Powiat sanocki (niem. Bezirk Sanok) – powiat kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, istniejący w latach 1867–1918.
Historia thumb|left|Mieszkanie starosty na zamku w Sanoku (1908) Powiat sanocki został utworzony w 1867 z obszarów dawnego powiatu sanockiego, bukowskiego i rymanowskiego. Siedzibą c.k. starostwa był Sanok. Urząd mieścił się w południowym skrzydle zamku królewskiego (później usuniętym, odbudowanym w XXI wieku). Po 1880 siedziba została przeniesiona do budynku wybudowanego w zachodniej pierzei sanockim rynku. Na terenie powiatu działały trzy sądy powiatowe – w Sanoku, Rymanowie i Bukowsku.
Powiat, a wcześniej także cyrkuł sanocki, od południa graniczył z Węgrami, od zachodu z powiatem krośnieńskim, od północy z powiatem brzozowskim i birczańskim, od wschodu z powiatem liskimTomasz Opas, W czasach zaborów i niewoli. zagadnienia ustrojowe, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 339.. Powierzchnia powiatu w 1879 roku wynosiła 1149,02 km², a ludność 78 612 osób. Wśród ludności niespełna 54% było wyznania greckokatolickiego, około 38% wyznania rzymskokatolickiego, 8% wyznanie mojżeszowego; powiat liczył 136 osad, zorganizowanych w 129 gmin katastralnych. Według spisu z 1910 ludność powiatu wynosiła 108 678<•, z tego 42 727 rzymskich katolików, 54 664 grekokatolików, 11 249 wyznawców judaizmu, zaś według języka było 59 034 Polaków, 49 193 Rusinów, 173 Niemców. Według spisu przeprowadzonego w kwietniu 1917 podczas I wojny światowej ludność powiatu wynosiła 121 494.
25 sierpnia 1900 Rada powiatowa została odwiedzona przez lustrującego starostwo Namiestnika Galicji Leona Pinińskiego.
Władze powiatu Starostowie sanoccy Maksymilian Siemianowski (I 1867–1868) Tytus Lewandowski (1868–1870)• Dominik Niesiołowski (1870–1871) Leon Studziński (1872–1896) Ferdynand Pawlikowski (1896–1899) Antoni Pogłodowski (1899 – X.1911)Alojzy Zielecki podał tożsamość Antoni Pragłowski.Pod koniec 1911 posada starosty była opróżniona. Kazimierz Waydowski (X.1912–1919)•••
Lekarze powiatowi dr Józef Demetrykiewicz (od 1867 do około 1871) dr Władysław Skalski (od ok. 1871 do ok. 1888)• dr Jan Radek (od ok. 1888 do 2 III 1899 †)•Jan Radek zmarł w Sanoku 2 marca 1890 w wieku 45 lat. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. ••• dr Władysław Czyżewicz (1890–1903) dr Jacek Jabłoński (1903–1912)• dr Józef Kurasiewicz (1912–1918)•
Urzędnicy ewidencyjni obrony krajowej sierż. oficj. Jan Budweil (do 1899 †)• st. oficj. Feliks Langenfeld (od ok. 1899 do 1910)•. asyst. ewid. Szymon Bocz (1910 –)• Komisarze powiatowi Ferdinand Bissacchini, 1. kl. (1867) Franz Kuszelewski, 2. kl. (1867) Heinrich Pfau, 1. kl. (ok. 1867–1869) Piotr Skwarczyński, 1. kl. (1867) Karol Kaucki (ok. 1870–1876) Albin Świtalski (ok. 1875–1889) Edward Starzeński (do 1890) Władysław Towarnicki (do 1891)• Tadeusz Bobrzyński (1895) Wiktor Łempicki (do III.1895) Tadeusz Wrześniowski (od ok. 1899 do 1906) Władysław Stadnicki (do 1902) Władysław Kłosowski (1902–) Kazimierz Jaworczykowski (1910) Władysław Chyliński (1910–1911) Franciszek Pieniążkiewicz, Florian Kępiński (do I.1914) Marian Dyduszyński (I.1914 –)
