Kodeń – gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie bialskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie bialskopodlaskim.
Siedziba gminy to Kodeń.
Według danych z 31 grudnia 2023 gminę zamieszkiwało 3360 osób.
Historia Gmina Kodeń powstała za Królestwa Polskiego – 13 stycznia 18701 stycznia 1870 wg kalendarza juliańskiego w powiecie bialskim w guberni siedleckiej w związku z utratą praw miejskich przez miasto Kodeń i przekształceniu jego w wiejską gminę Kodeń w granicach dotychczasowego miastaPostanowienie z 12 (24) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 461). W 1912 roku gmina weszła w skład nowo utworzonej guberni chełmskiejUstawa o utworzeniu guberni chełmskiej.
W okresie międzywojennym gmina weszła w skład woj. lubelskiego i składała się z samego Kodnia. W 1921 roku liczyła 1639 mieszkańcówSkorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom IV - Województwo Lubelskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924. Podczas wojny (około 1943) do gminy przyłączono obszar zniesionej gminy Kostomłoty, przez co jednostka terytorialnie bardzo się powiększyła. Po wojnie gmina zachowała przynależność administracyjną. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina składała się z 13 gromad: Dobratycze, Dobratycze kolonia, Elżbiecin, Kodeń, Kołpin-Ogrodniki, Konty, Kopytów, Kopytów kolonia, Kostomłoty, Kożanówka, Lebiedzew, Murawiec, Okczyn, Zahacie, Zastawek i ŻukiWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1 VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.
Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Gminę reaktywowano 1 stycznia 1973 roku w związku z kolejną reformą administracyjną.
Religia
W gminie Kodeń jest największy odsetek liczby wyznawców prawosławia w powiecie bialskim. Na terenie gminy działa 5 parafii (w Dobratyczach, Kodniu, Kopytowie, Kostomłotach i Zabłociu) oraz monaster św. Serafina z Sarowa w Kostomłotach
Największym ośrodkiem katolicyzmu w gminie jest Kodeń, gdzie znajduje się parafia św. Anny oraz sanktuarium Matki Bożej Kodeńskiej. W Kostomłotach działa natomiast parafia św. Męczennika Nikity obrządku bizantyjsko-słowiańskiego, związana z tradycją unicką.
Kultura Gmina Kodeń jest miejscem lokalizacji dwóch sanktuariów – w Kodniu oraz w Kostomłotach. W Kostomłotach znajduje się jedyna czynna parafia neounicka w Polsce.
Do najważniejszych zabytków gminy należą kościół św. Ducha w Kodniu, renesansowa bazylika św. Anny z XVII wieku oraz cerkiew św. Mikołaja w Zabłociuhttps://ugkoden.bip.lubelskie.pl/upload/pliki/0plan_ogolny_gminy_koden_-_projekt.pdf.
Struktura powierzchni Według danych z roku 2023 gmina Kodeń ma obszar 150,33 km², w tym: użytki rolne: 62% użytki leśne: 29,8%
Gmina stanowi 5,46% powierzchni powiatu.
Demografia Dane z 31 grudnia 2023:
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 3360 100 1680 50 1680 50gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 22,4 11,2 11,2
Sołectwa Dobratycze, Dobromyśl, Elżbiecin, Kąty, Kodeń (sołectwa: Kodeń I, Kodeń II i Kodeń III), Kopytów, Kopytów-Kolonia, Kostomłoty (sołectwa: Kostomłoty I i Kostomłoty II), Kożanówka, Okczyn, Olszanki, Szostaki, Zabłocie, Zabłocie-Kolonia, Zahacie, ZalewszeStrona gminy, sołectwa i sołtysi.
Miejscowości podstawowe bez statusu sołectwa to osady Dobratycze i Kostomłoty oraz kolonie Haczki i Rapcze.
Sąsiednie gminy Piszczac, Sławatycze, Terespol, Tuczna. Gmina sąsiaduje z Białorusią – sielsowiety Stradecz i Znamienka rejonu brzeskiego.
Przypisy