Bolszerieck (ros. Большерецк) – nazwa historycznej (nieistniejącej już) osady w Rosji, położonej w południowo-zachodniej części półwyspu Kamczatka w sąsiedztwie jednego z pierwszych, wybudowanych nad rzeką Bolszaja ostrogów (warowni) na tym półwyspie – Bolszerieckiego Ostroga, na terenie obecnego rejonu ust´-bolszerieckiegoW książce „Ostróg Bolszeriecki” jej autor D. P. Łoginow napisał o wsi Bolszerieck:Współrzędne te jednak wskazują punkt, który znajduje się w głębi półwyspu Kamczatka i z dala (sto pięćdziesiąt kilometrów) od rzeki Bolszaja. Współrzędne wskazywane natomiast przez serwis Wikimapia jako Ostróg Bolszeriecki to 52°54′30″N 156°33′E. Przypuszczalnie w książce doszło do błędu drukarskiego, i powinno być 52°56′N 156°36′E, co dość dobrze zgadza się z oznaczonym w Wikimapii obszarem Ostroga Bolszerieckiego. thumb|400px|schematyczny szkic Bolszerieckiego Ostroga, ok. 1704
Rosyjskie osadnictwo w rejonie ust´-bolszerieckim datuje się od początków XVIII wiekuW 1993 r. wybudowano w pobliżu mostu przez rzekę Bolszaja pomnik, tzw. czasownię, na której widnieje napis (w wolnym tłumaczeniu)Wybudowany w 1703 Ostróg Bolszerieckij znajdował się w przybliżeniu w sąsiedztwie miejsca, gdzie w latach 30. XX wieku założono państwowe gospodarstwo (sowchoz) Bolszerieckij Sowchoz, ok. 30 km na północny wschód od Ust´-Bolszeriecka, i jeszcze dalej od brzegu morza; w 1756 w opracowaniu Kraszennikowa pt. „Opis ziem Kamczatki” napisano: Ostróg Bolszeriecki stoi na północnym brzegu rzeki Bolszaja między wpadającymi do niej rzekami Bystraja i Golcowką, o 33 wiorsty od Morza Penżyńskiego (cytat za wydaniem z 1786) – Morze Penżyńskie to ówczesna nazwa Morza Ochockiego – ale na początku XVIII wieku rzeka Bolszaja była na tyle szeroka i głęboka, że można tu było dotrzeć bez trudu drogą wodną.. 6 sierpnia 1703 kamczacki urzędnik i żołnierz Michajło Zinowiew wysłał z Ostroga Wierchnie-Kamczackiego piętnastu żołnierzy w celu wybudowania nowego ostroga nad rzeką Bolszaja. Bolszerieckij Ostrog (Большерецкий острог) założony został w sąsiedztwie ujścia rzek Golcowka i Płotnikowa do rzeki Bolszaja (która umownie powyżej tego miejsca nosi nazwę Bystraja). W ten sposób założony w 1703 (według innych źródeł – w roku następnym) roku Ostróg Bolszeriecki stał się przyczółkiem rosyjskich posiadłości w południowo-zachodniej Kamczatce.
Z trzech fortów Kamczatki (Wierchnie-Kamczckiego, założonego przez Atłasowa w roku 1698, oraz zbudowanych w 1703 Niżnie-Kamczackiego i Bolszerieckiego) to ten ostatni był stosunkowo najlżej ufortyfikowany, prawdopodobnie z powodu przypuszczenia, że okoliczni rdzenni mieszkańcy – Itelmeni i „Bliskokurylcy”„Kurylcami” («курильцами» lub «курильскими мужиками») albo „Bliskokurylcami” («ближними курильцами») określają Rosjanie mieszkańców Wysp Kurylskich, m.in. w książce D. Łoginowa „Ostróg Bolszeriecki” (s. 5) albo w historycznym wstępie do opracowania „Terytorialny system planowania municypalnego rejonu ust´-bolszerieckiego w Kraju Kamczackim” (s. 7), przy czym nie jest jasne, czy chodzi o mieszkających na Kurylach Itelmenów, czy o autochtonicznych na Kurylach Ajnów, czy też wreszcie o żyjących tam przedstawicieli mieszanki obu tych grup etnicznych. są i pozostaną pokojowo nastawieni wobec Rosjan. Warto jednak zaznaczyć, że owo „pokojowe nastawienie” mogło być również skutkiem faktu, iż w kozackich ostrogach na Kamczatce, oprócz uzbrojonej załogi, przebywali stale tzw. „”, czyli po prostu zakładnicy spośród ludności miejscowej. Mieli oni oddane do swego użytku pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze („anbar” albo „ambar”, czyli spichlerz, czy też magazyn na suszoną rybę – jukołę) i byli swoistą gwarancją bezpieczeństwa europejskich osadników.
Pomimo jednak tej „gwarancji”, w nocy z 6 na 7 czerwca 1706 roku Kamczadałowie działający na zlecenie Dmitrija Jarygina spalili ostróg Bolszerieckij i wymordowali całą jego obsadę. Ślady pożaru zachowały się do dziś w postaci warstwy czarnego popiołu znajdującej się na głębokości około 20-22 centymetrów poniżej poziomu gruntu na całym obszarze dawnego ostroga. Bunt Kamczadałów wywołany był nałożeniem na nich dodatkowej daniny, tzw. „czaszczyny”, przekraczającej trzy- lub nawet ponad-czterokrotnie poziom danin wnoszonych do tej pory („jasak” – danina w naturze: w futrach i skórach); „czaszczyna” powodowała nadzwyczajne bogacenie się urzędników zbierających podatki, co wywoływało sprzeciw rdzennych mieszkańców w całym bolszerieckim rejonie. Zbyt szczupła obsada miejscowych ostrogów spowodowała jednak, że brak było możliwości skutecznego egzekwowania narzuconych przez państwo przepisów od miejscowej ludności, co w rezultacie doprowadziło do znaczącego spadku ściągalności „jasaka” w całym regionie.
Siedliska wybudowane na wzniesieniach nie zalewanych podczas przyborów rzeki Bolszaja i jej licznych kanałów, odgałęzień i dopływów nazywane były „Bolszerieck” (co zanotował w 1727 Vitus Bering w swoich relacjach); w samej zaś twierdzy znajdowały się pomieszczenia administracyjne i urzędowe. Tak zwany „bolszerieckij prisud”, czyli obszar odpowiedzialności ostroga bolszerieckiego, rozciągał się nad rzeką Worowskaja, przez tundrę Ganalskaja do rzeki Awacza i Zatoki Awaczyńskiej na północy i wschodzie aż do Przylądka Łopatka na południu. Był to pierwszy podział Kamczatki na regiony administracyjne.
W celu odbudowania spalonego ostroga wysłano do Bolszeriecka kilkudziesięciu ludzi dopiero po pięciu latach, wiosną 1711. W kwietniu tego roku szturmem opanowali oni tamtejszy warowny obóz Kamaczadalów, który stał się – po otoczeniu go ziemnym wałem – zalążkiem nowego Ostroga Bolszerieckiego. 22 maja 1711 przed ufortyfikowanym nowym ostrogiem pojawiła się duża grupa Kamczadałów i Kurylców. Następnego dnia archimandryta Martinian odprawił nabożeństwo modlitewne dla Kozaków i błogosławił ich do walki. Po tym oblegani wyszli przed fortyfikacje, zaatakowali i pokonali oblegających Kamczadałów, którzy ponieśli straty tak wielkie, że – według późniejszych raportów – ich ciała długo zalegały w rzece Bolszaja. W walkach zginęło tylko trzech Rosjan, a kilku zostało rannych.
Po tym sukcesie Kozacy skierowali się ku Wyspom Kurylskim, na które przeprawili się na niewielkich łodziach i gdzie dotarli – jako pierwsi Rosjanie – jeszcze w tym samym roku. We wrześniu 1711 wrócili z tej wyprawy z powrotem do Bolszerieckiego Ostrogu. W 1713 wypłynęła z Bolszeriecka na Kuryle druga rosyjska wyprawa. W jednej z relacji napisano: „Od brzegu Kamczatki do najbliższej wyspy trzeba iść cały dzień pod żaglami, a do następnej – pół dnia wiosłować”.
W czerwcu 1723 dowodzenie Ostrogiem Bolszerieckim objął A. Popow; w tamtych czasach była to lekko ufortyfikowana drewniana reduta, otoczona parkanem. Jej załogę stanowiło czterdziestu Kozaków wyposażonych w dwie armaty. W zachodnim narożniku ostroga znajdował się spichlerz, pośrodku – pomieszczenie administracyjne, w części północnej zaś pomieszczenie gdzie przetrzymywano kamczackich zakładników, tzw. amanatówWedług źródła, cytowanego w książce D.P. Łoginowa „Ostróg Bolszeriecki”, było ich w czasach Popowa pięciu..
Jesienią 1727 do Bolszeriecka przybył Vitus Bering z dwoma statkami wyładowanymi zapasami niezbędnymi do przeprowadzenia ekspedycji badawczej Kamczatki. Zaopatrzenie to polecił przetransportować przez niemal cały półwysep (ponad osiemset kilometrów) łodziami po rzekach Bystraja i Kamczatka oraz – pomiędzy rzekami, zimą – przy pomocy psich zaprzęgów na saniach, przy czym łodzie te, sanie i zaprzęgi polecił sprowadzić od mieszkańców okolicznych osad. Transport ten wykorzystany został także do przewiezienia – oprócz ładunku – także samego Vitusa Beringa i jego podkomendnych. Ekspedycja ta spowodowała ogromne niezadowolenie mieszkańców: w trudnych zimowych miesiącach pozbawieni zostali możliwości wykorzystywania swoich środków transportu do własnych potrzeb, a w dodatku nie otrzymali za swoją pracę żadnego wynagrodzenia.
W 1737 roku Martin SpangbergRosyjski kapitan żeglugi pochodzenia duńskiego, oficer w obydwóch wyprawach kamczackich dowodzonych przez Vitusa Beringa. wysłał na Kamczatkę statek „Fortuna”. Statek przezimował w pobliżu Bolszeriecka, w przystani u ujścia rzeki Bolszaja, a rok później Spanberg poprowadził wyprawę do Japonii, wzdłuż archipelagu Wysp Kurylskich. W połowie sierpnia Spanberg wrócił na zimowisko do Bolszeriecka; w tym czasie polecił wybudowanie jeszcze jednego statku (był to slup, który ochrzczono nazwą „Bolszerieck”) oraz latarni morskiej u ujścia rzeki Bolszaja.
Ostróg Bolszeriecki przez kilkadziesiąt pierwszych lat swego istnienia był ośrodkiem administracyjnym Kamczatki i siedzibą jej gubernatora. We wsi według zapisków miczmana P.A. Czaplina (członka załogi wyprawy Vitusa Beringa) w 1726 roku znajdowało się siedemnaście gospodarstw i kaplica. Według natomiast późniejszej relacji Stiepana Kraszeninnikowa (w „Opisie ziem Kamczatki” z 1756 roku), w roku 1737 znajdowała się tu – oprócz kaplicy – także karczma z gorzelnią; ten sam podróżnik wspomina później o cerkwi pod wezwaniem Mikołaja CudotwórcyW przedsłowiu do opracowania D. Łoginowa „Ostróg Bolszeriecki” znajduje się (s. 7) informacja, że cerkiew w Bolszeriecku założył major Wasilij F. Merlin w 1739 roku, oraz (s. 14) że nową cerkiew postwiono tam w 1837; sam Łoginow wspomina dalej (s. 218), że bolszeriecka cerkiew spłonęła w 1918..
W 1740 nowy dowódca garnizonu kamczackiego, P. Koliesow, ustanowił Ostróg Bolszeriecki swoją siedzibą. W 1741 dowódca portu w Ochocku, António Manuel de VieiraPortugalski Żyd na służbie Piotra I, w latach 1718–1727 i 1744-1745 komendant policji w Petersburgu. wraz z Vitusem Beringiem zarządzili utworzenie w Bolszeriecku szkoły dla dwunastu uczniów.
We wrześniu 1768 jeden ze statków przybyłych z Ochocka przywlókł do Bolszeriecka ospę. Epidemia trwała prawie rok – do końca lipca 1769, zabijając w tym czasie tak wielu mieszkańców regionu, że w niektórych przysiółkach nikt nie został żywy, przez co bywały tam miejsca, gdzie ludzkie szczątki gniły bez pochówku.
Bolszerieck był także miejscem, dokąd zsyłano między innymi osoby zamieszane w zamachy i przewroty pałacowe. Pod koniec roku 1770 trafił tu Maurycy BeniowskiPo nieudanej pierwszej próbie ucieczki ze zsyłki do Kazania.. Zamieszkał u innego zesłańca, który przebywał w Bolszeriecku już osiem lat. 27 kwietnia 1771 Beniowski zorganizował buntMarek Szczepański, Jerzy Romejko „Maurycy Beniowski – żołnierz, zesłaniec, odkrywca, król”, benyowski.com., część II, Kraków, 1898. i wraz z blisko setką innych osób, głównie zesłańcówWśród współuciekinierów był też oficer artylerii Asaf Baturin (według jednych źródeł w stopniu porucznika, według innych – pułkownik), skazany za próbę zamachu na carycę Katarzynę. (wśród których było też kilka kobiet)Do buntowników przyłączyła się też m.in. najstarsza córka gubernatora Kamczatki, Afanasija Niłowa., opanował wpierw Bolszerieck, a następnie port CzekawkaDzisiaj port ten nosi nazwę Oktiabr´skij., z którego udało mu się porwać galeotę „Św. Piotr i Paweł” (według źródeł rosyjskich Swiatyj PiotrA. Sgibniew: Matierały do Istorii Kamczatki, „Morskoj Sbornik” 1869, nr 6.). Statkiem tym buntownicy uciekli z KamczatkiBył to ten sam statek, którym kilka miesięcy wcześniej Beniowskiego przywieziono z Ochocka na Kamczatkę., skąd Beniowski trafił m.in. do Japonii, a potem – przez Makau – do FrancjiStanisław Piwowarski, Maurycy Beniowski brał ślub w Wielkanocy, Gazeta Miechowska online., National Geographic, 17.12.2012..