Karol Poznański (ur. 14 lutego 1931 w Żarkach zm. 10 listopada 2022 w Warszawie) – polski pedagog, profesor zwyczajny, znawca dziewiętnastowiecznej historii wychowania. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się głównie na badaniach dziejów oświaty, szkolnictwa i wychowania w Królestwie Polskim (1815–1915).

Życiorys Wykształcenie i działalność naukowa Szkołę podstawową, gimnazjum i Liceum im. Tadeusza Kościuszki ukończył w Żarkach (woj. Śląskie). W latach 1950–1955 studiował pedagogikę na KUL. We wrześniu 1955 r. rozpoczął pracę jako asystent w Zakładzie Pedagogiki na UMCS w Lublinie. W 1961 r. uzyskał stopień doktora pod opieką prof. dr. hab. Jana Dobrzańskiego. W 1962 r. podjął pracę jako adiunkt w Polskiej Akademii Nauk, w Pracowni Dziejów Oświaty w Warszawie. Jest współautorem podręcznika akademickiego pt. „Historia wychowania” stworzonego pod kierunkiem prof. dr. hab. Łukasza Kurdybachy. W prowadzonych badaniach zajmował się losami polskiej szkoły w Królestwie Polskim. Habilitował się w UMCS w 1972 r. na podstawie książki o reformie szkolnej Aleksandra Wielopolskiego pt. „Reforma szkolna w Królestwie Polskim w 1862 roku" (Wyd. Ossolineum, 1968). We wrześniu 1969 r. wrócił do pracy naukowo-dydaktycznej w UMCS w Lublinie, gdzie w roku akademickim 1970/71 zajął się organizacją Wyższego Studium Nauczycielskiego. Rozpoczęło ono swoją działalność we wrześniu 1971, a w maju 1972 zostało przekształcone w Wydział Pedagogiki i Psychologii, którego Karol Poznański został dziekanem. Funkcję tę pełnił do 1984 r. W latach 1984–1990 i 1999–2000 pełnił funkcję rektora Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie oraz w 2000–2002 w Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. W 1986 r. uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego nauk humanistycznych. Od 1991 r. jest profesorem zwyczajnym. Kierował Katedrą Historii Wychowania w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie. W latach 1998–2002 kierował Zakładem Historii Kultury Fizycznej w Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

Wypromował ponad 20 doktorów (4 się habilitowało), był recenzentem ok. 50 rozpraw doktorskich, habilitacyjnych i całokształtu dorobku naukowego wniosków dotyczących nadania tytułu profesora. Prowadził wszystkie typowe formy zajęć dydaktycznych na studiach pedagogicznych ze studentami i doktorantami.

Badania naukowe Prowadził badania nad dziejami organizacji szkolnictwa i wychowania w Polsce od czasów oświecenia aż po współczesność. Szczególnie interesował się reformami oświatowymi oraz organizacją szkolnictwa i wychowania w zaborze rosyjskim (w Królestwie Polskim, do pełnej jego rusyfikacji po 1869 r.) oraz w latach Drugiej RP i w Polsce Ludowej do transformacji ustrojowej.

Prace naukowe Monografie, studia, rozprawy i artykuły Początki szkoły rzemieślniczo-niedzielnej w Lublinie, „Rocznik Lubelski” 1958, 1.1, s. 163–178. Szkoła elementarna w Łukowie w XIX w., (w:) Z przeszłości Ziemi Łukowskiej, pod redakcją R. Orłowskiego i R. Szaflika, Lublin 1959, s. 144–148. Zarys historii szkół Michaliny Sobolewskiej w Lublinie (1909–1950), Lublin 1959, s. 42 (współautor W. Romanowski). Szkoły rzemieśłniczo-niedzielne w Lublinie (1817–1864), „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1959, t. II, s. 119–165. Rozwój szkół rzemieślniczo-niedzielnych na Lubelszczyźnie w latach 1833–1864, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” 1960, Sectio F, vol. XII, 9, s. 221–243. Geneza Szkoły Głównej Warszawskiej, „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1963, z. 3, s. 271–302. Opinia publiczna Królestwa Polskiego wobec sprawy oświaty ludu w 1861 roku, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1964, t. VII, s. 69–94. Zygmunt Nowicki (1881–1944), „Nowa Szkoła” 1967, nr 3, s. 25–27. Stanisław Kalinowski, „Nowa Szkoła” 1967, nr 4, s. 32–33. Reforma szkolna w Królestwie Polskim w 1862 roku, Wrocław-Warszawa-Kraków 1968, s. 342. Julian Kotkowski, Polski Słownik Biograficzny 1969, t. XIV, s. 471. Bronisław Ferdynand Trentowski (1808–1869), „Nowa