thumb|Morfologia (śliwa tarnina) thumb|Owoce śliwy domowej thumb|Pęd z kwiatami (śliwa domowa) thumb|Pąki Śliwa (Prunus L.) – rodzaj krzewów i drzew z rodziny różowatych (Rosaceae Juss). W obecnie dominującym, szerokim ujęciu obejmuje ponad 200 gatunków. Występują one w strefie umiarkowanej i ciepłej półkuli północnej, przy czym odmiany uprawne i ozdobne rozpowszechnione są na całym świecie. Do rodzaju tego należą gatunki określane zwyczajowymi nazwami jako: brzoskwinia, czeremcha, czereśnia, laurowiśnia, morela, wiśnia, śliwa.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj jest szeroko rozprzestrzeniony na świecie, przy czym najbardziej zróżnicowany jest w strefie umiarkowanej półkuli północnej, gdzie śliwy spotykane są niemal w całej Ameryce Północnej, Europie, gdzie rośnie 17 gatunków, i Azji. Brak ich na tych kontynentach tylko na dalekiej północy (np. na Islandii, Grenlandii, na Alasce są obecne tylko jako rośliny introdukowane). Około 75 gatunków rośnie w strefie międzyzwrotnikowej, głównie na obszarach górskich. Rodzaj ma pojedynczych przedstawicieli w Afryce, ok. 25 gatunków obecnych jest w Ameryce Środkowej i Południowej, 45–50 w południowej i południowo-wschodniej Azji. W Australii i Nowej Zelandii rodzaj został introdukowany.
W Polsce rosną cztery lub pięć gatunków rodzimych (różnica wynika z różnego ujmowania systematycznego czeremchy skalnej) oraz 6 gatunków introdukowanych i zadomowionych. Gatunki flory Polski Pierwsza nazwa naukowa obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online, druga według listy krajowej (jeśli jest inna) Prunus avium (L.) L. ≡ Cerasus avium (L.) Moench – wiśnia ptasia, czereśnia Prunus cerasifera Ehrh. – śliwa wiśniowa, ałycza (metafit) Prunus cerasus L. ≡ Cerasus vulgaris Mill. – wiśnia pospolita (metafit) Prunus domestica L. – śliwa domowa (metafit) Prunus fruticosa Pall. ≡ Cerasus fruticosa Pall. – wiśnia karłowata, wisienka stepowa Prunus mahaleb L. ≡ Cerasus mahaleb (L.) Mill. – wiśnia wonna, antypka (metafit) Prunus padus L. ≡ Padus avium Mill. – czeremcha zwyczajna Prunus padus var. borealis A.Blytt ≡ Padus petraea Tausch – czeremcha skalna Prunus serotina Ehrh. ≡ Padus serotina (Ehrh.) Borkh. – czeremcha amerykańska (metafit) Prunus spinosa L. – śliwa tarnina Prunus virginiana L. ≡ Padus virginiana (L.) Mill. – czeremcha wirginijska (metafit)
Morfologia Pokrój Drzewa i krzewy osiągające od 0,1 do 40 m wysokości, o pędach nagich lub owłosionych, z powodu tworzenia odrostów nierzadko tworzą skupienia pędów. Zwykle z krótko- i długopędami. Liście Zimotrwałe lub opadające zimą. Przylistki szybko odpadające, lancetowate do równowąskich, ząbkowane lub klapowane. Ogonek obecny lub nie, często z gruczołkami u nasady blaszki pojedynczej, ale o zróżnicowanym kształcie, całobrzegiej lub ząbkowanej.
Systematyka Rodzaj Prunus zaliczany jest tradycyjnie do podrodziny Amygdaloideae (= Prunoideae) w obrębie rodziny różowatych. Podrodzina ta obejmuje obok śliwy jeszcze trzy rodzaje, które wyróżniają się także owocem w postaci pestkowca z pojedynczą twardą pestką otoczoną mięsistą owocnią – Maddenia Hook. f. & Thomson, Oemleria Reichb. i Prinsepia Royle.
