166px|thumb|right|Pieczęć Henryka III Białego Henryk III Biały (ur. między 1227 a 1230, zm. 3 grudnia 1266) – książę wrocławski w latach 1248–1266 z dynastii Piastów.
Genealogia Henryk III Biały był trzecim pod względem starszeństwa synem Henryka II Pobożnego i królewny Anny, córki Przemysła Ottokara I, króla czeskiego. W źródłach historycznych występuje z przydomkiem BiałyKsięga Henrykowska, wyd.R.Grodecki,Wrocław 1991,s.312.; K. Jasiński, Rodowód..., s.124.. W momencie śmierci ojca w bitwie pod Legnicą Henryk był jeszcze małoletni i znalazł się pod opieką matki.
Krótkie współrządy z Bolesławem Rogatką i początek samodzielnych rządów thumb|300px|Księstwo Śląskie w latach 1241–1243 thumb|300px|Księstwo Śląskie w latach 1243–1248 Henryk Pobożny osierocił pięciu synów: Bolesława II Rogatkę (zm. 1278), Mieszka (zm. 1241/1242), Henryka III Białego (zm. 1266), Konrada I (zm. 1274) i Władysława (zm. 1270). Po śmierci Henryka Pobożnego przez rok rządy na Śląsku sprawowała wdowa – regentka AnnaS. Szczur, Historia Polski – średniowiecze, Kraków 2002, s. 296.. Rzeczywiste rządy nad całą dzielnicą śląską w latach 1242–1247 sprawował Bolesław RogatkaS. Szczur, Historia Polski…, s.296; R. Grodecki, S. Zachorowski, J. Dąbrowski: Dzieje Polski średniowiecznej. T. I., Kraków 1995. s. 295.. Henryk Biały oraz przeznaczeni do stanu duchownego pozostali bracia, Konrad i Władysław mieli formalne prawo do sprawowania władzy w dzielnicy śląskiej. Mimo przysługującego im prawa do dziedzictwa po ojcu, nie mieli oni realnego wpływu na rządy w dzielnicy śląskiej. Od 1247 r. Henryk Biały zgodnie z Bolesławem Rogatką zaczyna pojawiać się w dokumentach jako wystawca, co oznaczało, że został on formalnie dopuszczony do współrządówS. Szczur, Historia Polski…, s. 297; R. Grodecki, S. Zachorowski, J. Dąbrowski: Dzieje Polski …, s. 295. Znane są cztery dyplomy, wystawione wspólnie przez braciJ. Osiński, Bolesław Rogatka książę legnicki dziedzic monarchii Henryków Śląskich 1220/1225–1278, Kraków 2012, s. 165.. Nie wiadomo dlaczego, Bolesław Rogatka zdecydował się na wspólne rządy z Henrykiem. Mało można powiedzieć na temat obopólnych rządów braci. Wspólne sprawowanie władzy miało jedynie naturę oficjalną, gdyż realna władza nadal spoczywała w rękach Bolesława. Dowodem na to jest przegląd możnych świadkujących na wspólnie przez obu książąt wystawianych dokumentachTamże, s. 165.. Czas wspólnych rządów i pojednania między braćmi trwał krótko, niebawem bowiem doszło do podziału dzielnicy śląskiej.