Rada powiatowa W myśl ustawy z 1866 rada powiatu liczyła 26 członków. Kadencja trwała trzy lata. Na czele rady stał prezes (niem. Präses) wydziału (określany także jako marszałek). Prezesi wydziału Jakub Wiktor (1867–1871), zastępca Erazm Łobaczewski → Zenon Słonecki Maksymilian Łepkowski (1871–1875), zastępca Zenon Słonecki Zenon Słonecki (1875–1885), zastępca Zygmunt Jaworski, od 1884 Feliks Gniewosz Feliks Gniewosz (1885–1897), zastępca Hieronim Romer, Cyryl Jaksa Ładyżyński Włodzimierz Truskolaski (1897–1906), zastępca ks. Teofil Kałużniacki (1897–1901) Wybór zatwierdzony przez cesarza w maju 1897. Karol Łepkowski (1906–1912)•), zastępca ks. Olimp Polański Kazimierz Laskowski (1912–), zastępca hr. Jan Potocki
Poniższe zestawienie składów Rady Powiatowej w Sanoku zostało opracowane na podstawie danych z corocznie wydawanego Szematyzmu Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. Każdorazowo stan podany w Szematyzmie odnosi się czasowo do końca roku poprzedzającegoŚwiadczy o tym choćby informacja dotycząca Filipa Zaleskiego, Namiestnika Galicji od 1883 roku, który w Szematyzmie z 1883 nie został jeszcze wymieniony, zaś został podany w Szematyzmie z 1884.
Potwierdzają to także wskazania starostów: sprawujący urząd do października 1911 Antoni Pogłodowski, po raz ostatni został wymieniony w Szematyzmie z 1911, natomiast w wydaniu Szematyzmu z 1912 podano, iż posada starosty jest opróżniona. W Szematyzmie z 1913 nie został wymieniony następny starosta, tj. sprawujący urząd od czerwca do października 1912 Kazimierz Jaworczykowski, lecz kolejny starosta, sprawujący urząd od października 1912 Kazimierz Waydowski..
Stan w 1867, 1868, 1869, 1870 Wybory do Rady z grupy gmin miejskich odbyły się 10 października 1867, wybory do Rady z grupy większych posiadłości odbyły się 14 października 1867 i uczestniczyło w nich 15 z 49 uprawnionych (na podstawie źródeł••Tu podano, że w 1870 odbyły się wybory do nowej Rady, jednak podany tam skład nieznacznie różnic się od składu Rady z 1867, zaś nowy skład z 1870 jest przedstawiony w podsekcji poniżej. )
Rada powiatowa (do 1869 w j. niem. Bezirks-Rath in Sanok) Członkowie z grupy większych posiadłości: Leon Grotowski, Maksymilian Łepkowski (od ok. 1869), Rafał Łepkowski, Wincenty Morze, Zenon Słonecki, Piotr Tchorznicki (do 30 X 1868 †), Władysław Urbański, Jakub Wiktor, Jan Wiktor, Celestyn Zbyszewski
Członkowie z grupy gmin miejskich: ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Józef Kaczorowski, Ignacy Kahane, Erazm ŁobaczewskiW Szematyzmach niekiedy błędnie figurował jako „Ignacy Łobaczewski”., Seweryn Popiel
Członkowie z grupy gmin wiejskich: Paweł Błaszczak (od ok. 1869), Hryć Drozd (od ok. 1869), Franciszek Galant, Michał Jachwan, Jan Kulik, Tomasz Mazur, Jozafat Michał, Wojciech Nycz, Mikołaj Paraszczak (do ok. 1868), Wasyl Regent, Jędrzej Sołtys, Jan Stawarczyk (do ok. 1869), Eliasz Tylka, ks. Jan Węgrzynowicz
Wydział powiatowy (do 1869 w j. niem. niem. Bezirks-Ausschuss in Sanok)
