sobie ponad 700 lat podgórska osada rolniczo–turystyczna Jaworze, które obejmuje swym zasięgiem cztery przysiółki: Jaworze Średnie, Jaworze Górne, Jaworze Nałęże, Jaworze Dolne.

Według rejestru TERYT do gminy należy także osada Błatnia.

Według danych z 2018 roku gminę zamieszkiwały 7299 osoby.

Geografia Gmina Jaworze położona jest w obrębie Pogórza Cieszyńskiego u północnego progu Beskidu Śląskiego w rozgałęzieniu ułożonych południkowo ramion górskich łączących się w masywie Błotnego (917 m n.p.m.) znanego jako Błatnia. Głęboko wcięte doliny oraz stromo opadające zalesione stoki Bucznika (679 m), Ostrego (659 m), Borowiny (718 m) i Wysokiego (756 m) tworzą urocze tło dla położonej na pagórkach gminy. Przez miejscowość Jaworze przepływają potoki Szeroki i Wysoki natomiast przez Jaworze Nałęże przepływa potok Jasienica zwana również potocznie Jesionka.

Gmina znana jest z walorów uzdrowiskowych, na tym terenie w XIX wieku odkryto źródła wody bogate w sole jodo-bromowe. Corocznie przybywa tutaj wiele osób ze schorzeniami dróg oddechowych. Na terenie Jaworza funkcjonują obiekty wczasowo-rekreacyjne, liczne ścieżki rowerowe i narciarskie.

Według podziału na jednostki fizycznogeograficzne (Jerzy Kondracki, 1978) klasyfikacja obszaru gminy przedstawia się następująco: prowincja: Karpaty i Podkarpacie podprowincja: Zewnętrzne Karpaty Zachodnie makroregion: Beskidy Zachodnie mezoregion: Beskid Śląski makroregion: Pogórze Zachodniobeskidzkie mezoregion: Pogórze Śląskie

Pod względem podziału geobotanicznego (Szafer, Zarzycki, 1977) gmina Jaworze należy do: prowincja: Górska Środkowoeuropejska podprowincja: Karpacka dział: Karpaty Zachodnie okręg: Beskidy podokręg: Śląsko-Babiogórski podokręg: Pogórze Wapienne

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Jaworze ma obszar 21,32 km², w tym: użytki rolne: 39% użytki leśne: 51%

Gmina stanowi 4,66% powierzchni powiatu.

Demografia Dane z 31 grudnia 2012: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 6883 100 3502 50,9 3381 49,1gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 325,7 165,7 160,0

thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców gminy Jaworze w 2014 roku

Sąsiednie gminy Gmina graniczy od południa z gminą Brenna w powiecie cieszyńskim i od północy z gminą Jasienica w powiecie bielskim, a od wschodu z miastem Bielsko-Biała.

Przebieg granic gminy Jaworze jest następujący: od północy granica gminy w zasadzie pokrywa się z linią kolejową Bielsko-Biała – Cieszyn. Po przekroczeniu potoku Rudawka granica zbiega w kierunku południowo-wschodnim przecinając ul. Bielską. Następnie wzdłuż ul. Średniej dochodzi do skrzyżowania z ul. Kolonia Dolna, od którego odbija w kierunku kompleksu leśnego otaczającego stadion w Wapienicy. Skrajem kompleksu leśnego przebiega na południe wzdłuż ul. Światopełka, a następnie Storczyków i Rumiankową, dochodząc w pobliże ul. Zapora, od której odbija w kierunku grzbietu górskiego Wysokiego i Przykrej, omijając szczyt Palenicy. Grzbietem Wysokiego i Przykrej granica dochodzi do przełęczy pod Przykrą, od której odbija przecinając źródliska potoku Błatnia od polany pod Stołowem. Polana ta biegnie ku szczytowi Błatni omijając go od strony północno-wschodniej i zbiega w dół w kierunku źródła Bartek, w którym bierze początek jeden z potoków będących dopływem Jasionki. Potokiem tym granica dochodzi do Jasionki, którą biegnie otaczając na niewielkim odcinku rozległą polanę na stokach Czupla, aż do ul. Jeżynowej. Następnie wzdłuż ulic: Jeżynowa, Myśliwska i Cisowa biegnie w kierunku północno-wschodnim do potoku Szerokiego, od którego odbija przecinając ul. Zaciszną w kierunku linii kolejowej Bielsko-Biała–Cieszyn.

Wójtowie gminy W przeszłości funkcja wójta przyjmowała różne nazwy. Pierwsze byli wójtowie, następnie przełożeni gminy, a potem kolejno naczelnicy gmin, przewodniczący prezydium gminnej rady narodowej, przewodniczący prezydium gromadzkiej rady narodowej, naczelnicy gminy oraz aktualnie wójtowie.

Lista wójtów Gminy Jaworze +imię i nazwiskolata pracyJan Wieja1783–1784Adam Chrumozik1789–1791Teschler Paweł1791–1793Jerzy Wiencek 1794–1801Jan Fabich1801–1803Jerzy Schlauer 1803–1810Jerzy Miklar 1811–1817Paweł Błahut 1817–1819Adam Holeksa1819–1825Andrzej Stefko 1825–1831Jan Tyrna 1846–Jerzy Mikler 1855–Paweł Dawid1873–1888Binek Paweł1888–1903Andrzej Ryrych 1903–1916Paweł Krehut 1916–1922Adam Binek 1922–1925Paweł Krehut 1925–1926Jan Lasota 1926–1932Józef Kobiela 1932–1938Adam Binek1938–1945Andrzej Foniok 1945–Jan Głowacki 1945–1947Michał Ziemiański 1947–Robert Niesyt IV–V.1947Jan Paszek 1947Roman Krok1947–1948Gabriel Bożek 1948–1951Emil Pasterny 1951–1952Józef Gańczarczyk 1952–1954Władysław Wyroba 1955–1958Rudolf Sztafa 1958–1965Józef Kobiela 1965–1970Ludwik Płonka III–IV1970Fryderyka Brachaczek V–IX 1970Jan Bieniek 1970–1972Roman Przybyła 1973–1976Jan Brudny 1977–1978Jan Batelt 1978–1985Roman Greń 1985–1990Stanisław Rajba 1990–1991Paweł Mularz 1991–1994Czesław Wierzbicki 1994–2002Zdzisław Bylok2002–2014Radosław Ostałkiewicz2014–2023Anna Skotnicka-Nędzka2023–

Przypisy