Klasyfikacja taksonów w obrębie szeroko ujmowanego obecnie rodzaju Prunus była od dawna kontrowersyjna i różnie przedstawiana przez różnych autorów. W 1700 de Tournefort zaliczył należące tu gatunki do 6 rodzajów, wyodrębniając je na podstawie różnic w budowie owoców: Amygdalus, Armeniaca, Cerasus, Laurocerasus, Persica i Prunus. Klasyfikacja ta częściowo została przyjęta przez Linneusza, który w 1753 wyróżnił trzy, a w 1754 cztery rodzaje: Amygdalus, Cerasus, Prunus i Padus. Kolejni taksonomowie uzupełniali tę listę wyróżniając nowe rodzaje lub łączyli je w różny sposób. Po raz pierwszy pomysł scalenia wszystkich gatunków w jeden rodzaj Prunus opublikowany został przez Asa Graya w 1856 oraz Benthama i Hookera w 1865Bentham, G., J. D. Hooker. 1865. Genera plantarum, vol. 1. Reeve & Co., London..
Od tego czasu różni autorzy wprowadzali różne koncepcje podziału szeroko ujmowanego rodzaju, a najszerszą akceptację zyskała klasyfikacja Rehdera z 1940 wyróżniająca w obrębie rodzaju Prunus pięć podrodzajów: Amygdalus, Cerasus, Laurocerasus, Padus i Prunus s.s.Rehder A. 1940. A manual of cultivated trees and shrubs hardy in North America exclusive of the subtropical and warmer temperate regions, 2nd ed. Macmillan, New York, New York, USA.
Starsze próby klasyfikowania taksonów w obrębie rodzaju bazowały na podobieństwie cech morfologicznych. Już w XXI wieku klasyfikacja została zweryfikowana dzięki badaniom molekularnym. Okazało się, że rodzaj Prunus jest siostrzanym dla Maddenia, wraz z którym tworzy klad siostrzany dla pozostałych rodzajów podrodziny. Podział na podrodzaje nie został wsparty jednak w badaniach molekularnych. Cechy budowy morfologicznej uznawane za diagnostyczne dla wyróżniania podrodzajów, sekcji i gatunków okazały się w dużej części wynikiem homoplazji i nie mają znaczenia taksonomicznego.
W obrębie rodzaju Prunus dwa klady tworzą grupy Cerasus i Prunus. Do pierwszej, obok podrodzaju Cerasus, należą gatunki klasyfikowane do podrodzajów Laurocerasus i Padus (zmieszane w sposób nie uzasadniający podziału i łączone w jeden podrodzaj Laurocerasus). P. mahaleb zaliczany tradycyjnie do podrodzaju Cerasus okazał się być zagnieżdżony w obrębie kladu Laurocerasus, a sekcja Microcerasus w obrębie kladu Prunus s.s. Podrodzaj Amygdalus tworzy wspólny klad z podrodzajem Prunus, w którym zagnieżdżona jest m.in. jedna z sekcji wcześniej klasyfikowana w podrodzaju Cerasus. Opublikowane zostały także alternatywne koncepcje taksonomii grupy Prunus zachowujące odrębne rodzaje w nawiązaniu do dawnego ujęcia Tourneforta i Linneusza, ale dla uzyskania taksonów monofiletycznych wymagają one wyróżnienia co najmniej 10 rodzajów.
Synonimy Amygdalopersica Daniel, Amygdalophora M. Roem., Amygdalopsis M. Roem., Amygdalus L., Armeniaca Scop., Cerapadus Buia, Ceraseidos Siebold & Zucc., Cerasus Mill., Emplectocladus Torr., Lauro-cerasus Duhamel, Laurocerasus M. Roem., Maddenia Hook. f. & Thomson, Padellus Vassilcz., Padus Mill., Persica Mill., Pygeum Gaertn.
Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzaj należący do plemienia Amygdaleae, podrodziny Spiraeoideae, rodziny różowatych (Rosaceae Juss.), rzędu różowców, kladu różowych w obrębie okrytonasiennych.
Podział rodzaju Podrodzaj Prunus: Sekcja Armeniaca – morela: Prunus armeniaca L. – morela pospolita Prunus brigantina Vill. Prunus ×dasycarpa Ehrh. Prunus mandshurica (Maxim.) Koehne – morela mandżurska Prunus mume Sieb. & Zucc. – morela japońska, morela mume Prunus sibirica L. – morela syberyjska Sekcja Microcerasus – wisienka: Prunus besseyi L.H.Bailey – wiśnia Besseya, wisienka Besseya Prunus bifrons Fritsch Prunus ×cistena (N. E. Hansen) Koehne [= P. cerasifera × P. pumila] – śliwa dziecięca Prunus dictyoneura Diels Prunus glandulosa Thunb. – wiśnia gruczołkowata Prunus humilis Bunge Prunus jacquemontii Hook. f. Prunus japonica Thunb. Prunus microcarpa C.A.Mey. Prunus prostrata Labill. Prunus tomentosa Thunb. – wiśnia kosmata, wisienka kosmata Sekcja Penarmeniaca: Prunus andersonii A.Gray Prunus fremontii S.Watson Prunus pumila L. – wiśnia piaskowa, wiśnia drobna Sekcja Prunus – śliwa: Prunus ×blireana André [= P. cerasifera ‘Atropurpurea’ × P. mume] – śliwa blerejska Prunus bokhariensis Royle ex C.K.Schneid. Prunus cerasifera Ehrh. – śliwa wiśniowa, ałycza Prunus cocomilia Ten. – śliwa bałkańska Prunus consociiflora C.K.Schneid. Prunus domestica L. – śliwa domowa Prunus ×fruticans Weihe [=?P. domestica × P. spinosa] Prunus ramburii Boiss. Prunus salicina Lindl. – śliwa japońska Prunus simonii Carrière – śliwa Simona Prunus spinosa L. – śliwa tarnina Prunus ursina Kotschy Prunus ussuriensis Kovalev & Kostina Prunus vachuschtii Bregadze Sekcja PrunocerasusJoey Shaw, Randall L. Small: Chloroplast DNA phylogeny and phylogeography of the North American plums (Prunus subgenus Prunus section Prunocerasus, Rosaceae). American Journal of Botany, 92, 2005, s. 2011–2030: Prunus alleghaniensis Porter Prunus americana Marshall – śliwa amerykańska Prunus angustifolia Marshall Prunus geniculata R.M.Harper Prunus gracilis Engelm. & A.Gray Prunus hortulana L.H.Bailey Prunus maritima Marshall Prunus mexicana S.Watson Prunus murrayana E.J.Palmer Prunus nigra Aiton Prunus ×orthosepala Koehne [= P. americana × P. angustifolia] Prunus rivularis Scheele Prunus subcordata Benth. Prunus umbellata Elliot Podrodzaj Cerasus: Sekcja Cerasus – wiśnia: Prunus alaica (Pojark.) Gilli Prunus apetala (Sieb. & Zucc.) Franch. & Sav Prunus avium (L.) L. – czereśnia, wiśnia ptasia Prunus campanulata Maxim. Prunus canescens Bois Prunus cerasoides D.Don Prunus cerasus L. – wiśnia pospolita Prunus clarofolia C.K.Schneid. Prunus concinna Koehne – wiśnia wytworna Prunus conradinae Koehne Prunus cyclamina Koehne Prunus ×dawyckensis Sealy [= P. canescens × P. dielsiana] Prunus dielsiana C.K.Schneid. Prunus emarginata (Douglas) Eaton