Sagadat Nurmagambetow

Sagadat Kożachmetuły Nurmagambetow (kaz. Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов; ur. 25 maja 1924 w Kosymie, zm. 24 września 2013 w Ałma-Acie) – kazachski i radziecki wojskowy oraz polityk. Uczestnik II wojny światowej. Generał porucznik Armii Radzieckiej oraz generał armii Sił Zbrojnych Republiki Kazachstanu. Minister obrony Republiki Kazachstanu w latach 1992–1995. Bohater Związku Radzieckiego oraz Narodowy Bohater Kazachstanu.

Życiorys We wczesnym wieku został sierotą. Rodziców zastąpił mu jego starszy brat Sagit, który zginął podczas II wojny światowej w walkach o obronę Pskowa.

Ukończył szkołę siedmioklasową z internatem. Później pracował jako kierownik czytelni w kołchozie. Po agresji Niemiec na ZSRR chciał zgłosić się do wojska, jednak z racji młodego wieku został zatrudniony jako urzędnik w wojskowym urzędzie rekrutacyjnym. W 1942 został powołany w szeregi Armii Czerwonej. Skierowano go do szkoły wojskowej piechoty w mieście Kuszka w Turkmeńskiej SRR. Po jej ukończeniu, w kwietniu 1943, został wysłany na front wschodni. Był dowódca kolejno: plutonu, kompanii oraz batalionu karabinów maszynowych. W 1944 wstąpił do WKP(b). Brał udział w wyzwalaniu spod okupacji niemieckiej Kraju Krasnodarskiego, Ukrainy, Mołdawii, zachodniej Białorusi oraz Polski walcząc w składzie 4 Frontu Ukraińskiego i 1 Frontu Białoruskiego. Jako kapitan wyróżnił się wyjątkowym męstwem podczas operacji wiślańsko-odrzańskiej. 14 stycznia 1945 dowodzona przez niego kompania sforsowała Wisłę w rejonie wsi Wyborów, następnego dnia sforsował Pilicę niedaleko Warki, zadając duże straty Niemcom. Za swoje zasługi otrzymał tytuł Bohatera Związku Radzieckiego. Wiosną 1945 brał udział w operacji berlińskiej, jego batalion zdobył budynek Kancelarii Rzeszy.

Od czerwca 1946 do listopada 1949 studiował w Akademii Wojskowej im. Michaiła Frunzego. Został następnie dowódcą pułku piechoty, później sprawował funkcję inspektora zarządu instytucji wojskowo-edukacyjnych. Od 1951 był starszym oficerem w dziale operacyjnym kwatery głównej Turkiestańskiego Okręgu Wojskowego. W 1954 objął stanowisko dowódcy pułku strzelców zmotoryzowanych. Od 1958 do 1961 był szefem sztabu dywizji strzelców zmotoryzowanych.

W 1962 został mianowany szefem sztabu obrony cywilnej Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W 1964 otrzymał awans na stopień generała majora. W latach 1969–1981 i 1984–1989 był zastępcą dowódcy Środkowoazjatyckiego Okręgu Wojskowego. W 1974 awansowany na stopień generała porucznika. W latach 1981–1984 sprawował funkcję I zastępcy Południowej Grupy Wojsk. Ukończył Wojskową Akademię Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR.

W latach 1971–1994 zasiadał jako deputowany w Radzie Najwyższej Kazachskiej SRR oraz w Radzie Najwyższej Kazachstanu (od 1991). W 1989 został przewodniczącym Kazachskiej Republikańskiej Rady Weteranów Wojny, Pracy i Sił Zbrojnych oraz Komitetu Rady Najwyższej Kazachskiej SRR ds. osób niepełnosprawnych i weteranów wojskowych. W październiku 1991 został wyznaczony na urząd przewodniczącego Państwowego Komitetu Obrony Republiki Kazachstanu. 7 maja 1992 został przez prezydenta Nursułtana Nazarbajewa mianowany pierwszym ministrem obrony Republiki Kazachstanu. W tym samym roku otrzymał awans na stopień generała pułkownika Siły Zbrojne Republiki Kazachstanu. W 1993 mianowany generałem armii. Urząd swój sprawował do listopada 1995, kiedy to przeszedł w stan spoczynku. W latach 1995–1996 był doradcą prezydenta Kazachstanu Nursułtana Nazarbajewa.