Podział dzielnicy śląskiej na dwa księstwa Pod wpływem rosnącej w siłę opozycji możnowładczej wspartej przez władzę kościelną z biskupem wrocławskim Tomaszem I oraz będącego już w latach sprawnych Henryka Białego doszło w 1248 r. do podziału dzielnicy śląskiej na dwa księstwaS. Szczur, Historia Polski…, s. 297; R. Grodecki, S. Zachorowski, J. Dąbrowski: Dzieje Polski …, s. 295.. Przedstawienie daty podziału ojcowizny między braci możliwe jest tylko na podstawie zachowanych dokumentów. Na podstawie istniejących aktów przyjmuje się, że podział prowincji śląskiej między Bolesławem Rogatką a Henrykiem Białym nastąpił pomiędzy 8 lipca a 4 września 1248 r.J. Osiński, Bolesław Rogatka …, s. 171, T. Jurek, Geneza księstwa głogowskiego, „Przegląd Historyczny”, t. 78, 1987, z. 1. s. 81.. Za taką przybliżoną datą podziału Śląska przemawia równocześnie pierwszy, wystawiony niezależnie przez Henryka Białego akt pozbawiony, co prawda, daty dziennej, ale pochodzący z 1248 r.J. Osiński, Bolesław Rogatka …, s. 171.. Z relacji przekazów źródłowych wynika, że zgodnie z pierwotnym planem północną część Śląska wraz z Legnicą i Głogowem objąć miał w posiadanie Henryk Biały, a Bolesław Rogatka miał zarządzać południową częścią dzielnicy wraz ze stołecznym grodem Wrocławiem. O tym, że normy podziału nie miały na chęci nieodwracalnego rozczłonkowania dzielnicy śląskiej, a wręcz odwrotnie, dawały one możliwość powtórnego jej zjednoczenia, przemawia to, że uposażeniami pozostałych młodszych braci, przeznaczonych do stanu duchownego, mieli zajmować się starsi bracia. Stosownym uposażeniem Władysława miał zajmować się Henryk Biały, zaś uposażeniem Konrada Bolesław Rogatka. Zamysł takiego podziału miał obowiązywać według „systemu wspólnot „braci niedzielnych" tzn., że w obrębie każdej pary miało obowiązywać naturalne dziedziczenie, zaś dziedzictwo po jednej parze braci miało przechodzić na drugą dopiero w razie bezpotomnej śmierci obu braci z pierwszej pary, względnie ich potomków; tylko w takim razie istniała możliwość ponownego zjednoczenia całości”Grodecki R., Dzieje polityczne Śląska do roku 1290, [w]: Historia Śląska, 1.1, Kraków 1933, s. 239..
Zamiana dzielnic thumb|300px|1248-1249 Mimo wszystko jednak doszło do zmiany ustaleń podziałowych i w konsekwencji Bolesław Rogatka otrzymał dzielnicę legnicko-głogowską, która początkowo przeznaczona była dla Henryka Białego, ten zaś objął dzielnicę wrocławską. Uwarunkowania, które doprowadziły do zamiany działów, są w źródłach opisane niewyraźnie, przez co pociągają za sobą wiele perturbacji interpretacyjnych i ustalenie autentycznej przyczyny dokonanej między braćmi zamiany nastręcza historykom wielu problemów. W przypadku przekazów źródłowych, oraz także w historiografii panuje zgoda, że zamiana dzielnic wyszła z inicjatywy Bolesława Rogatki, który liczył, że asygnowany do stanu duchownego Konrad, po przyjęciu biskupstwa, odstąpi od swych praw do ojcowiznyJ. Osiński, Bolesław Rogatka …, s.178-179.. Należy również odrzucić w tym miejscu pogląd, jakoby do akceptacji przez Bolesława Rogatkę dzielnicy legnicko-głogowskiej doszło z jego nieprzymuszonej woliJ. Długosz, Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście (pol.), T. II, s. 302, [dostęp 2016-01-16]. Na podstawie przekazu Jana Długosza, niedługo po dokonanym podziale książę doszedł do przekonania, że dzielnica legnicko-głogowska jest lepsza, w związku z czym dokonał kolejnej zamiany dawniej wyznaczonych działówTamże, s. 302.. Takie przedstawienie okoliczności nie oddaje prawdziwości zdarzeń z kilku zasadniczych argumentów: – Mianowicie, południowa część dzielnicy śląskiej była znacznie lepiej rozwinięta gospodarczo a przez to znacznie bogatsza od części północnej. Oprócz tego, w części południowej znajdowały się dobra najwierniejszych Bolesławowi Rogatce możnych oraz ich urzędy kasztelańskieJ. Osiński, Bolesław Rogatka …, s. 181-183.. – Bezsporną stolicą dzielnicy śląskiej był Wrocław i ciężko się spodziewać, aby senior śląskiej dynastii Piastów własnowolnie z niej zrezygnował na rzecz usytuowanej na uboczu Legnicy. – Nie może przekonywać także motyw, że doprowadzając do zamiany