Maria (de) BohunStandardowa wersja nazwiska rodowego, używana obecnie. W okresie życia Marii Bohun było tylko jedną z kilku form zapisu jej nazwiska rodowego, pierwotnie odmiejscowego, być może od niezidentyfikowanej normańskiej miejscowości Bohon. Człon Bohon zachował się jedynie w nazwach parafii Saint-Georges-de-Bohon i Saint-André-de-Bohon, znajdujących się w gminie Carantan. J. E. Jackson, Monkton Farley Priory, “The Wiltshire Archaeological and Natural History Magazine”, 4, 1854, s. 282, przyp. 1; Regesta regum Anglo-Normannorum. The Acta of William I 1066-1087, wyd. David Bates, Oxford: Oxford University Press, 1998, s. 636, 1055; K. S. B. Keats-Rohan, Domesday People. A Prosopography of Persons Occurring in English Documents 1066-1166, Woodbridge: The Boydell Press, 1999, s. 70, 272., Maria z HereforduOkreślenie odmiejscowe, związane z posiadłościami ojca, ostatniego męskiego przedstawiciela linii władającej Herefordem. Np. The Memoirs of Philippe de Commines, Lord of Argenton, wyd. Andrew Richard Scoble, London: Henry G. Bohn, 1855, s. 12; Carl Martin Friedländer, Chronology of general history, tł. John Chambers, London: Charles H. Law, 1849, s. 93. (ur. 1369/1370, zm. 4 lipca 1394 w Peterborough) – współdziedziczka ostatniego męskiego przedstawiciela linii Bohunów z Herefordu, hrabina Derby w latach 1380/1381–1394 jako żona Henryka z Bolingbroke, późniejszego króla Anglii Henryka IV, który objął tron po jej śmierci.
Rekordzistka wśród członkiń angielskiej rodziny panującej jako najmłodsza pierworódka w historii monarchii. Matka dwojga koronowanych władców: Henryka V, uznawanego za jednego z największych angielskich królów i bohatera narodowegoCarole Levin, Henry V, [w:] Historical Dictionary of Late Medieval England 1272-1485, red. Ronald H. Fritze, William Baxter Robison, Westport: Greenwood Press, 2002, s. 249; Keith Dockray, Henry V, Stroud: Tempus, 2004, s. 49, 61–63. oraz królowej Norwegii, Danii i Szwecji Filipiny.
Zaliczana do grona znaczących angielskich mecenasów sztuki i bibliofilów swojej epoki.
Pochodzenie Maria pochodziła z arystokratycznego rodu anglonormańskiego Bohunów (Bounów), których pierwotne gniazdo rodowe prawdopodobnie znajdowało się w zachodniej Normandii, na terytorium obecnego departamentu MancheLewis C. Loyd, The Origins of Some Anglo-Norman Families, Leeds: The Harleian Society, 1951, s. 16..
Nazwisko rodowe Marii w średniowieczu zapisywano jako Bohun, Boun, BoumCartae ad Waldense Coenobium in agro Essexiensi spectantes (Walden Abbey), [w:] Monasticon Anglicanum. A history of the abbies and other monasteries, hospitals, frieries, and cathedral and collegiate churches, with their dependencies, in England and Wales, wyd. William Dugdale, t. IV, London: T. G. March, 1849, s. 139–141.Documents and records illustrating the history of Scotland and the transactions between the Crowns of Scotland and England, wyd. Francis Palgrave, t. I, London: G. Eyre & A. Spottiswoode, 1837, s. 58, 84, 209, 387. albo BohounThe Westminster Chronicle 1381-1394, wyd. Leonard Charles Hector, Barbara F. Harvey, Oxford: Clarendon Press, 1982, s. 192, 520.. W literaturze przedmiotu używa się trzech zapisów miana hrabiny Derby: Maria BohunStandardowy zapis angielskich nazwisk, w tym również nazwisk rodowych członków najwyższej arystokracji z okresu średniowiecza (Neville zamiast de Nevill, Beauchamp bez de itd.). Np. Plantagenet, [w:] Encyklopedyja powszechna, t. XX, Warszawa: S. Orgelbrand, 1863, s. 803; Joachim Ehlers, Der Hundertjährige Kriegs, C.H.Beck, 2012, s. 115; Alastair Dunn, The Politics of Magnate Power in England and Wales 1389-1413, s. 30, 35, 195., Maria de BohunZapis francuski, stosowany również w tekstach łacińskich. Np. Маrу [Maria] de Bohun, [w:] Biographical Index of the Middle Ages, red. Mira Bell, Steffen Engelhardt, Flavio Redlich, Maria Zieglmaier, München: K. G. Saur Verlag, 2008, s. 748. lub Maria z Bohun(Mary of Bohun) Etymologia nazwiska ze wskazaniem na hipotetyczne gniazdo rodowe, tj. trudną do identyfikacji miejscowość o nazwie Bohun (Bohon). Np. Dale E. Landon, Henry IV, [w:] Dictionary of World Biography, t. II The Middle Ages, red. Frank N Magill, Alison Aves, Oxon-New York: Routlege, 1998, s. 457..
Maria była młodszą córką i współdziedziczką hrabiego Northampton, Herefordu i Essexu Humphreya. Jej matką była pochodząca z rodu FitzAlanów Joan, córka hrabiego Arundel i SurreySharon D. Michalove, Books and Readings, [w:] Historical Dictionary of Late Medieval England 1272-1485, red. Ronald H. Fritze, William Baxter Robison, Westport: Greenwood Press, 2002, s. 65.Przemysław Jaworski, Królowe i królowie Wielkiej Brytanii. Od Egberta do Elżbiety II – wszyscy władcy Wielkiej Brytanii, Gdynia: Wydawnictwo Novae Res, 2018, s. 306..
Po mieczu Maria Bohun pochodziła od angielskiego króla Edwarda IOjciec Marii był wnukiem królewny Elżbiety, najmłodszej córki Edwarda I, która w roku 1302 poślubiła Humphreya Bohuna, hrabiego Herefordu i Essexu. J. S. Hamilton, Bohun, Humphrey (VII) de, fourth earl of Hereford and ninth earl of Essex (c.1276–1322), [w:] Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004.. Po kądzieli była potomkinią angielskiego króla Henryka IIIMatka Marii była córką Eleonory z dynastii Plantagenetów, hrabianki Leicester, prawnuczki króla Henryka III. Fitzalan, Alice (1352–1416), [w:] Women in World History. A Biographical Encyclopedia, red. Anne Commire, Detroit-New York-London-Boston: Gale Group, 2000, s. 570.
Małżeństwo W roku 1380 lub 1381Douglas L. Biggs, Henry IV, [w:] Historical Dictionary of Late Medieval England 1272-1485, red. Ronald H. Fritze, William Baxter Robison, Westport: Greenwood Press, 2002, s. 246., prawdopodobnie w miesiącach zimowychLucy Freeman Sandler, The Lichtenthal Psalter and the manuscript patronage of the Bohun family, London: Harvey Miller Publishers, 2004, s. 11., Maria poślubiła królewskiego wnuka Henryka z BolingbrokeOkreślenie pochodzące od miejsca urodzenia (zamku Bolingbroke w hrabstwie Lincoln), zapisywane jako Henricus de Bolingbroke, w XIX i XX w. Henry de Bolingbroke, Henry of Bolingbroke lub Henry Bolingbroke. James Raine, The historians of the church of York and its archbishops, t. II, Nendeln (Liechtenstein): Kraus reprint 1965, s. 429; Account of Bolingbroke Castle, co. Lincoln, „Gentleman’s Magazine and Historical Review”, October 1821, s. 305; Marie Louise Bruce, The usurper king. Henry of Bolingbroke 1366-99, London: The Rubicon Press, 1998, s. 1; Bryan Bevan, Henry IV, London: The Rubicon Press, 1994, s. 1–7, 163.. Najwcześniejszym możliwym terminem zawarcia związku jest lipiec 1380, najpóźniejszym luty 1381The marriage of Mary de Bohun, 1380-1381, [w:] Women of the English Nobility and Gentry 1066-1500, red. Jennifer C. Ward, Manchester: Manchester University Press, 1995, s. 21, przyp. 21.Christopher Allmand, The Making of a Prince. The Finances of 'the young lord Henry’ 1386-1400, [w:] Henry V. New Interpretations, red. Gwilym Dodd, Woodbridge: The Boydell Press, 2013, s. 15 i przyp. 18. Według autora ślub miał miejsce właśnie w lutym., ponieważ Maria z pewnością była żoną Henryka z Bolingbroke na początku marca, co potwierdza dokument jej teściaPolecenie zapłaty należności za wyroby jubilerskie wykonane przez londyńskiego złotnika, ofiarowane przez Jana z Gandawy oraz jego córkę Filipinę Marii hrabinie Derby jako prezenty z okazji jej ślubu, m.in. za cenny rubin (6 marca 1381). James Endell, Henry of Monmouth, t. I, London: Richard Bentley, 1838, s. 8, przyp. 1..
W momencie zawierania małżeństwa Maria zaliczała się do najlepszych partii w kraju jako druga w kolejności najbardziej zamożnych dziedziczekDale E. Landon, Henry IV, [w:] Dictionary of World Biography, t. II The Middle Ages, red. Frank N. Magill, Alison Aves, Oxon-New York: Routlege, 1998, s. 457..
Potomstwo Biorąc ślub z młodocianym hrabią Derby, Maria Bohun miała nie więcej niż 11 lat, a prawdopodobnie zaledwie 10 lat. Mimo że nie osiągnęła wieku sprawnego, związek został wkrótce dopełniony, a Maria zaszła w ciążęLynn Staley, ‘Pearl’ and the Continggencies of Love and Piety, [w:] Medieval Literature and Historical Inquiry. Essays in Honor of Derek Pearsall, red. David Aers, Cambridge: D. S. Brewerl, 2000, s. 101.. Hrabina Derby uważana jest za najmłodszą matkę w historii brytyjskich rodów królewskichThe Royal Book of Records, [w:] Mike Ashley, The Mammoth Book of British Kings and Queens, New York: Carroll & Graf Publishers, 1998. Maria Bohun zajmuje pierwsze miejsce w kategorii The Youngest Parents mimo przypisania jej zbyt zaawansowanego wieku (13 lat). Druga w kolejności wśród kobiet należących do rodziny królewskiej jest Małgorzata Beaufort, następna po Marii hrabina Derby (13 lat i 7 miesięcy).. Swoje pierwsze dziecko urodziła w wieku zaledwie 11 lub 12 latKim M. Philips, Medieval Maidens. Young Women and Gender in England c.1270-c.1540, Manchester-New York: Manchester University Press, s. 25; Christopher T. Allmand, Henry V, London: The Historical Association, 1968 – Według autora Maria była w wieku 11 lub 12 lat.The marriage of Mary de Bohun, 1380-1381, [w:] Women of the English Nobility and Gentry 1066-1500, red. Jennifer C. Ward, s. 21, przyp. 21. Pewność co do osiągnięcia przez Marię dojrzałości w ówczesnym systemie prawnym istnieje dopiero dla lat 1383–1384.. Narodzony w kwietniu 1382 syn nie przeżył jednak okresu niemowlęcegoW rachunkach księcia Lancaster, teścia Marii, znajdują się zapisy dotyczące wypłaty pieniędzy dla przynoszącego wieść o narodzinach wnuka posłańca (16 kwietnia 1382) oraz położnicy i mamki dziecka (18 kwietnia). The birth of Mary de Bohun’s first child, 1382, [w:] Women of the English Nobility and Gentry 1066-1500, red. Jennifer C. Ward, Manchester: Manchester University Press, 1995, s. 69–70..
Najstarszy syn hrabiny Derby, który przeżył dzieciństwo, urodzony po 5-letniej przerwie Henryk z MonmouthOdmiejscowa forma przezwiskowa, pochodząca od miejscowości urodzenia (zamku Monmouth w południowej Walii). James Endell, Henry of Monmouth, t. I, London: Richard Bentley, 1838, s. 1–2. Bryan Bevan, Henry IV, London: The Rubicon Press, 1994, s. 13., objął tron angielski po śmierci ojca jako Henryk V w roku 1413. Wszyscy młodsi synowie osiągnęli wyższe godności państwowe i otrzymali tytuły książęce. Obie córki Marii Bohun poślubiły władców kontynentalnych, co wówczas było raczej wyjątkowe wśród członkiń angielskiej rodziny królewskiej.
Działalność thumb|240px|Maria Bohun przed Madonną z Dzieciątkiem w Psałterzu i Godzinkach Bohunów ze zbiorów Biblioteki Bodlejańskiej. Podtrzymując patronackie tradycje Bohunów z Herefordu i FitzAlanów z Arundel, Maria była mecenasem sztuki i bibliofilem, podobnie jak jej ojciec, matka i siostra Eleonora, księżna Gloucester. Posiadała takie dzieła jak francuskie romanse dworskie, m.in. przechowywany w Bibliotece Brytyjskiej i ozdobiony jej herbami Lancelot du Lac (Lancelot z Jeziora)MS Royal 20. D. IV. The Old Royal Library, red. Thomas Julian Brown, Margaret Scheale, London: British Museum, 1957., psałterze, godzinki i oficja.
Jeden z manuskryptów Marii odziedziczyła jej młodsza córka Filipina, królowa trzech państw skandynawskichSharon D. Michalove, Books and Reading, [w:] Historical Dictionary of Late Medieval England 1272-1485, red. Ronald H. Fritze, William Baxter Robison, Westport: Greenwood Press, 2002, s. 65.. Rękopis ten, znany jako Godzinki Marii Bohun, przechowywany jest w Kongelige Bibliothek w KopenhadzeMS Thott 547. Lucy Freeman Sandler, Gothic Manuscripts 1285-1385, London: Harvey Miller Publishers, 1986, s. 63..