Salah ad-Din al-Bitar, (ur. 1912 w Damaszku, zm. 21 lipca 1980 w Paryżu) – syryjski polityk, jeden z założycieli partii Baas, trzykrotny premier Syrii.

Życiorys Wczesna działalność Był z pochodzenia muzułmaninem sunnitą. Ukończył studia na Sorbonie. W 1934, po uzyskaniu końcowego dyplomu, wrócił z Francji do Damaszku i podjął pracę nauczyciela matematyki i fizyki w prestiżowej szkole średniej Tadżhiz al-Ula. Tam spotkał się z Michelem Aflakiem, również absolwentem Sorbony i nauczycielem historii. W 1940 razem z nim założył nieformalne koło intelektualistów, które w 1942 przekształcili w niewielką organizację polityczną o nazwie Ruch Odrodzenia ArabskiegoP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 29.. W 1942 al-Bitar porzucił pracę zawodową i skupił się wyłącznie na aktywności politycznej. Podczas gdy Aflak był charyzmatycznym mówcą, al-Bitar zajmował się pisaniem pamfletów, które cieszyły się ogromną popularnościąP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 26.. Brał udział w antyfrancuskich zamieszkach w 1941P. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 32.. Współkierowana przez niego organizacja zmieniła następnie nazwę na Partia Odrodzenia Arabskiego, zaś w 1952 zjednoczyła się z kierowaną przez Akrama al-Hauraniego Arabską Partią SocjalistycznąF. Jomma, System polityczny Syrii a „Arabska wiosna Ludów”. Reforma państwa czy upadek reżimu? [w:] red. K. Górak-Sosnowska, K. Pachniak, Bunt czy rewolucja? Przemiany na Bliskim Wschodzie po 2010 roku, Ibidem, Łódź 2010, , s.125-126.. Ideologiczną podstawą programu partii stała się sformułowana przez Aflaka ideologia baasizmu.

W czasie dyktatury Adiba asz-Sziszaklego, który zdelegalizował wszystkie partie polityczne, razem z Aflakiem emigrował z krajuP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 47. do LibanuŁ. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 41. ..

W Zjednoczonej Republice Arabskiej 200px|right|thumb|Grupa przywódców egipskich i syryjskich przez pałacem prezydenckim w Damaszku. Salah ad-Din al-Bitar pierwszy z prawej w pierwszym rzędzie Po powstaniu Zjednoczonej Republiki Arabskiej Aflak i al-Bitar weszli do jej centralnego rządu kierowanego przez prezydenta Egiptu Gamala Abdel NaseraP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 58-59.. Z czasem Syryjczycy byli coraz bardziej marginalizowani w egipsko-syryjskiej unii. Gdy w lipcu 1959 w wyborach do lokalnych Rad Narodowych politycy związani z dawnąPo zawarciu egipsko-syryjskiej unii wszystkie partie syryjskie zostały zdelegalizowane. Całe życie polityczne miało organizować wokół naserowskiej monopartii - Unii Narodowej. partią Baas ponieśli klęskę, Naser pozbawił Syryjczyków stanowisk rządowychŁ. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 42-46. .. Taki przebieg wydarzeń doprowadził do rozczarowania unią wśród syryjskich elit politycznych, jak również wśród niższych rangą dawnych działaczy partii Baas. Spadła również popularność twórców partii, których obarczano winą za taki przebieg wypadkówP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 60..

Gdy zamach stanu ppłk. Abd al-Karima an-Nahlawiego we wrześniu 1961 doprowadził do upadku unii, al-Bitar podpisał się pod listem otwartym grupy syryjskich polityków, w którym cywilne elity „dziękowały” armii za przejęcie władzy. Fakt ten został negatywnie przyjęty przez część dawnych działaczy partii Baas, którzy opowiadali się nie za zerwaniem unii, a za przywróceniem w niej równorzędnej pozycji Egiptu i Syrii. W celu ratowania własnego prestiżu al-Bitar wycofał swój podpis, nie zdołał jednak odzyskać podważonego autorytetu i w późniejszych wystąpieniach publicznych znów głosił konieczność zawarcia nowej uniiP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 68..