dzielnic Bolesław Rogatka chciał uwolnić się od biskupa wrocławskiego. Przejęcie władzy w dzielnicy legnicko-głogowskiej nie zmieniało sytuacji, jurysdykcja biskupia nadal rozpościerała się na całą dzielnicę śląską Wydaje się, że są w materiałach źródłowych zachowane informacje wskazujące na to, że książę został przymuszonyJ. Osiński, Bolesław Rogatka …, s.184.;M.Szuster, Henryk III Biały (pol.), [dostęp 2016-06-19]. do zrzeczenia się władzy nad dzielnicą wrocławską. Świadectwem takiego obrotu sprawy jest tekst Rocznika kapituły poznańskiej, w której pod rokiem 1249 zgodnie z jej przekazem przebieg zdarzeń można przedstawić następująco: Bolesław Rogatka zostaje uwięziony w wieży legnickiego zamku, z którego następnie ucieka, w wyniku uwięzienia dochodzi do wojny pomiędzy braćmi, w związku z czym Bolesław Rogatka za pomoc przeciwko bratu oddaje Lubusz arcybiskupowi magdeburskiemuRocznik kapituły poznańskiej, wyd. B. Kürbis, w: Roczniki wielkopolskie, Monumenta Poloniae Historia s. n., t. 6, Warszawa 1962.; s. 26.. Ostatnie zdarzenie miało miejsce 20 kwietnia 1249 rokuJ. Osiński, Bolesław Rogatka …, s. 185., wszystkie zaś wcześniejsze zdarzenia, jak nakazuje rozsądek, musiały mieć miejsce przed tą datą. Można więc powiedzieć, że wojna między braćmi miała miejsce po zamianie dzielnic, tj. w drugiej połowie 1248 r.R. Grodecki, Dzieje…, s. 240.. Także do tego roku odnieść należy schwytanie i uwięzienie BolesławaB. Nowacki, Przemysł I,1220/1221-1257 Książę suwerennej Wielkopolski, Kraków 2013, s. 152., jako że Henryk zarządzał ziemią legnicką pomiędzy 8 lipca a 4 września 1248 r.R. Grodecki, Dzieje…, s.238, 240., J. Osiński, Bolesław Rogatka …, s. 171.. Znając orientacyjną datę uwięzienia Bolesława Rogatki nie trudno wydarzenie to powiązać z dokonaną między braćmi zamianą dzielnic. Na podstawie przekazu Rocznika kapituły poznańskiej przyjąć należy, że do zamiany dzielnic między braćmi doszło w wyniku uwięzienia Bolesława Rogatki w Legnicy nie natomiast z powodu dobrowolnego zrzeczenia się przez księcia dzielnicy wrocławskiej na rzecz dzielnicy legnicko-głogowskiej.
Wojna i nowy podział dzielnicy śląskiej (1248–1251) Początek działań zbrojnych Bolesława Rogatki przeciw Henrykowi Bolesław Rogatka nie mogąc pogodzić się z niekorzystnym podziałem dzielnicy śląskiej rozpoczął działania zbrojne przeciw Henrykowi. Nie uporządkowane relacje i brak staranności o porządek chronologiczny w przekazie śląskich kronikarzy bardzo utrudnia datowanie tego wydarzenia. Dlatego też należy odnieść się do innych przekazów źródłowych. Wartościowej wskazówki dostarczają Roczniki Jana Długosza, w których autor umieścił konflikt pod rokiem 1248Długosz J., Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście (pol.), T. II, Kraków 1867, s. 302., [dostęp 2016-01-16]. W ekspedycji Bolesława na Wrocław, obok rodzimego rycerstwa, brał udział także niemiecki oddział wojsk zaciężnych. Przekazy kronikarskie odnotowują informacje o spaleniu na dziedzińcu kościelnym i samych kościele w Środzie Śląskiej 500 mieszczanTamże, s. 303.. Liczba ofiar wydaje się znacznie nadmierna, ale przeprowadzone działania wojenne są w pełni wiarygodne. Jednak głównym celem wyprawy Bolesława był Wrocław, gdyż tylko jego zdobycie dawało podstawy do cofnięcia wymuszonego na księciu i krzywdzącego go podziału dzielnicy. W wyniku zaciekłej obrony miasta książę zmuszony został przez jego mieszkańców do odwrotuTamże, s. 303. Zorganizowana wyprawa przeciw Henrykowi nie dość, że zakończyła się kompletnym niepowodzeniem to jeszcze, doprowadziła do kolejnego zatargu między księciem a biskupem Tomaszem IJ. Osiński, Bolesław Rogatka …, s. 192..
Poszukiwania nowych sprzymierzeńców Wycofanie się wojsk Bolesława nie oznaczało jeszcze końca toczącego się na Śląsku starcia. Obaj książęta rozpoczęli poszukiwania sprzymierzeńców poza granicami macierzystych dzielnic. Henryk Biały wszedł w układ z margrabią miśnieńskim Henrykiem DostojnymB. Nowacki, Przemysł I…, s.186., zaś Bolesław Rogatka z arcybiskupem magdeburskim WilbrandemE. Rymar, Historia polityczna i społeczna Nowej Marchii w średniowieczu (do roku 1535), Gorzów WLKP 2015, s. 153..