Szkoła” 1969, nr 11, s. 13–14. Antoni Kryszka, Polski Słownik Biograficzny 1970, t. XV, s. 495–496. Kazimierz Krzywicki, Polski Słownik Biograficzny 1970, t. XV, s. 570–572. Poglądy Jana Amosa Komeńskiego na ustrój i organizację szkolnictwa, „Ruch Nauczycielski” 1971, t. IV, s. 7–20. Realizacja założeń reformy Aleksandra Wielopolskiego na Lubelszczyźnie, (w:) Ze studiów nad Komisją Edukacji Narodowej i szkolnictwem na Lubelszczyźnie. Rozprawy i artykuły. Redaktorzy: Dobrzański, A. Koprukowniak, Lublin 1973, s. 331–351. Toż samo: Od Akademii Bialskiej do AWF. Praca zbiorowa pod redakcją naukową dr. M. Kowalskiego, Międzyrzec Podlaski 1973, s. 3–14. Z tradycji oświatowych Białej Podlaskiej, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” 1975, t. 1II-1V, s. 385–396. Szkoła Główna Planowania i Statystyki, Encyklopedia Warszawy, Warszawa 1975, s. 837. Szkoła Główna Służby Zagranicznej, Encyklopedia Warszawy, Warszawa 1975, s. 837–838. Wyższa Szkoła Dziennikarska, Encyklopedia Warszawy, Warszawa 1975, s. 988. Henryk Struve, Encyklopedia Warszawy, Warszawa 1975, s. 822. Seweryn Zdzitowiecki, Encyklopedia Warszawy, Warszawa 1975, s. 1014. Kursy Dodatkowe Pedagogiczne w Warszawie 1836–1848, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1978, t. XXI, s. 15–53. Szkolnictwo elementarne na Lubelszczyźnie i Podlasiu w okresie międzypowstaniowym, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” 1979, t. VII, s. 177–193. Stan i kierunki badań nad oświatą i wychowaniem na ziemiach polskich w XIX w., (w:) Materiały z sympozjum historyków oświaty i wychowania w Jodłowym Dworze, Kielce, materiały w druku. Sprawa przebudowy oświaty i wychowania w Królestwie Polskim po upadku powstania listopadowego, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 1980, t. XXIII, s. 65–99. Towarzystwo Szerzenia Oświaty pod nazwą „Światło” 1906–1917, „Oświata Dorosłych” 1982, nr 8, s. 470–471. Początki szkolnictwa handlowego w Lublinie (Szkoła niedzielno-handlowa 1865–1907), „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” 1983, t. XI, s. 151–159. Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania pracy szkoły elementarnej w Kazimierzu Dolnym (1833–1864), „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” 1984, t. XII, s. 189–201. Zur Methodologie der Untersuchungen über die Geschichte der Volksbildung und des Schulwesens, (w:) „Geschichte der Schule und der Padagogik sozialistischer Lander”, Karl-Marx-Stadt 1984, nr 4. Uber die illegale Bildung in Polen während faschistischen Okkupation von 1939–bis 1945, (w:) „Geschichte der Schule und der Padagogik sozialististicher Lander”, Mitteilungsblatt, Karl-Marx-Stadt 1985, nr 5. Szkoły handlowe im. Augusta i Juliusza Vetterów w Lublinie 1902–1975, Lublin 1985, s. 406. Zarys tradycji szkolnictwa zawodowego na Lubelszczyźnie od połowy XVIII w. do powstania styczniowego, (w:) Wychowanie i kształcenie politechniczne w Polsce i Niemieckiej Republice Demokratycznej. Tradycje i współczesność. Wybrane zagadnienia. Praca zbiorowa pod redakcją R. Kuchy, Lublin-Dęblin 1985, s. 21–33. Towarzystwo Szerzenia Oświaty pn. „Światło” 1906–1917, Encyklopedia oświaty i kultury dorosłych, pod red. K. Wojciechowskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1986, s. 345–346. Komitet Nauk Pedagogicznych PAN Zespół Historii Wychowania, „Rocznik Pedagogiczny” 1988, t. 11, s. 181–186. Społeczno-ekonomiczne bariery rozwoju wiejskich szkół elementarnych w obwodzie lubelskim po powstaniu listopadowym, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” 1988, t. XIII–XIV, s. 127–141. Vzdeldvanie logopedov v Polsku – tradicie a sucasnosf, „Śpecialna Pedagogika” 1988,1.1, s. 36–48. Ewolucja systemu kształcenia pedagogów specjalnych w Polsce na tle rozwoju myśli pedagogicznej, (w:) Pedagogika specjalna – uwarunkowania i tradycje rozwoju, pod redakcją J. Pańczyka, Warszawa 1989, s. 78–93. Stan szkolnictwa początkowego i pracującego w nim nauczycielstwa w Królestwie Polskim w okresie międzypowstaniowym, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Paedagogica et Psychologica” 