Prunus ×eminens Beck [= P. cerasus × P. fruticosa] – wiśnia osobliwa Prunus ×fontanesiana (Spach) C. K. Schneid. [= P. avium × P. mahaleb] Prunus fruticosa Pall. – wiśnia karłowata, wisienka stepowa Prunus ×furuseana Ohwi [= P. incisa × P. jamasakura] Prunus glandulifolia Rupr. & Maxim. Prunus ×gondouinii (Poit. & Turpin) Rehder [= P. avium × P. cerasus] Prunus himalaica Kitam. Prunus ×incam Ingram ex R. T. Olsen & Whittem. [= P. incisa × P. campanulata] Prunus incisa Thunb. – śliwa wczesna Prunus ×juddii E. S. Anderson [= P. sargentii × P. yedoensis] Prunus leveilleana Koehne Prunus maackii Rupr. – czeremcha Maacka Prunus mahaleb L. – wiśnia wonna, antypka Prunus maximowiczii Rupr. Prunus meyeri Rehder Prunus nipponica Matsum. Prunus pensylvanica L. f. – wiśnia pensylwańska Prunus pleiocerasus Koehne Prunus pojarkovii A. E. Murray Prunus pseudocerasus Lindl. Prunus rufa Hook. f. Prunus sargentii Rehder – śliwa sachalińska, wiśnia Sargenta Prunus ×schmittii Rehder [= P. canescens × P. avium] – wiśnia Schmitta Prunus serrula Franch. – wiśnia tybetańska Prunus serrulata Lindl. – wiśnia piłkowana Prunus setulosa Batalin Prunus speciosa (Koidz.) Ingram Prunus stipulacea Maxim. Prunus subhirtella Miq., syn.: Prunus pendula Sieb. ex Maxim. – wiśnia różowa Prunus takasagomontana Sasaki Prunus takesimensis Nakai Prunus trichostoma Koehne Prunus ×tschonoskii Koehne Prunus verecunda (Koidz.) Koehne Prunus yedoensis Matsum – wiśnia jedoeńska Sekcja Laurocerasus (w tym: Pygeum i Padus) – laurowiśnia: Prunus africana (Hook. f.) Kalkman Prunus brachypoda Batalin Prunus bracteopadus Koehne Prunus buergeriana Miq. Prunus caroliniana (Mill.) Aiton Prunus ceylanica (Wight) Miq. Prunus cornuta (Wall. ex Royle) Steud. Prunus grayana Maxim. – czeremcha Graya Prunus grisea (Blume ex Müll. Berol.) Kalkman Prunus guanaiensis Rusby Prunus ilicifolia (Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr. Prunus incana (Pall.) Batsch Prunus jenkinsii Hook. f. & Thomson Prunus laurocerasus L. (syn.: Prunus grandifolia Salisb.) – laurowiśnia wschodnia Prunus lusitanica L. – laurowiśnia iberyjska Prunus myrtifolia (L.) Urb. (syn.: Prunus sphaerocarpa Sw.) Prunus napaulensis (Ser.) Steud. Prunus obtusata Koehne (syn.: Prunus pubigera (C.K.Schneid.) Koehne, Prunus vaniotii H.Lév.) Prunus padus L., (syn.: Prunus racemosa Lam.) – czeremcha zwyczajna Prunus phaeosticta (Hance) Maxim. Prunus pygeoides Koehne Prunus serotina Ehrh., (syn.: Prunus capuli Cav., Prunus salicifolia Kunth) – czeremcha amerykańska Prunus spinulosa Sieb. & Zucc. Prunus ssiori F.Schmidt Prunus turneriana (F.M.Bailey) Kalkman Prunus undulata Buch.-Ham. ex D.Don (syn.: Prunus acuminata (Wall.) D.Dietr., Prunus wallichii Steud.) Prunus virginiana L. – czeremcha wirginijska Prunus wilsonii (Diels ex C.K.Schneid.) Koehne (syn.: Prunus rufomicans Koehne)