thumb|240px|Autoportret, 1992 Zygmunt Czyż (ur. 8 sierpnia 1940 w Zachoiniu, zm. 26 listopada 2003 w Rzeszowie) – polski malarz, grafik, rysownik, witrażysta i projektant.
Uważany za jednego z najwybitniejszych polskich twórców współczesnych, a jednocześnie za jednego z najbardziej znaczących linorytników w historii grafiki polskiej. Jeden z czołowych przedstawicieli polskiej sztuki Nowej FiguracjiWynika to bezpośrednio z pozycji Zygmunta Czyża, jaką sobie ugruntował m.in. licznymi nagrodami w latach siedemdziesiątych, kiedy to był jednym z najistotniejszych twórców zarówno techniki, jak i nurtu oraz jednym z pierwszych, który tworzył w technice linorytu barwnego w Polsce, świadczy o tym m.in. bogata adnotacja oraz reprodukcja w jednym z najważniejszych w tamtym czasie wydawnictw w tej dziedzinie, znajdując się wśród ścisłego grona największych nazwisk polskiej grafiki – „Współczesna grafika polska”, Arkady, Warszawa 1975, sygn. 050509..
Wielokrotnie notowany w prestiżowych wydawnictwach biograficznych i o sztuce.
Życiorys Urodził się w Zachoiniu, jako syn Genowefy i Wawrzyńca. Ukończył Liceum Sztuk Plastycznych w Jarosławiu, a następnie w latach 1958–1964 studiował na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Uzyskał dyplom w pracowni prof. Wacława Taranczewskiego w 1964 roku, również w tym roku ukończył trzyletnie Studium Pedagogiczne. Mąż Ludwiki Czyż, z którą miał 4 synów Sławomira, Artura, Norberta i Zbigniewa. W 1996 roku wskutek wypadku doznał częściowego paraliżu, od tej pory tworzył głównie akwarele. Zmarł w Rzeszowie w 2003. Został pochowany na tamtejszym cmentarzu Wilkowyja.
Działalność społeczna Był jednym z pomysłodawców i inicjatorów aukcji „Bliźniemu Swemu”, na rzecz podopiecznych Towarzystwa Pomocy im. Brata Alberta. W 1990 roku podarował pierwszą pracę, co było zaczątkiem późniejszych charytatywnych aukcji „Bliźniemu swemu”.
Od 1980 współpracował z „Solidarnością” Regionu Rzeszowskiego, działał w niej w latach 1980–1981 i w podziemiu. Projektował liczne plakaty, znaczki, ulotki itp., zajmował się kolportażem wydawnictw podziemnych, organizował niezależne spotkania i wystawy, w latach 1982–1989 był członkiem Grupy Niezależnych Twórców. Od maja do grudnia 1985 roku rozpracowywany przez Wydział III Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Rzeszowie – w ramach SOS Kontakt.
Twórczość Zygmunt Czyż uprawiał twórczość w wielu dziedzinach. Najczęściej poświęcał się malarstwu sztalugowemu i grafice warsztatowej. Prace artysty określane były mianem traktatu filozoficznego na temat istnienia, proponowały wizję innego świata, zgłębiały tajemnicę egzystencji człowiekaPrestige de la Painture et de la Sculpture d’Aujord’hui dens le Monde, wydawca Les Editions Art et Images du Monde, Paryż 1990,.
Wachlarz jego twórczości obejmował również inne obszary jak rysunek, malarstwo architektoniczne, projektowanie witraży czy projektowanie graficzne. Na swoim koncie artystycznym posiada wybitne realizacje o tematyce sakralnej – m.in. witraże i ołtarz w katedrze rzeszowskiej oraz cykl obrazów sakralnych w rzeszowskim kościele Świętego Krzyża. Wykonał polichromie w rzeszowskim zamku.
Wybrane dzieła NrTytułCzas powstaniaTechnika Ilustracja 1. Cykl: Otwarte okno – chmury 1977 linoryt 150px 2. Cykl: Pomiędzy światłem a granicą cienia XVIII 1983 linoryt 150px 3. Cykl: Pomiędzy światłem a granicą cienia XX 1987 linoryt 150px 4. Czytająca list 1990 olej 150px 5. Cykl: Wiatraki III 1995 linoryt 150px
Członkostwo Był aktywnym członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków, a w latach 1976–1983 członkiem Rady Artystycznej Okręgu Rzeszowskiego, Societe Internationale des Graveurs sur Bois XYLON w Zurychu
thumb|240px|Grobowiec Zygmunta Czyża Wystawy W swoim dorobku ma ponad 40 wystaw indywidualnych w kraju i za granicą. Brał udział w ponad 50 ogólnopolskich wystawach malarstwa i grafiki, 60 wystawach międzynarodowych oraz wystawach sztuki polskiej za granicą m.in. w: III Międzynarodowym Biennale Grafiki w Bradford – 1972, Międzynarodowej Wystawie Grafiki w Rizal – 1972, „Sport w Sztukach Pięknych” Madryt i Barcelona – 1974, XYLON 8 – 1979, 9 – 1984, 11 – 1990, IV, V, XI, XII Międzynarodowym Biennale Grafiki w Krakowie, III, V Międzynarodowej Wystawie Sztuki Miniaturowej – Toronto, III Międzynarodowym Triennale Grafiki – Fredrikstad – 1989, Międzynarodowej Aukcji Grafiki – Jokohama – 1992, V Biennale Grafiki – Wakayama – 1993, I Międzynarodowej Wystawie Grafiki – Maastricht.
