Kościół Znalezienia i Podwyższenia Krzyża Świętego – rzymskokatolicki kościół parafialny (parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Luborzycy) znajdujący się w Wysiołku Luborzyckim, w gminie Kocmyrzów-Luborzyca, w powiecie krakowskim.

Dekretem biskupa Augustyna Łosińskiego z dnia 1 VIII 1911 roku, wydzielono z dekanatu miechowskiego dekanat luborzycki diecezji Kieleckiejhttp://naszaprzeszlosc.pl/files/tom017_07.pdf.

Historia Pierwszy kościół, którego budowa trwała w latach 1218–1229, został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża. Była to prawdopodobnie budowla drewniana, która została doszczętnie spalona podczas I najazdu mongolskiego (tatarskiego) w 1241 roku. Odbudowany kościół został zniszczony podczas II najazdu mongolskiego na przełomie lat 1259 i 1260.

15 czerwca 1401 roku biskup krakowski Piotr Wysz przekazał m.in. beneficjum luborzyckie na rzecz Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Krakowskiego, a 3 lutego 1404 roku na rzecz całego Uniwersytetu. Decyzję tę zatwierdził dopiero 27 października 1419 roku papież Marcin V, a ostatecznie sprawa fundacji została uregulowana prawnie 28 października 1422 roku przez kolejnego biskupa krakowskiego Wojciecha JastrzębcaNa podstawie ordynacji biskupa Jastrzębca probostwo luborzyckie stało się uposażeniem Kolegium Prawników Akademii Krakowskiej (wydziału prawa), a konkretnie doktora dekretów, profesora lub, w ostateczności, licencjata tego wydziału.. Była to jedna z najważniejszych decyzji w dziejach parafii, która związała jej losy na kolejnych blisko 400 lat z krakowską uczelnią. Odtąd jej proboszczowie mieli wywodzić się wyłącznie spośród wykładowców Uniwersytetu.

Pierwszym z nich w 1422 roku został Mikołaj Hinczowicz, rektor Uniwersytetu Krakowskiego (w 1412), podskarbi króla Władysława Jagiełły. Ufundował on istniejący do dziś kościół murowany, zbudowany w stylu późnogotyckim, którego konsekracja miała miejsce około 1433 roku. To dzięki Hinczowicowi do luborzyckiej świątyni trafiły zabytki sztuki romańskiej: antaba z brązu datowana na przełom XII i XIII w.Pochodziła ona prawdopodobnie z kolegiaty św. Michała na Wawelu. oraz kielich częściowo sprzed 1231 rokuPrzed przeniesieniem do Luborzycy, z kolegiaty św. Michała na Wawelu, kielich był prawdopodobnie odnawiany, stąd tylko jego część pochodzi z XIII w., a reszta została wykonana w XV w..

Około 1534 roku Janusz Kośmirzowski herbu Gryf, właściciel Kocmyrzowa, jeden ze świeckich darczyńców parafii, ofiarował jej dwie srebrne ampułki w kształcie konewek. Są one uznawane za jedne z najstarszych tego rodzaju zabytków w Polsce oraz najcenniejszych zabytków sztuki liturgicznej znajdujących się w Luborzycy.

W 1589 roku proboszczem kościoła w Luborzycy został inny rektor Uniwersytetu Mikołaj Prus Dobrocieski. Przekazał on parafii późnogotycką monstrancję wieżyczkową z kościoła św. Agnieszki w Krakowie, wykonaną prawdopodobnie w latach 1460–1470 (będącą najstarszym tego typu zabytkiem w Polsce) oraz późnorenesansowy kielich wykonany ok. 1593 roku.

Główny ołtarz kościoła ufundował z kolei ksiądz Andrzej Lipiewicz (rektor w latach 1775–1777), który był luborzyckim proboszczem w latach 1762–1772.

Architektura Murowany z kamienia i cegły, jednonawowy, z rokokowym chórem, posiadający dwie kruchty.

Przy parafii od 1885 roku działa Orkiestra Dęta Kosynierzy z Luborzycy.

Galeria zdjęć

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Oficjalna strona gminy

Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego Kategoria:Wysiołek Luborzycki Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie krakowskim Kategoria:Kościoły w archidiecezji krakowskiej Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Kocmyrzów-Luborzyca Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie)