Artykuł przedstawia historię trzeciego poziomu ligowego w polskiej piłce nożnej.
1953-1956 + Sezon Gr. I stalinogradzka Gr. II krakowska Gr. III warszawska Gr. IV gdańska Gr. V poznańska Gr. VI wrocławska Gr. VII rzeszowska Gr. VIII łódzka Gr. IX szczecińska 1953 Górnik Zabrze Włókniarz Andrychów Gwardia Białystok Stal Gdańsk Gwardia Kalisz Ogniwo Wrocław KS Rzeszów Włókniarz Pabianice - 1954 Stal Lipiny Kolejarz Prokocim Kraków Spójnia Warszawa Stal Gdańsk Kolejarz Leszno Spójnia Lubań Śląski Włókniarz Krosno Stal Radom - 1955 Podlesianka Podlesie Beskid Andrychów Bzura Chodaków Gedania Gdańsk Warta Poznań Sparta Lubań Śląski Stal Mielec Włókniarz Pabianice - 1956 Piast Gliwice Włókniarz Chełmek Bzura Chodaków Pomorzanin Toruń Start Kalisz CWKS Wrocław Stal Rzeszów Stal Radom Gwardia Szczecin
1957-1965/66 Mistrzowie poszczególnych III lig okręgowych katowicka (2 grupy) krakowska (1957 i 1958 - 2 grupy) warszawska poznańska wrocławska rzeszowska łódzka bydgoska lubelska olsztyńska opolska szczecińska zagłębiowska zielonogórska kielecka (od 1958) białostocka (od 1959) koszalińska (od 1961)
Baraże o II ligę 1953-1965/66http://www.mogiel.net/pol/history/pol3hist.php + Sezon Ilość grup III ligi Ilość uczestniczących drużyn Poziomy barażów Ilość grup barażowych Beniaminkowie Uwagi 1953 8 8 2 1 KS Rzeszów, Górnik Zabrze najpierw 4 dwumecze 1954 8 8 1 2 Stal Gdańsk, Stal Lipiny, Kolejarz Leszno, Spójnia Warszawa 1955 8 8 1 2 Sparta Lubań Śląski, Warta Poznań, Stal Mielec 1956 10 9 1 3 CWKS Wrocław, Stal Radom, Stal Rzeszów 1957 17 16 1 4 Piast Nowa Ruda, Pogoń Szczecin, Unia Racibórz, Legia Krosno 1958 18 16 1 4 Unia Tarnów, Walter Rzeszów, Polonia Warszawa, Olimpia Poznań 1959 18 18 1 4 Bałtyk Gdynia, Unia Gorzów Wlkp., Garbarnia Kraków, Wawel Wirek 1960 18 18 2 6, 1 Lublinianka Lublin, Arka Gdynia najpierw 6 grup po 3 drużyny, potem jedna 6-zespołowa grupa 1961 19 18 2 6, 1 Slavia Ruda Śląska, Szombierki Bytom najpierw 6 grup po 3 drużyny, potem jedna 6-zespołowa grupa 1962 19 19 1 4 Dąb Katowice, Raków Częstochowa, Start Łódź, Polonia Gdańsk 1962/1963 19 19 1 4 Górnik Wałbrzych, Rapid/Orzeł Wełnowiec Katowice, Lublinianka Lublin, Zawisza Bydgoszcz 1963/1964 19 19 1 4 Górnik Thorez Wałbrzych, Victoria Jaworzno, Warmia Olsztyn, MZKS Gdynia 1964/1965 19 24 1 4 Górnik Kochłowice Ruda Śl., Hutnik Kraków, Motor Lublin, Lech Poznań1965/1966 19 24 1 4 Lotnik Wrocław, Olimpia Poznań, Polonia Bydgoszcz, Warmia Olsztyn
1966/1967-1972/1973 + Sezon Gr. I Gr. II Gr. III Gr. IV 1966/1967 ROW Rybnik Unia Tarnów Włókniarz Pabianice Lech Poznań 1967/1968 Piast Gliwice Górnik Wojkowice Motor Lublin Arkonia Szczecin 1968/1969 Urania Ruda Śląska Stal Mielec Włókniarz Łódź MZKS Gdynia 1969/1970 Piast Gliwice Star Starachowice Start Łódź Warta Poznań 1970/1971 Górnik Wałbrzych AKS Górnik Niwka Sosnowiec Włókniarz Pabianice Lech Poznań 1971/1972 MGKS Mikulczyce-Rokitnica Wisłoka Dębica Widzew Łódź Lechia Gdańsk 1972/1973 Metal Kluczbork, BKS Stal Bielsko-Biała, GKS Jastrzębie Stal Stalowa Wola, GKS Tychy, Garbarnia Kraków, Górnik Wojkowice Lublinianka Lublin, Motor Lublin, Avia Świdnik, RKS Ursus Stoczniowiec Gdańsk, Bałtyk Gdynia, Warta Poznań, Arkonia Szczecin, Gwardia Koszalin
1973/1974 - 1975/1976 1973/1974 - 21 klas wojewódzkich (białostocka, bydgoska I, bydgoska II, gdańska, katowicka I, katowicka II, kielecka, koszalińska, krakowska I, krakowska II, łódzka, lubelska, olsztyńska, opolska płd., opolska płn., poznańska, rzeszowska, szczecińska, warszawska, wrocławska, zielonogórska) - 310 drużyn 1974/1975 - 22 klasy wojewódzkie (białostocka, bydgoska, gdańska, katowicka I, katowicka II, kielecka, koszalińska, krakowska I, krakowska II, łódzka, lubelska, olsztyńska, opolska płd., opolska płn., poznańska I, poznańska II, rzeszowska, szczecińska, warszawska, Mazowsze, wrocławska, zielonogórska) - 308 drużyn 1975/1976 - 23 ligi okręgowe (Biała Podlaska, Chełm, Lublin, Zamość; Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Katowice I, Katowice II, Kielce, Koszalin, Kraków I, Kraków II, Łódź, Olsztyn, Opole płn., Opole płd., Poznań I, Poznań II, Rzeszów, Szczecin, Warszawa I, Warszawa II, Wrocław I, Wrocław II, Zielona Góra) - 326 drużyn
Baraże o II ligę + Sezon Ilość grup III ligi Ilość uczestniczących drużyn Poziomy barażów Ilość grup barażowych Beniaminkowie 1973/1974 21 18 1 6 Stal Stocznia Szczecin, Polonia Warszawa, Olimpia Poznań, Moto Jelcz Oława, Siarka Tarnobrzeg, Radomiak Radom 1974/1975 22 24 1 6 Dąb Dębno, Jagiellonia Białystok, Polonia Bydgoszcz, Zagłębie Lubin, Korona Kielce, Małapanew Ozimek 1975/1976 23 24 1 6 Arkonia Szczecin, Olimpia Elbląg, Concordia Piotrków Tryb., Górnik Wałbrzych, Hutnik Kraków, Unia Tarnów
1976/1977 - 1988/1989
1976/77 - 1979/80: gr. I - pomorska, gr. II - warszawsko-mazurska, gr. III - lubelska, gr. IV - małopolska, gr. V - śląska, gr. VI - dolnośląska, gr. VII -wielkopolska, gr. VIII - centralna 1980/81 - 1981/82: gr. I - pomorsko-wielkopolska, gr. II - warszawsko-mazursko-centralna, gr. III - śląsko-dolnośląska, Gr. IV - małopolsko-lubelska 1982/83 - 1988/89: gr. I - wielkopolska, gr. II -pomorska, gr. III - warszawsko-mazurska, gr. IV - centralna, gr. V - dolnośląska, gr. VI - śląska, gr. VII - lubelska, gr. VIII - małopolska
+ Sezon Gr. I Gr. II Gr. III Gr. IV Gr. V Gr. VI Gr. VII Gr. VIII 1976/1977 Budowlani Bydgoszcz Polonia WarszawaRadomiak Radom Resovia Odra Wodzisław Chemik Kędzierzyn Warta Poznań Start Łódź 1977/1978 Goplania InowrocławRKS Ursus Błękitni Kielce CracoviaRaków Częstochowa Zagłębie Lubin Stilon Gorzów Wlkp. Concordia Piotrków Tryb. 1978/1979 Chemik Bydgoszcz Stal FSO WarszawaBroń Radom Hutnik Kraków GKS JastrzębieOdra Wrocław Stal Stocznia Szczecin Włókniarz Pabianice 1979/1980 Gwardia Koszalin Jagiellonia Białystok Błękitni Kielce Stal Rzeszów Górnik Knurów Kryształ Stronie ŚląskieArkonia Szczecin Wisła Płock 1980/1981 Gryf Słupsk, Błękitni Stargard Szcz.Olimpia Elbląg Urania Ruda Śląska, Raków Częstochowa BKS Stal Bielsko-Biała, Avia Świdnik - - - - 1981/1982 Arkonia Szczecin, Celuloza Kostrzyn Włókniarz Pabianice, Polonia WarszawaOdra Wodzisław, Zagłębie Lubin Lublinianka Lublin, Korona Kielce -- - - 1982/1983 Chemik PoliceLechia Gdańsk Jagiellonia Białystok Wisła Płock Moto Jelcz Oława Victoria Jaworzno Hutnik Warszawa Igloopol Dębica 1983/1984 Chrobry Głogów Zawisza Bydgoszcz Polonia Warszawa Start Łódź Ślęza Wrocław AKS Górnik Niwka Sosnowiec Avia Świdnik Stal Rzeszów 1984/85 Dozamet Nowa Sól Arka Gdynia Olimpia Elbląg RKS Ursus Odra Opole GKS Jastrzębie Broń Radom Unia Tarnów 1985/86 Stilon Gorzów Wlkp. Gwardia Koszalin Hutnik WarszawaWisła Płock Piast Nowa Ruda Urania Ruda Śląska Avia Świdnik Sandecja Nowy Sącz 1986/1987 Stal Stocznia Szczecin Stoczniowiec Gdańsk Gwardia Szczytno GKS Bełchatów Zagłębie WałbrzychOdra Opole Błękitni Kielce Stal Rzeszów 1987/1988 Chemik Police Chemik Police Stomil Olsztyn Boruta Zgierz Moto Jelcz Oława Górnik Pszów Wodzisław Śląski Górnik Łęczna Karpaty Krosno 1988/1989 Stal Stocznia Szczecin Elana ToruńBug Wyszków Włókniarz Pabianice Miedź Legnica GKS Tychy Siarka Tarnobrzeg Garbarnia Kraków
W sezonach 1976/77 - 1979/80 trzeci poziom ligowy nazywał się klasą międzywojewódzką (klasą "M").
1989/1990 + Gr. północna Gr. wschodnia Gr. śląska Gr. południowo-zachodnia Ostrovia 1909 Ostrów Wielkopolski Hutnik Warszawa Raków Częstochowa Korona Kielce
1990/1991-1997/1998
+ Sezon gr. gdańska gr. lubelska gr. łódzka gr. katowicka gr. krakowska gr. poznańska gr. szczecińska gr. warszawska gr. wrocławska 1990/1991 (VII) Chemik Bydgoszcz, Bałtyk Gdynia, Olimpia Elbląg (VI) Avia Świdnik, Błękitni Kielce (I) GKS Bełchatów, Boruta Zgierz, Wisła Płock (V) Górnik Pszów Wodzisław Śląski, Naprzód Rydułtowy Wodzisław Śląski (III) Wisłoka Dębica, Sandecja Nowy Sącz, Cracovia (IX) Warta Poznań (VIII) Chemik Police (II) Polonia Warszawa, Stomil Olsztyn(IV) Chrobry Głogów, Ślęza Wrocław, Moto Jelcz Oława 1991/1992 (IX)Arka Gdynia (VI)Hetman Zamość (VIII)Górnik Konin GKS Tychy(III) Karpaty Krosno(II) Sokół Pniewy(I) Gwardia Koszalin(V) Hutnik Warszawa(VII)Lechia Dzierżoniów 1992/1993 (VI)Elana Toruń(V) Radomiak Radom(II) Włókniarz Pabianice(VIII) Odra Wodzisław Śląski(I) Okocimski KS Brzesko(III) Kotwica Kórnik, Gwardia Koszalin (IV) Bug Wyszków(VII)Chrobry Głogów 1993/1994 (VI)Pomezania Malbork (IV)Lublinianka Lublin(III)Górnik Konin(I) Krisbut Myszków Unia Tarnów (VII)Amica Wronki (II) Dominet Piaseczno(VIII)Pogoń Oleśnica 1994/1995 (VI) Polonia Gdańsk(IV) KSZO Ostrowiec Świętokrzyski(II) RKS Radomsko (III)Varta Namysłów (V) Cracovia(VII) Chemik Police (I) Świt Nowy Dwór Mazowiecki(VIII)Lechia Zielona Góra 1995/1996 (VII) Elana Toruń (V) Górnik Łęczna (III)Ceramika Opoczno(I) Ruch Radzionków (VI)Wawel Kraków (VIII)Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski (II) Dolcan Ząbki(IV)KP Wałbrzych 1996/1997 (V) Polonia Gdańsk(IV) Korona Kielce(III) Jagiellonka Nieszawa (VIII)Odra Opole (VI)Czuwaj Przemyśl(I) Warta Poznań (VII) Warmia Olsztyn(II)KemBud Jelenia Góra 1997/1998 (V) Arka Gdynia (VIII)Orlęta Łuków(I) Piotrcovia Piotrków Trybunalski(III) Grunwald Ruda Śląska(IV) Stal Sanok (VI)Stal Telgom Szczecin (VII) Gwardia Warszawa(II)Polar Wrocław
W sezonie 1990/91 trzeci poziom ligowy nazywał się klasą makroregionalną (klasą "MR").
1998/1999 -1999/2000 + Sezon gr. północno-wschodnia gr. zachodnia gr. centralno-południowa gr. południowo-wschodnia 1998/1999 (IV)Świt Nowy Dwór Mazowiecki (III)Polar Wrocław (I)Włókniarz Kietrz(II)Siarka Tarnobrzeg 1999/2000 (I)Dolcan Ząbki (II)Górnik Polkowice (III)Zagłębie SosnowiecTłoki Gorzyce
2000/2001 - 2007/2008 + Sezon gr. I gr. II gr. III gr. IV 2000/2001 Jagiellonia Białystok Arka Gdynia Szczakowianka JaworznoHutnik Kraków 2001/2002 Piotrcovia Piotrków Trybunalski Aluminium Konin Marbet-Ceramed Bielsko-BiałaStal Stalowa Wola 2002/2003 Jagiellonia Białystok Błękitni Stargard Piast GliwiceCracovia 2003/2004 MKS Mława,
Radomiak Radom Kujawiak Włocławek Zagłębie SosnowiecKorona Kielce 2004/2005 Drwęca Nowe Miasto Lubawskie Lechia Gdańsk Śląsk Wrocław,
Polonia BytomHEKO Czermno 2005/2006 ŁKS Łomża Unia Janikowo Miedź Legnica,
Odra OpoleKmita Zabierzów,
Stal Stalowa Wola 2006/2007 Znicz Pruszków,
Pelikan Łowicz Tur Turek,
Warta Poznań GKS Jastrzębie Zdrój,
GKS KatowiceMotor Lublin 2007/2008 Dolcan Ząbki Flota Świnoujście GKP Gorzów WielkopolskiGórnik Łęczna
2008/2009-2014/2015 + Sezon gr. zachodnia gr. wschodnia 2008/2009 MKS Kluczbork,
Pogoń Szczecin KSZO Ostrowiec Świętokrzyski,
Sandecja Nowy Sącz 2009/2010 Ruch Radzionków,
Górnik Polkowice LKS Nieciecza,
Kolejarz Stróże 2010/2011 Olimpia Grudziądz,
Zawisza Bydgoszcz Olimpia Elbląg,
Wisła Płock 2011/2012 Miedź Legnica,
GKS Tychy Okocimski KS Brzesko,
Stomil Olsztyn 2012/2013 Energetyk ROW Rybnik,
Chojniczanka Chojnice Wisła Płock,
Puszcza Niepołomice 2013/2014 Chrobry Głogów, Bytovia Bytów Wigry Suwałki, Pogoń Siedlce
od 2014/2015 + Sezon Awans do I ligi 2014/2015 MKS Kluczbork, Zagłębie Sosnowiec, Rozwój Katowice 2015/2016 Stal Mielec, Znicz Pruszków, GKS Tychy, Wisła Puławy 2016/2017 Raków Częstochowa, Odra Opole, Puszcza Niepołomice2017/2018GKS 1962 Jastrzębie, ŁKS Łódź, Warta Poznań, Garbarnia Kraków2018/2019Radomiak Radom, Olimpia Grudziądz, GKS Bełchatów2019/2020Górnik Łęczna, Widzew Łódź, Resovia2020/2021Górnik Polkowice, GKS Katowice, Skra Częstochowa2021/2022Stal Rzeszów, Chojniczanka Chojnice, Ruch Chorzów2022/2023Polonia Warszawa, Znicz Pruszków, Motor Lublin
Podsumowanie