Po przejęciu władzy przez partię Baas W nocy z 7 na 8 marca 1963 oficerowie związani z partią Baas przeprowadzili zamach stanu i przejęli władzę w kraju. Na czele przewrotu stanęli oficerowie zrzeszeni w powstałym trzy lata wcześniej tajnym Komitecie Wojskowym - Salah Dżadid, Hafiz al-Asad, Muhammad Umran, Abd al-Karim al-Dżundi, Ahmad al-Mir oraz dokooptowani przez nich do spisku Salim Hatum, Raszid al-Kutajni, Muhammad as-Sufi i Zijad al-Hariri. Nowym organem władzy w kraju została Narodowa Rada Rewolucyjnego Dowództwa, złożona z 12 działaczy partii Baas, ośmiu naserystów i oficerów niezależnych. Aby zatuszować ściśle wojskowy charakter przewrotu i nadać nowej władzy pozory zwykłego demokratycznego gabinetu, Narodowa Rada Rewolucyjnego Dowództwa dokooptowała do swojego składu grupę cywilów, a al-Bitara wyznaczyła na przewodniczącego (premiera). Musiał on jednak realizować politykę dyktowaną przez Komitet WojskowyP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 78.. Należał już wówczas do prawego, umiarkowanego skrzydła partii Baas, które w wewnątrzpartyjnej rywalizacji poniosło porażkę, gdyż Komitet Wojskowy hołdował znacznie radykalniejszym lewicowym poglądomP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 86.. Uczestniczył w nowych negocjacjach z Gamalem Abdel Naserem w sprawie odtworzenia unii syryjsko-egipskiej, wierzył, że wypracowanie porozumienia jest możliwe. Przeciwko naserystom wystąpił jednak Komitet Wojskowy, który na przełomie kwietnia i maja 1963 doprowadził do usunięcia z kluczowych stanowisk w armii oficerów sympatyzujących z naseryzmemP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 82..

Na kongresie partii Baas we wrześniu 1963, widząc porażkę swoich umiarkowanych koncepcji, al-Bitar odszedł ze stanowiska premieraP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 89.. Wrócił na nie po zamieszkach w Hamie w 1964. W jego gabinecie nie było prominentnych wojskowych, do rządu weszli przede wszystkim działacze cywilni związani od lat z Aflakiem i al-Bitarem. Spory między rządem a Komitetem Wojskowym sprawiły, że w październiku 1964 al-Bitar podał się do dymisji. Wkrótce potem został usunięty również z Narodowej Rady Dowództwa RewolucyjnegoJ. Devlin, The Baath Party: a History from its Origins to 1966, Hoover Institute Press, , s.290-292.

W listopadzie 1965 dzięki protekcji gen. Amina al-Hafiza, który podjął próbę odsunięcia Komitetu Wojskowego od władzy, stanął na czele rządu po raz trzeciP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 100.. Jako premier bezskutecznie dążył do zakończenia politycznej aktywności wojskowychJerzy Zdanowski, Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010. , s.241..

Po zamachu stanu w 1966 21 lutego 1966 Salah Dżadid i Hafiz al-Asad przeprowadzili kolejny zamach stanu, obalając al-Hafiza. Po przewrocie grupa działaczy partii Baas sympatyzujących z obalonym generałem została internowana; znalazł się w niej także al-BitarP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 101-102.. W sierpniu 1966 zdołał uciec do BejrutuP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 111.. W 1969 został in absentia skazany na karę śmierci, jednak rok później Hafiz al-Asad, już po kolejnym zamachu stanu i przejęciu pełni władzy w Syrii ułaskawił goP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 329-330.. Następnie emigrował na stałe do ParyżaP. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, , s. 285-286.. Uzyskawszy pomoc finansową z krajów Arabii Wschodniej, założył pismo Arabskie Odrodzenie, na łamach którego krytykował rząd Asada i nawoływał do przywrócenia w Syrii demokracji, praworządności, jak również do zakończenia sytuacji, w której elita polityczna rekrutowała się z mniejszości religijnej - alawitów. W 1978 wrócił na krótko do Syrii i odbył kilkugodzinną rozmowę z al-Asadem, który liczył na pojednanie z nim, które mógłby wykorzystać do celów propagandowych. Al-Asad podejrzewał, że al-Bitar nawiązał kontakty z al-Hauranim i al-Hafizem w celu obalenia jego rządu.

21 lipca 1980 został zamordowany w Paryżu. O zainspirowanie zamachu podejrzewanie były syryjskie służby specjalne, być może z osobistego rozkazu al-Asada.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Zmarli w 1980 Kategoria:Politycy partii Baas (Syria) Kategoria:Premierzy Syrii Kategoria:Syryjscy ministrowie spraw zagranicznych Kategoria:Politycy partii Baas (Irak) Kategoria:Syryjscy nauczyciele Kategoria:Ludzie urodzeni w Damaszku