Brygada Częstochowa – częstochowski klub sportowy działający w latach 1931 − 1939 roku.
Historia Klub swoje początki miał w 1919 roku, gdy powstał Klub Sportowy Czenstochowia, będący pierwszym klubem piłkarskim w mieście utworzonym po odzyskaniu niepodległości. W 1925 roku Czenstochowia połączyła się z istniejącym od 2 grudnia 1921 roku Klubem Sportowym Orlęta Częstochowa w Częstochowski Klub Sportowy. CKS powstał jako klub dwusekcyjny − funkcjonowały sekcje piłki nożnej oraz lekkiej atletyki. W roku powstania klub zadebiutował w rozgrywkach klasy C podokręgu sosnowieckiego, a w następnych latach stopniowo awansował do rozgrywek klasy A. Ostatecznie jego rozwój przerwały problemy finansowe.
9 listopada 1927 roku powstało Stowarzyszenie Pracy Społeczno-Wychowawczej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, które stało się drogą ucieczki od bankructwa. Klub włączył się w struktury Stowarzyszenia 15 marca 1931 roku i odtąd funkcjonował jako Koło Sportowe Brygada. Ponadto miał wsparcie finansowe miasta oraz fabryki Peltzerów. U zbiegu ul. 7 Kamienic i ul. Pułaskiego powstało boisko i budynek klubowy z halą sportową, którego otwarcie nastąpiło 29 maja 1930 roku. Na Mistrzostwach Polski w Lekkoatletyce w 1933 r. Genowefa Plucik zdobyła brązowy medal w skoku wzwyż.
Dobrze finansowana drużyna piłkarska miała dobre wyniki sportowe. W 1934 roku wygrała rozgrywki Klasy A podokręgu częstochowskiego KOZPN, lecz przegrała baraże z Unią Sosnowiec. W latach 1935-1937 drużyna bezskutecznie walczyła o awans do Ligi Państwowej. W 1936 roku Brygada zajęła pierwsze miejsce w I grupie eliminacyjnej, ale w grupie finałowej była czwarta. Tego samego roku drużyna juniorów zdobyła mistrzostwo juniorów Zagłębia Dąbrowskiego (zob. Mistrzostwa Polski juniorów w piłce nożnej). mały|lewo|Mecz z Cracovią w ramach grupy finałowej eliminiacji o I ligę, 1936 r. W 1937 roku drużyna wygrała rozgrywki w II grupie eliminacyjnej, a w grupie finałowej była trzecia – awansowały dwie pierwsze drużyny. Po tej porażce zlikwidowano wiele sekcji, zachowano jedynie sekcję piłkarską i bokserską, a nieruchomości przejęło miasto. 30 lipca 1939 roku Brygada rozegrała w Częstochowie towarzyski mecz z węgierską drużyną Szeged FC, która w sezonie 1938/1939 zajęła 5. miejsce w tabeli węgierskiej I ligi. Grało w niej czterech ówczesnych reprezentantów Węgier, w tym Lajos Baróti.
Klub Brygada przestał istnieć po inwazji niemieckiej na Polskę w 1939 roku.
Podczas okupacji niemieckiej zginęli: zawodnicy Stanisław Bebel i Jan Jaszczuk (KL Auschwitz), Czesław Chądziński (prawdopodobnie KL Auschwitz), Mieczysław Habrowski (rozstrzelany w Olsztynie), prof. Leon Rzykiecki - zawodnik, a później skarbnik klubu w latach 1928-1929 (rozstrzelany pod Apolonką), Stanisław Koss - kierownik sekcji piłki siatkowej (zginął pod Mikołowem), Antoni Wolski - zawodnik i trener sekcji bokserskiej (zginął pod Monte Cassino), Piotr Prozorowski - sekretarz klubu w 1930 roku (prawdopodobnie KL Auschwitz), prof. Adam Miller - prezes klubu w latach 1928-1929 (rozstrzelany koło wsi Wygoda), dr Alfred Franke - honorowy prezes klubu (Katyń).
Nazwę drużyny Brygada Częstochowo przywrócono w sierpniu 1948 roku po połączeniu CKS z MKS Legion Częstochowa.
Tabela wyników drużyny piłkarskiej SezonPoziomRozgrywkiMiejsceMeczePunktyZwycięstwaRemisyPorażkiBilans bramkowyUwagi1931IIIB Klasa (kielecki OZPN; gr. Częstochowa)1 awans1932IIA Klasa (Kielecki OZPN; gr. Częstochowa)4991933A Klasa (Kielecki OZPN; gr. Częstochowa)31934A Klasa (Kielecki OZPN; gr. Częstochowa)1przegrane baraże z Unią SosnowiecEliminacje do Ligi21935A Klasa (Kielecki OZPN; gr. Częstochowa)1Eliminacje do LigiGrupa II2210111-61936A Klasa (Kielecki OZPN)Gr. Częstochowa1122033-7Grupa Finałowa16Eliminacje do LigiGrupa I16731213-8Grupa Finałowa4621054-141937A Klasa (Kielecki OZPN; gr. Częstochowa)1Eliminacje do LigiGrupa II14731010-5Grupa Finałowa36630313-141937/1938Liga okręgowa Zagłębie71815711037-431938/1939Liga okręgowa Zagłębie21625 mały|165px|prawo|Bramkarz Adolf Krzyk Zawodnicy
Bramkarzem klubu był w latach 1934-1939 sześciokrotny reprezentant Polski Adolf Krzyk.
Przypisy
Kategoria:Kluby piłkarskie w Częstochowie Kategoria:Kluby piłkarskie założone w Polsce w 1930 Kategoria:Nieistniejące polskie kluby piłkarskie