Pazurczak samotny (Heteromirafra archeri) – gatunek małego ptaka z rodziny skowronkowatych (Alaudidae). Występuje endemicznie na dwóch niewielkich obszarach w południowej i wschodniej Etiopii. Krytycznie zagrożony wyginięciem.
Systematyka H. archeri i H. sidamoensis (pazurczak krótkodzioby), dawniej traktowane jako osobne gatunki, zostały uznane za jeden gatunek na podstawie morfologicznych, molekularnych i wokalnych dowodów przedstawionych w 2013 roku przez Spottiswoode’a i współpracowników oraz Alströma i współpracowników. Obecnie część systematyków klasyfikuje je jako podgatunki H. archeri, ale niektórzy uznają takson H. archeri za monotypowy.
Etymologia Nazwa rodzajowa Heteromirafra to zbitka wyrazowa nazw rodzajów Heteronyx C. Grant, 1908 i Mirafra Horsfield, 1821; została nadana, gdyż nazwa Heteronyx nadana przez Granta rodzajowi skowronków okazała się już zajęta przez rodzaj chrząszczy. Nazwa gatunkowa archeri honoruje Sir Geoffreya Francisa Archera (1882–1964), brytyjskiego podróżnika, gubernatora Somali Brytyjskiego w latach 1919–1922, gubernatora generalnego Sudanu w latach 1924–1926.
Morfologia Długość ciała wynosi około 14 cm. Długość skrzydła wynosi 86 mm, ogona 55,5 mm, dzioba 14 mm, tylnego pazura 16,1 mm zaś skoku 29 mm. W 1974 odnaleziono także samca, u którego dokonano pomiaru jąder (7 mm x 4 mm), jednak możliwe, że był to skowroniec cynamonowy (Mirafra rufocinnamomea).
Pazurczaka samotnego cechuje ochronne, brązowo-płowo-żółtawe ubarwienie. Pióra na wierzchu głowy brązowe, nieco rudawe, na końcu czarne, a następnie białe. Pokrywy uszne płowe, na końcu brązowawe. Brew jasna. Gardło białawe. Pierś jasna, pokryta czarnymi paseczkami. Spód ciała jasny bez wzorów. Pióra z wierzchu ciała i na pokrywach skrzydłowych brązowe z jasnym obrzeżeniem oddzielonym czarno od części brązowej, najbardziej uwidocznionym na pokrywach lotek. Lotki brązowe, rudawe. Sterówki brązowe. Dziób różowoszary.
Zasięg występowania Podgatunek sidamoensis występuje w okolicach Negele Boran w południowej Etiopii, w dawnej prowincji Sidamo. Podgatunek archeri występuje na równinie w okolicach miasta Dżidżiga we wschodniej Etiopii; dawniej spotykany także na przyległym obszarze w północno-zachodniej Somalii, ale od 1922 roku nie odnotowano tam żadnych stwierdzeń. Spotykany na wysokościach 1400–1600 m n.p.m. Środowisko życia stanowią obszary trawiaste.
Lęgi Gniazdo, którego dotyczy opis, zostało odnalezione 13 czerwca 2007 r. Kształtem przypominało miseczkę, umieszczone było w płytkim zagłębieniu przy krzewie Solanum tettense. Budulec stanowiła sucha trawa. W gnieździe znajdowały się 3 jaja, oszacowano, że były złożone dwa dni wcześniej. Jaja były białe, intensywnie brązowo (miejscami szaro) nakrapiane, szczególnie przy szerszym końcu. Wymiary wynosiły 20,8–21,5 x 15,2–15,3 mm. 21 czerwca po ponownym przybyciu do gniazda nie zastano jaj ani śladów skorupek. 17 czerwca 2008 roku odnaleziono gniazdo z trzema młodymi w wieku 3–4 dni. 18 czerwca gniazdo padło ofiarą drapieżnika. Pozostałe po dorosłych pióra wysłano do Muzeum Historii Naturalnej w Tring.
Status, zagrożenia Według IUCN gatunek klasyfikowany jako krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). Populacja szacowana jest na 50–249 dorosłych osobników i jej liczebność spada. Środowisko w okolicach Negele zagrożone jest przez aktywność ludzką, w tym wprowadzanie akacji Acacia drepanolobium oraz pożary. Przypuszczano również, że działania w leżącej nieopodal strefie ćwiczeń wojskowych niepokoją ptaki, lecz zostało to zaniechane w 2005 roku.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Skowronki Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1920 roku Kategoria:Fauna endemiczna Etiopii