1989, t. 22, s. 39–68. Oświata elementarna w Królestwie Polskim jako przedmiot badań historyczno-pedagogicznych, (w:) Stan i potrzeby badań nad oświatą i wychowaniem w Królestwie Polskim w latach 1815–1915. Pod redakcją R. Kuchy i K. Poznańskiego, Lublin 1989, s. 51–62. Sieć i struktura szkolnictwa wyższego w Polsce w okresie międzywojennym, (w:) Oświata, szkolnictwo i wychowanie w II Rzeczypospolitej. Pod redakcją K. Poznańskiego, Lublin 1991, s. 453–471. Die Entwicklung des Bildungssystems der Spezialpadagogik in Polen, (w:) Tradition und Trends der polnischen Sonderpadagogik. Beitrag zur europäischen Geschichte der Heilpadagogik, Bachman W, Eckert U., Poznański K. (Hrsg.), Giessen 1991, s. 63–72. Poland (w:) Handbook of World Education. A Comparative Guide to Higher Education et Educational Systems of the World, editor W Wickermasinghe, American Collegiate Services, Houston, Texas 1991, s. 643–658 (współautor R. Kucha). Warunki organizacyjno-materialne i kadrowe nauczania początkowego w Polsce w obecnym systemie szkolnym, (w:) Warunki funkcjonowania nauczania początkowego w polskim systemie szkolnym 1976–1990. Praca zbiorowa pod redakcją M. Cackowskiej, Lublin 1991, s. 9–60. Czasy jezuickie – od humanizmu do oświecenia, (w:) Szkoła czterech wieków. Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Lublinie, pod redakcją R. Kuchy, Lublin 1992, s. 13–20. Szkoły lubelskie w dobie Komisji Edukacji Narodowej, (w:) Szkoła czterech wieków. Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Lublinie, pod redakcją R. Kuchy, Lublin 1992, s. 21–42. Lata austriackiego zaboru 1795–1809, (w:) Szkoła czterech wieków. Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Lublinie, pod redakcją R. Kuchy, Lublin 1992, s. 45–49. Czasy nadziei i rozczarowań (1809–1832), (w:) Szkoła czterech wieków. Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Lublinie, pod redakcją R. Kuchy, Lublin 1992, s. 51–93. Myśl pedagogiczna pod zaborem rosyjskim – do powstania styczniowego (1795–1863), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1992, nr 1–2, s. 9–31. Rozwój systemu kształcenia pedagogów specjalnych, (w:) Pedagogika specjalna w Polsce. Wybrane zagadnienia z przeszłości i współczesności oraz tendencje rozwoju, pod redakcją U. Eckert i K. Poznańskiego, Warszawa 1992, s. 28–34. W służbie innym, (w:) Problemy oświaty i kultury dorosłych, pod redakcją E. Adamczuk i L. Adamowskiej, Lublin 1992, s. 9–19. Młodzież szkół średnich epoki oświecenia jako przedmiot badań, (w:) Metodologia w badaniach naukowych historii wychowania, praca zbiorowa pod redakcją T. Jałmużny oraz I. i G. Michalskich, Łódź 1993, s. 136–147. Kariery edukacyjne uczniów Szkoły Wydziałowej Lubelskiej w latach 1780–1802, (w:) Szkolnictwo Lubelszczyzny w XVIII–XX wieku. Studia i rozprawy. Pod redakcją R. Kuchy, Lublin 1993, s. 7–47. Sprawa przebudowy oświaty i wychowania w Królestwie Polskim po upadku powstania listopadowego, (w:) Studia z dziejów edukacji. Wybór J. Miąso, Warszawa 1994, s. 163–197. Rozwój polskiej myśli pedagogicznej w zaborze rosyjskim (1795–1915), (w:) Nauki pedagogiczne w Polsce. Tradycje, współczesność, przyszłość (materiały z konferencji), pod redakcją S. Michalskiego, R. Ossowskiego, Bydgoszcz 1994, s. 189–239. Geneza i pierwsze lata Wydziału Pedagogiki i Psychologii UMCS w Lublinie. Kalendarium przeobrażeń strukturalnych i organizacyjnych w latach 1971–1984, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny” 1995, t. XVI, s. 9–40. Droga życiowa Natalii Han-Ilgiewicz (1895–1978), (w:) Natalia Han-Ilgiewicz. Pisma, szkice, artykuły, rozprawy. Zebrał i wstępem poprzedził K. Poznański, Warszawa 1995, s. 9–34. Historia wychowania. Stan obecny i kierunki rozwoju, „Rocznik Pedagogiczny” 1995, t. 18, s. 39–54. Osiągnięcia polskich reform szkolnych w XIX wieku, „Kwartalnik Pedagogiczny” 1995, nr 3/157, s. 141–172. Demokratyczne aspekty w rodzimych planach przebudowy oświaty i wychowania w Królestwie Polskim w początkach II połowy XIX wieku, „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1996, nr 3–4, s. 117–135.