Salah Dżadid (, ur. 1924Obituary: Salah Jadid, 1926H. Batatu, Syria's Peasantry, s. 146-148. lub 1930 w Duwajr Ba’abda, zm. 19 sierpnia 1993 w Damaszku) – syryjski wojskowy i polityk związany z Partią Baas.
Jeden z twórców utworzonego w 1960 Komitetu Wojskowego Partii Baas, współorganizował zamach stanu w Syrii trzy lata później, po którym rozpoczęły się trwające nadal rządy tej partii w kraju. Trzy lata później przeprowadził wspólnie z Hafizem al-Asadem kolejny przewrót, po którym stał się najpotężniejszą postacią w Syrii. Nigdy nie obejmując stanowiska państwowego, w ciągu kolejnych dwóch lat rządził autorytarnie i realizował radykalny program społeczny i gospodarczy oparty na socjalizmie arabskim. Rozpoczął industrializację Syrii i budowę tamy na Eufracie, kontynuował reformę rolną, działał na rzecz likwidacji społecznych nierówności oraz pełnego równouprawnienia mniejszości religijnych. Poddał kontroli państwowej system oświaty, zakładał pod egidą partii Baas stowarzyszenia studenckie i zawodowe. W polityce zagranicznej oparł się na sojuszu z ZSRR, wspierał partyzantkę palestyńską i dążył do „wojny ludowej” Arabów z Izraelem.
Stopniowo tracił wpływy po przegranej przez Arabów wojnie sześciodniowej. Jego kontrola nad syryjskim oddziałem partii Baas okazała się niewystarczająca, by zrównoważyć wpływy rosnącego w siłę dzięki poparciu wojska ministra obrony Hafiza al-Asada. Ostatecznie obalony w kolejnym zamachu stanu w 1970, został przez al-Asada aresztowany i spędził resztę życia w więzieniu. Część zainicjowanych przez niego reform w Syrii została odwołana w ramach Ruchu Korygującego.
Życiorys Młodość i wczesna działalność Pochodził z rodziny alawickiej, z jednej z czterech alawickich konfederacji rodowo-plemiennych - HaddadinówJ. Zdanowski, Historia Bliskiego Wschodu..., s. 240-242.. Jego dziad był jednym z jej przywódców, zaś ojciec - młodszym szejkiem w tejże konfederacji. Za francuskich rządów mandatowych w Syrii został mianowany zarządcą dystryktu (ar. mantika) BanijasN. van Dam, The Struggle..., s. 189-190.
Ukończył studia w Akademii Wojskowej w HimsS. M. Moubayed, Steel & Silk, s.259-260. Należał do Syryjskiej Partii Socjal-NacjonalistycznejSalah Jadid, 63, Leader of Syria Deposed and Imprisoned by Assad. W latach 50., będąc porucznikiem, znalazł się w konflikcie ze swoim bezpośrednim zwierzchnikiem i zwrócił się o pomoc do służącego w wywiadzie wojskowym Mustafy Hamduna. Hamdun nie tylko doprowadził do korzystnego dla Dżadida rozstrzygnięcia sporu, ale i doprowadził do przyłączenia się przez niego do partii Baas, gdyż w kontakcie z Akramem al-Hauranim zajmował się już wcześniej wyszukiwaniem zdolnych wojskowych i pozyskiwaniem ich dla organizacji.
Po rewolucji w Egipcie, po której władzę przejęli Wolni Oficerowie z Gamalem Abdel Naserem na czele, zaczął sympatyzować z naseryzmem. Poparł utworzenie Zjednoczonej Republiki Arabskiej.
Działalność w Wojskowym Komitecie Partii Baas Po powstaniu Zjednoczonej Republiki Arabskiej, podobnie jak wielu innych oficerów syryjskich, został skierowany do służby w Egipcie. W 1960, stacjonując w Kairze w stopniu majora, wszedł w skład zakonspirowanego Komitetu Wojskowego Partii Baas, utworzonego rok wcześniej przez Muhammada Umrana, Mazjada Hunajdiego, Baszira Sadika i Abd al-Ghaniego AjjaszaH. Batatu, Syria's Peasantry..., s. 144.. Wzorem dla organizacji byli egipscy Wolni Oficerowie. W 1960 większość założycieli komitetu została przesunięta do korpusu dyplomatycznego, toteż Umran na ich miejsce dokooptował do struktury Dżadida, Hafiza al-Asada, Ahmada al-Mira, Abd al-Karima al-Dżundiego, Usmana Kanana oraz Munira al-Dżirudiego. Jeszcze w tym samym roku uformował się trzon komitetu, który tworzyli Umrad, Dżadid, al-Asad, al-Dżundi i al-Mir. Do 1962 organizacji przewodził Umran, następnie Dżadid. W tej grupie trzej pierwsi byli alawitami, zaś dwa ostatni - ismailitami. Już w okresie działania w Komitecie Wojskowym Salah Dżadid był bardziej radykalny w swoich lewicowych poglądach, niż pozostali jego członkowie.
Początkowo komitet nie stawiał sobie za cel przejęcia władzy w Syrii. Oficerowie pragnęli jedynie odbudowy zlikwidowanej partii BaasW Zjednoczonej Republice Arabskiej zdelegalizowane zostały wszystkie partie poza Arabską Unią Socjalistyczną, założoną w Egipcie przez Nasera., poprawy sytuacji i zwiększenia wpływów grup religijnych, z których się wywodzili. Zamierzali również działać na rzecz przeprowadzenia w Zjednoczonej Republiki Arabskiej rewolucji w duchu baasistowskim. Komitet prowadził swoją działalność w ścisłej tajemnicy: jego członkowie spotykali się na prywatnych kwaterach lub poza Kairem. Upowszechniali również ideologię partii Baas wśród wojskowych i starali się utrzymywać kontakty z dawnymi cywilnymi działaczami organizacji.
W 1960, gdy unia z Egiptem stawała się w Syrii coraz bardziej niepopularna, za sprawą działalności zarządzającego nią z ramienia prezydenta Nasera marszałka Abd al-Hakima Amira oraz kierującego wywiadem pułkownika Abd al-Hamida as-Sarradża, oficerowie zrzeszeni w Komitecie Wojskowym zwrócili się do swoich przełożonych z prośbą o zgodę na powrót do Syrii. Nie uzyskawszy jej, próbowali uzyskać zezwolenie od samego Nasera, zwracając się do niego za pośrednictwem niektórych dawnych członków organizacji Wolnych Oficerów. Naser był już jednak wtedy przekonany, że najważniejszym zagrożeniem dla unii egipsko-syryjskiej są działacze partii Baas i nie wyraził zgody. Dżadid, al-Asad oraz Umran zaczęli nielegalnie odbudowywać struktury partyjne, pozyskując do nich dawnych baasistów - zarówno wojskowych, jak i cywilów. Nie informowano ich jednak o istnieniu Komitetu Wojskowego. Większość członków tak utworzonej siatki wywodziła się z ubogich środowisk wiejskich, często z mniejszości religijnych. W 1960 Dżadid uczestniczył w kongresie partii Baas w Bejrucie.
W Syrii w latach 1961-1963 We wrześniu 1961 zamach stanu podpułkownika Abd al-Karima an-Nahlawiego doprowadził do zerwania unii syryjsko-egipskiej. Po upadku Zjednoczonej Republiki Arabskiej syryjscy oficerowie stacjonujący w Kairze, w tym członkowie komitetu, musieli wrócić do kraju, gdzie skierowano ich do służby cywilnej na niskich stanowiskach biurowych w ministerstwach. Dżadid, Umran, al-Asad, al-Mir i al-Dżundi przystąpili do odtwarzania i rozbudowywania zapoczątkowanej w 1960 organizacji wojskowych. Ich celem stało się obalenie rządu i ponowne nawiązanie kontaktów z naserowskim Egiptem. Liczyli, iż po udanym zamachu stanu w Syrii będą mogli przystąpić do negocjacji z Naserem i odbudować Zjednoczoną Republikę Arabską na innych, bardziej równorzędnych dla obydwu krajów zasadach. Uznali jednak, że są za słabi, by wystąpić samodzielnie i zaczęli poszukiwać poparcia wśród wyższych oficerów znanych z sympatii dla naseryzmu, niezwiązanych za to wcześniej z partią Baas. Uzyskali je, jednak okazało się, że oficerowie ci nie chcą podejmować negocjacji z Naserem, a jedynie odbudować unię egipsko-syryjską bez jakichkolwiek zmian.
Między 28 marca a 2 kwietnia 1962 wojskowi zwolennicy Nasera usiłowali przejąć władzę w Syrii. Dżadid, al-Asad i Umran początkowo przyłączyli się do puczu, jednak przekonawszy się, że jego cele różniły się od ich własnej wizji przemian w kraju, wycofali się z niego. Przez resztę r. 1962 kontynuowali nielegalną agitację wśród wojskowych. Ponownie zaczęli także poszukiwać poparcia wśród oficerów wyższych stopniem. W końcu 1962 do ich spisku dołączyli płk Zijad al-Hariri, płk Muhammad as-Sufi oraz płk Raszid al-Kutajni. W tym czasie relacje wojskowych z cywilnym przywództwem partii Baas były skomplikowane. Konspiratorzy nie mogli jednak całkowicie odciąć się od niego; jego poparcie było im potrzebne dla celów propagandowych. Z kolei przywódca partii Baas Michel Aflak zdawał sobie sprawę, że jedynie przy udziale armii jego organizacja będzie mogła wrócić do władzy. Wiosną 1962 Michel Aflak zgodził się, by Komitet Wojskowy przeprowadził zamach stanu. Nie ustalono, kto po sukcesie przewrotu obejmie władzę w kraju; zgodzono się jedynie, że Syria pozostanie krajem niepodległym, nie będą podejmowane rozmowy z Naserem o nowej unii.
Zamach stanu w Syrii w 1963 i jego konsekwencje 200px|right|thumb|Salim Hatum, Muhammad Umran i Salah Dżadid świętują sukces zamachu stanu 8 marca 1963 Przeprowadzony przy udziale irackiej gałęzi partii Baas zamach stanu w tym kraju w lutym 1963 skłonił Dżadida, al-Asada i Umrana do przyspieszenia przygotowań do przewrotu w Syrii, mimo ostrzeżeń Aflaka, który był zdania, że kierowana przez nich organizacja wojskowa jest za słaba. Chociaż przygotowania do zamachu zostały wykryte przez wywiad wojskowy, przeprowadzony w nocy z 7 na 8 marca przewrót zakończył się sukcesem. W czasie jego trwania Dżadid osobiście zajął siedzibę sekcji sztabu generalnego ds. oficerów; następnie sam został jej kierownikiem. Wysokie stanowiska w armii objęli również inni członkowie Komitet WojskowegoŁ. Fyderek, Pretorianie i technokraci..., s. 48-52..
Dzięki objęciu kierownictwa nad sekcją ds. oficerów Dżadid mógł usuwać z armii oficerów wrogich zamachowi stanu, a przywracać do niej sympatyków partii Baas. Nie wszedł przy tym do Narodowej Rady Rewolucyjnego Dowództwa. Wojskowi, chcąc stworzyć pozory dzielenia się władzą z cywilnymi politykami, dopuścili do niej nie tylko trzech cywilnych przywódców partii Baas (Michela Aflaka, Salaha ad-Dina al-Bitara oraz Mansura al-Atrasza), ale i przedstawicieli naserystów. W rzeczywistości głównym ośrodkiem władzy był Komitet Wojskowy, którego członkowie wspólnie i w sekrecie podejmowali najważniejsze decyzje. Z uwagi na młody wiek i zbyt niskie stopnie wojskowe nie starali się o przejęcie najważniejszych stanowisk państwowych. Doprowadzili natomiast do objęcia stanowiska ministra spraw wewnętrznych przez gen. Amina al-Hafiza, który sympatyzował z ich programem jeszcze w 1960; zachowali przy tym istotny wpływ na jego działania.
Między 28 kwietnia a 2 maja 1963 gen. al-Hafiz w porozumieniu z Komitetem Wojskowym usunął z armii zwolenników Nasera. Salah Dżadid wycofał się już wtedy ze swoich dawnych prounijnych poglądów, dostrzegając, że w razie ponownego porozumienia z prezydentem Egiptu nie będzie mógł utrzymać wpływu na władzę w Syrii.
W proteście przeciwko czystkom w wojsku dymisję złożyli ministrowie-naseryści, szef sztabu Raszid al-Kutajni oraz minister obrony Muhammad as-Sufi. W Damaszku i Aleppo doszło do wystąpień i protestów ulicznych naserystów. Członkowie Komitetu Wojskowego wezwali al-Hafiza, by zaprowadził w kraju porządek. Generał krwawo stłumił zamieszki, a następnie usunął zwolenników Nasera ze wszystkich stanowisk państwowych, wprowadzając na ich miejsce zwolenników rządu. 18 lipca 1963 naseryści pod dowództwem pułkownika Dżasima Alwana podjęli ostatnią próbę przejęcia władzy. Również tym razem al-Hafiz osobiście stłumił próbę przewrotu. Komitet Wojskowy zainspirował następnie usunięcie z armii oficerów niezaangażowanych w politykę, w tym gen. Zijjada al-Harirego, szefa sztabu. Równocześnie rządzący Syrią wojskowi rozpoczęli wdrażanie lewicowych reform społecznych. Znacjonalizowali banki i najważniejsze zakłady przemysłowe, na nowo przystąpili do reformy rolnej.
W październiku 1963 Dżadid wszedł do naczelnych władz partii Baas jako zastępca sekretarza generalnego jej Przywództwa Regionalnego w Syrii. Wkrótce potem otrzymał awans na generała majora, zaś w listopadzie 1963 został szefem sztabu armii syryjskiej.