thumb|240px|Tablica upamiętniająca Zygmunta Czyża na Starym Cmentarzu w Rzeszowie
Nagrody i wyróżnienia Otrzymał ponad 30 nagród i wyróżnień, w tym m.in.: Nagrodę na I Międzynarodowej Wystawie Grafiki – Rizal, I nagrodę równoważną – VI Quadrienale Drzeworytu i Linorytu Polskiego, Nagrodę na Ogólnopolskim Konkursie na Grafikę, Łódź Wyróżnienie Ministra Obrony Narodowej w dziedzinie plastyki, Wyróżnienie honorowe na Międzynarodowym Triennale Grafiki w Krakowie, Odznakę Ministra Kultury i Sztuki – „Zasłużony Działacz Kultury”, Złotą Odznakę ZPAP Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki – Ogólnopolska Wystawa Grafiki – Poznań, Nagrodę Marynarki Wojennej – II Polsko–Fiński Konkurs Grafiki Marynistycznej, Nagrodę PR i TV „Wawrzyn 92", Nagrodę Prezydenta Miasta Rzeszowa.
Zbiory Prace artysty znajdują się w licznych zbiorach w Polsce, Europie i świecie m.in. w: Muzeum Narodowym w Warszawie, Krakowie oraz w Szczecinie, Narodowej Galerii Sztuki Zachęta, Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie, Krakowie, Kielcach, Białymstoku, Ministerstwa Kultury i Sztuki, Maitland City Gallery Instytucie Polsko – Kanadyjskim w Montrealu, Muzeum w Malmö, Galerii Blaue Rizal, w zbiorach miejskich w Vreden, Berlinie, Winterthur, Szczecinie, Łodzi, Krakowie, Gdańsku oraz w Rzeszowie, w zbiorach prywatnych w kraju i za granicą m.in. Kanadzie, Francji, Japonii, Włoszech, USA, Brazylii i Szwajcarii.
Publikacje Prace Zygmunta Czyża były publikowane w wielu prestiżowych wydawnictwach biograficznych oraz albumach o sztuce współczesnej m.in. Okolice Sztuki – 1983, Kto jest kim w Polsce – 1984 i 1989, Prestige de la Painture et de la Sculpture d’Aujord’hui dens le Monde – 1990, Who’s Who in International Art – 1991/1992 i 1994/1995, Quand L’art. Du XX siècle etait concu par des inconnus – L’historie du Salon d’Automne de 1903 a nos jours – 1992, Czterej Mistrzowie i ich pracownie: malarstwo i rysunek ze zbiorów Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie – 2007, Artyści Podkarpacia – 2010, Artyści Polscy o Papieżu – 1996.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Zygmunt Czyż - malarstwo i grafika, Związek Polskich Artystów Plastyków, Rzeszów 2023, ISBN 978-83-963466-5-0 Zygmunt Czyż: grafika i malarstwo: wystawa zorganizowana z okazji XXXV-lecia twórczości, BWA Rzeszów, Dom Sztuki, 1999 , . Czterej Mistrzowie i ich pracownie: malarstwo i rysunek ze zbiorów Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Danuta Saul, Wyd. Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, 2007, , . „Artyści podkarpacia”, Antoni Adamski, Wydawnictwo Libra, 2010, . „Artyści Polscy o Papieżu”, Janina Jaworska – Wydawnictwo Jedność – Kielce 1996, . „Współczesna grafika polska”, Irena Jakimowicz, Arkady, Warszawa 1975, sygn. 050509 „Grafika polska – laureaci wystaw międzynarodowych 1950-2000 , .
Linki zewnętrzne
profil malarza w bazie Biura Wystaw Artystycznych w Rzeszowie
profil malarza w Encyklopedii Solidarności
Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Artyści związani z Rzeszowem Kategoria:Członkowie Związku Polskich Artystów Plastyków Kategoria:Ludzie związani z Bączalem Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Pochowani na cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie Kategoria:Polscy malarze współcześni Kategoria:Polscy graficy Kategoria:Projektanci witraży Kategoria:Polscy rysownicy Kategoria:Polscy designerzy Kategoria:Polscy malarze polichromiści Kategoria:Współcześni polscy twórcy ekslibrisów Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 2003