Prezes (marszałek): Jakub Wiktor
Zastępca prezesa: Erazm Łobaczewski (od ok. 1869), Zenon Słonecki (od ok. 1869)
Członkowie wydziału: ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Jan Kulik (do ok. 1868), Maksymilian Łepkowski (od ok. 1869), Rafał Łepkowski (od ok. 1868), Zenon Słonecki (do ok. 1869), Piotr Tchorznicki (do 30 X 1868 †), ks. Jan Węgrzynowicz (od ok. 1868), Celestyn Zbyszewski
Zastępcy: Leon Grotowski, Ignacy Kahane, Wincenty Morze (od ok. 1868), Rafał Łepkowski (do ok. 1868), Seweryn Popiel, Eliasz Tylka, Władysław Urbański
Kancelista: Karol Knabe (ok. 1870)
Stan w 1870, 1871, 1872, 1873, 1874 (na podstawie źródeł••>•) Rada powiatowa Członkowie z grupy większych posiadłości: Stanisław Bieliński, ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Feliks Gniewosz, Franciszek Gniewosz, Leon Grotowski, Zygmunt Janowski, Maksymilian Łepkowski, Zenon Słonecki, Leonard Truskolaski
Członkowie z grupy gmin miejskich: Mateusz Beksiński, Stanisław Dąbrowski, ks. Apolinary Laskowski, Jan Okołowicz, Seweryn Popiel
Członkowie z grupy gmin wiejskich: Jakub Dochniak, Jan Galik, Iwan Halenda, Atanazy Hamerski, Michał Luszcz, Wawrzyniec Piwko, Tomasz SolonFiguruje tylko w 1873., Walenty Szal, Wojciech Sołtysik, Walenty Szafran, Adam Szałankiewicz, Celestyn Zbyszewski
Wydział powiatowy Prezes (marszałek): Maksymilian Łepkowski → Zenon Słonecki
Zastępca prezesa: Zenon Słonecki → Zygmunt Janowski
Członkowie wydziału: Mateusz Beksiński, Stanisław Bieliński, ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Franciszek Gniewosz, Celestyn Zbyszewski
Zastępcy: Feliks Gniewosz, ks. Apolinary Laskowski, Jan Okołowicz, Wawrzyniec Piwko, Wojciech Sołtysik, Leonard Truskolaski
Stan w 1874, 1875, 1876, 1877 Wybór 12 członków Rady powiatowej z grupy gmin wiejskich zaplanowany pierwotnie na dzień 16 kwietnia 1874 nie doszedł do skutku, po czym został rozpisany ponownie na dzień 14 maja 1874. Wybory z gminy miejskich odbyły się 20 kwietnia 1874••. Wybory z grupy większych posiadłości nie odbyły się 23 kwietnia 1874 (na podstawie źródeł••) Rada powiatowa Członkowie z grupy większych posiadłości: Stanisław Bieliński, Antoni Gniewosz, Ferdynand Janowski, Zygmunt Janowski, Maksymilian Łepkowski, Rafał Łepkowski, Hieronim Romer, Wojciech Wasylewski, Kazimierz Wiktor
Członkowie z grupy gmin miejskich: ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Ichel Herzig, ks. Apolinary Laskowski, Cyryl Jaksa Ładyżyński, Franciszek Saganowicz
Członkowie z grupy gmin wiejskich: Bartłomiej Bieleń, Bartłomiej Cypcar, Hryć DrahusHryć Drahus w 1877., Antoni Dymiński, Tomasz Gładysiewicz, Petro Kocyłowski, Jan Kozimor, Hryć Markiewicz, Michał MoskalHryć Markiewicz, Michał Moskal w 1877., Jan Silarski, Zenon Słonecki, Stefan ZynczakStefan Zynczak w 1875, 1876.
Wydział powiatowy Prezes (marszałek): Zenon Słonecki, w 1876 Franciszek Salezy Czaszyński
Zastępca prezesa: Zygmunt Janowski → Franciszek Salezy CzaszyńskiZygmunt Janowski ok. 1874 1875, 1876, Franciszek Salezy Czaszyński ok. 1876, 1877.
