Artur Bartels (także w formie: Barthels) urodzony w 13 października 1818 w Wilnie, zmarł 23 grudnia 1885 w Krakowie – polski satyryk, komediopisarz, pieśniarz, rysownik nazywany polskim Bérangerem. Wśród współczesnych znany głównie ze swoich zdolności towarzyskich oraz jako wybitny wykonawca piosenek.
Życiorys Był synem Ludwika Bartelsa i Konstancji Zabłockiej, a spokrewniony miał być z ks. Leonem Radziwiłłem. Wykształcenie zdobywał w Petersburgu i Paryżu. Mieszkał w Rydze i Petersburgu. Następnie gospodarował jako ziemianin na roli na Polesiu. W tym też czasie pisał utwory satyryczne: wiersze i piosenki (zwykle własny tekst łączył z muzyką zapożyczoną od innych, natomiast obdarzony pięknym głosem często sam je po mistrzowsku śpiewał akompaniując sobie na fortepianie). Improwizował też własne utwory na fortepian. Rysował, głównie karykatury i malował sceny myśliwskie na desce. Zyskał na popularności po przeniesieniu się do Warszawy, a około 1875 r. do Krakowa. W Krakowie też parał się dziennikarstwem, m.in. pisując w latach 1878–1880 artykuły do pisma „Łowiec”, tam też zamieszczono poemat „Tydzień poleski”. Za żonę pojął Kazimierę Wańkowicz h. Lis, córkę Karola i Rozalii. Zmarł w Krakowie 23 grudnia 1885. Dzieci albo nie pozostawił, albo brak o nich informacji. Pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera W, rząd wschodni). mały|Grób Artura Bartelsa na cmentarzu Rakowickim w Krakowie
Twórczość Swoją działalność literacką rozpoczął od pisania dramatów i komedii (wydanych w 1859 roku), jednak największą popularność przyniosły mu zbiory piosenek, takie jak Zbiór piosnek (1870) i Drugi zbiór piosnek (1878). Po jego śmierci ukazały się Satyry (1888) oraz Piosnki i satyry (1888). Twórczość Bartelsa, charakteryzująca się lekkim i radosnym tonem, zawierała również elementy satyryczne, często krytykujące pasożytnicze życie szlachty (np. utwór Dzionek obywatelski). Jedna z jego piosenek, Warszawa, zyskała w latach komunizmu w Polsce nieoczekiwaną aktualność i była często śpiewana, szczególnie jej słowa: „Niedowiarki czcze umysły Pletą nam rozprawy, Że na tamtym brzegu Wisły Nie ma już Warszawy.”
Poezje „Piosenki i satyry”, Kraków, nakładem K. Bartoszewicza, druk A. Koziańskiego; zeszyt 1 – 1888; zeszyt 2 – 1890; (Oba wydania pośmiertne i zawierające tylko teksty, bez nut. Dopiero następne wydania z nutami. Za najlepsze uchodziły: „Ciocia Salusia”, „Pana Marjanna”, „Departament niższej Sekwany”.); „Goście” (farsa); „Popas w Miłosnej” (farsa); „Tydzień poleski, ustęp z życia myśliwskiego na Litwie.” (poemat), Kraków, nakładem autora, druk A. Koziańskiego, 1883. Niewydana spuścizna rękopiśmienna po części pozostaje w posiadaniu rodziny jego żony – Wańkowiczów; po części zaginęła.
Rysunki cykl „Album wileński” (Album de Vilna; z własnymi karykaturami zawierający serię Kraków, nakładem K. Bartoszewicza, druk A. Koziańskiego, rysunków: „Łapigrosze”, „Pan Atanazy Skorupka”, „Pan Eugeniusz”), K. Wilczyński, 1858. Drama i komedie (1859)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Artur Bartels – dzieła w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (zabór austriacki) Kategoria:Ludzie związani z Petersburgiem Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Polscy rysownicy Kategoria:Polscy satyrycy Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Urodzeni w 1818 Kategoria:Zmarli w 1885