Bezirk Bircza – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Bircza.
Historia Bezirk Bircza utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
W swojej pierwszej odsłonie (1854 rok) Bezirk Bircza objął obszar o wielkości 7,7 mil², zamieszkany przez 28.194 ludzi i podzielony na 49 gmin katastralnych, w tym miasto Bircza. Wszedł w skład cyrkułu sanockiego, jako jeden z jego jedenastu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. W 1858 roku liczył już 48 gmin katastralnych (zlikwidowano gminę Krzywe)Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. (niem.).
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Jednym z tych nowych powiatów był powiat birczański, w skład którego wszedł m.in. w całości zniesiony Bezirk BirczaVerordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. Powiat birczański zniesiono 1 października 1876 w związku z przekształceniem go w powiat dobromilskiDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1876, cz. X, Nr 21).1 sierpnia 1878 częściowo zmieniono granice powiatu dobomilskiego, włączając dwie gminy (Hłomcza i Łodzina) do powiatu sanockiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95). 1 stycznia 1889 ponownie zmieniono granice powiatu dobomilskiego, włączając jedną gminę (Iskań) do powiatu przemyskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1889, Nr 9. 1 stycznia 1890 trzy gminy (Hroszówka, Jabłonica Ruska i Ulucz) przeniesiono z powiatu dobomilskiego do powiatu brzozowskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1889, Nr 56. 1 czerwca 1905 dwie gminy (Dobra Rustykalna i Dobra Szlachecka) wyłączono z powiatu dobomilskiego, włączając je do powiatu sanockiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1905, Nr 65.
Władze Starostowie Aleksander Janicki von Rola (1858) Schürmer (około 1864) Dominik Niesiołowski (od około 1866)
Komisarze rządowi Porębalski (około 1864)
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Bircza w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu1Iskań1407776birczańskiOd 1 października 1876, wraz ze zniesieniem powiatu birczańskiego, w powiecie drobromilskim.1 stycznia 1889 włączono do powiatu przemyskiego.2Sufczyna1468789birczański3Tarnawka567257birczański4Piątkowa38301597birczański5Żohatyn z Pracówką3489841birczański6Jasienica Sufczyńska913296birczański7Brzuska2684802birczański8Huta z Huciskami733birczański9Brzeżawa2220894birczański10Bircza (M)546778birczański11Bircza Stara1368466birczański12Boguszówka326230birczański13Korzeniec1445554birczański14Wola Korzeniecka1455336birczański15Nowa Wieś455206birczański16Rudawka2095464birczański17Kotów470315birczański18Lipa22661094birczański19Leszczawa Dolna2021644birczański20Malawa1251447birczański21Dobrzanka656277birczański22Wojtkowa1948579birczański23Grąziowa2661812birczański24Wojtkówka1102215birczański25Nowosielce Kozickie1210283birczański26Jureczkowa2877534birczański27Jamna Górna1804597birczański28Jamna Dolna1986719birczański29Trójca1812446birczański30Łomna1821462birczański31Krajna419181birczański32Kuźmina2471607birczański33Łodzinka Górna1642276birczański34Łodzinka Dolna167birczański35Trzcianiec3073917birczański36Roztoka611345birczański37Krzywebirczański38Kreców1386420birczański39Lachawa525194birczański40Rozpucie1835576birczański41Leszczawa Górna2351868birczański42Leszczawka z Roszuszką1489538birczański43Łodzina768275birczański1 sierpnia 1878 włączono do powiatu sanockiego.44Ulucz34801563birczański1 stycznia 1890 włączono do powiatu brzozowskiego.45Hroszówka1041348birczański46Hłomcza673479birczański47Jabłonica Ruska686396birczański48Jawornik Ruski35601230birczański49Dobra29181371birczański1 czerwca 1905 włączono (już jako dwie gminy – Dobra Rustykalna i Dobra Szlachecka) do powiatu sanockiego. Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Zobacz też C.K. Sąd powiatowy w Birczy
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Birczy Bircza