Członkowie wydziału: ks. Franciszek Salezy CzaszyńskiFranciszek Salezy Czaszyński w 1875, 1876., Petro Kocyłowski, ks. Apolinary LaskowskiApolinary Laskowski w 1877., Cyryl Jaksa Ładyżyński, Hieronim Romer, Kazimierz WiktorKazimierz Wiktor w 1876, 1877.
Zastępcy: Tomasz Gładysiewicz, Antoni Gniewosz, Ferdynand Janowski, Franciszek Saganowicz, Kazimierz WiktorKazimierz Wiktor w 1875., Wojciech WasylewskiWojciech Wasylewski w 1877.
Stan w 1877, 1878, 1879, 1880, 1881 (na podstawie źródeł•••) Rada powiatowa Członkowie z grupy większych posiadłości: Stanisław Bieliński, Edmund Dydyński, Feliks Gniewosz, Erazm Łobaczewski, Adolf Poźniak, Zygmunt Ścibor-Rylski, Leonard Truskolaski, Adam Wiktor
Członkowie z grupy gmin miejskich: ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Ichel Herzig, Cyryl Jaksa Ładyżyński, ks. Apolinary Laskowski, Stanisław Schmiet, ks. Bronisław Stasicki
Członkowie z grupy gmin wiejskich: Bartłomiej Bieleń, Tomasz Gładysiewicz, Jan Kozimor, Piotr Lewicki, Franciszek Michalski, Jan Nowakowski, Karol Pestrak, Wasyl Rejent, Jan Silarski, Zenon Słonecki, Jędrzej Smerecki, Adam Szałankiewicz,
Wydział powiatowy Prezes: Zenon Słonecki
Zastępca prezesa: ks. Franciszek Salezy Czaszyński
Członkowie wydziału: Cyryl Jaksa Ładyżyński, Jan Nowakowski, Adolf Poźniak, Stanisław Schmiet, Adam Wiktor
Zastępcy: Edmund Dydyński, Feliks Gniewosz, ks. Apolinary Laskowski, Piotr Lewicki, Zygmunt Ścibor-Rylski, ks. Bronisław Stasicki
Urzędnicy: Franciszek Bem – sekretarz, Gustaw Szenwiski – aktuariusz; (1881) Wincenty Rajkowski – koncepista
Stan w 1881, 1882, 1883, 1884 (na podstawie źródeł••) Rada powiatowa Członkowie z grupy większych posiadłości: Jakub Cetnarski, ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Feliks Gniewosz, Jan Kakowski, Erazm Łobaczewski, Władysław Morawski, Hieronim Romer, Adam Wiktor
Członkowie z grupy gmin miejskich: ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Jakub Gawlik, Ichel Herzig, Aleksander Iskrzycki, ks. Apolinary Laskowski, Cyryl Jaksa Ładyżyński, Jan Towarnicki
Członkowie z grupy gmin wiejskich: Jakub Dochniak, Tomasz Gładysiewicz, Franciszek Galant, Jan Jarosz, Maciej Kapałowski, Piotr Kocyłowski (od 1883), Kazimierz Kurej, Teodor Kuźma, Walenty Szafran, Hryć Szymanczyk, Zenon Słonecki, Stanisław Wojtuszewski
Wydział powiatowy Prezes: Zenon Słonecki
Zastępca prezesa: Cyryl Jaksa Ładyżyński
Członkowie wydziału: Jakub Cetnarski, ks. Franciszek Salezy Czaszyński, Aleksander Iskrzycki, Władysław Morawski, Piotr Kocyłowski (od 1884)
Zastępcy: Jakub Dochniak, Feliks Gniewosz, Ichel Herzig, Jan Kakowski, ks. Apolinary Laskowski, Jan Towarnicki (od 1883)
Urzędnicy: Franciszek Bem – sekretarz, Wincenty Rajkowski – koncepista (1882), Gustaw Szenwicki – aktuariusz
Stan w 1884, 1885, 1886, 1887, 1888