Będąc na emeryturze mieszkał w Ałmaty, gdzie zmarł 24 września 2013.

W celu organizacji jego państwowego pogrzebu powołano specjalną komisję rządową pod przewodnictwem wicepremiera Bakytżana Sagintajewa. W uroczystości wzięli udział liczni przedstawiciele kazachskiego rządu i parlamentu oraz tysiące ludzi, którzy chcieli pożegnać generała. Nurmagambetow został pochowany na cmentarzu kiensajskim w Ałmaty, obok swojej żony.

Życie prywatne Jego syn, Tałgat (1952–2020), był generałem majorem Sił Zbrojnych Republiki Kazachstanu.

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia Kazachstan, ZSRR, Federacja Rosyjska Narodowy Bohater Kazachstanu (23 maja 1994, pierwsze nadanie) Order Ojczyzny (23 maja 1994) Medal Astana Medal „10 lat Sił Zbrojnych Republiki Kazachstanu” Medal „10 lat niepodległości Republiki Kazachstanu” Medal „20 lat niepodległości Republiki Kazachstanu” Medal „60 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „10 lat Astana” Medal „10 lat Konstytucji Republiki Kazachstanu” Medal „10 lat Parlamentu Republiki Kazachstanu” Medal „20-lat Sił Zbrojnych Republiki Kazachstanu”

Medal „Złota Gwiazda” Bohatera Związku Radzieckiego (27 lutego 1945) Order Lenina (1945) Order Rewolucji Październikowej Order Czerwonego Sztandaru Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Order Wojny Ojczyźnianej II klasy Order Czerwonego Sztandaru Pracy (dwukrotnie) Order Czerwonej Gwiazdy (dwukrotnie) Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III klasy Order „Znak Honoru” Medal „Za zasługi bojowe” Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina” Medal „Za wybitność w ochronie granic państwowych ZSRR” Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „Za obronę Kaukazu” Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „Za zdobycie Berlina” Medal „Za wyzwolenie Warszawy” Medal „Weteran Sił Zbrojnych ZSRR” Medal „Za umacnianie braterstwa broni” Medal „Za rozwój dziewiczych ziem” Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty” Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal „Za nienaganną służbę” I klasy Medal „Za nienaganną służbę” II klasy Order Przyjaźni (1995) Medal Żukowa Medal jubileuszowy „50-lecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „65-lecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”

Pozostałe Order „Za zasługi” III klasy (Ukraina, 2010)Указ Президента України № 592/2010 від 5 травня 2010 року «Про відзначення державними нагородами України громадян іноземних держав». Order Bohdana Chmielnickiego III klasy (Ukraina, 2004) Honorowe wyróżnienie Prezydenta Ukrainy (Ukraina, 1994) Medal jubileuszowy „60 lat wyzwolenia Ukrainy od faszystowskich najeźdźców” (Ukraina) Medal „Obrońca Ojczyzny” (Ukraina, dwukrotnie) Order 9 września 1944 I klasy (Bułgaria) Złoty Krzyż Zasługi (Polska) Medal „Pro Memoria” (Polska) Medal „30 lat zwycięstwa nad militarystyczną Japonią” (Mongolska Republika Ludowa) Honorowy obywatel Astany Honorowy obywatel Ałmaty Honorowy obywatel Doniecka

Upamiętnienie Jego imieniem nazwano założoną w 1999 szkołę wojskową w AstanieПостановление Правительства Республики Казахстан от 27 марта 1999 года № 309 „Вопросы создания государственного учреждения «Республиканская школа „Жас улан” имени генерала Нурмагамбетова С. К.»”.. Jest patronem wielu ulic na obszarze Republiki Kazachstanu. Jego popiersie znajduje się na wystawie w Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w Moskwie. Tablica pamiątkowa dedykowana wojskowemu znajduje się w Ałmaty, obok domu, w którym mieszkał pod koniec życia. Co roku w rocznicę urodzin generała Nurmagambetowa odbywa się tam uroczyste złożenie wieńców przy asyście żołnierzy. W 2019 – z okazji 95. rocznicy urodził generała – przy wojskowej asyście odsłonięto w Nur-Sułtanie jego pomnik. W uroczystości uczestniczył minister obrony Kazachstanu gen. Nurłan Jermekbajew.

Przypisy

Kategoria:Absolwenci Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa Kategoria:Absolwenci Akademii Wojskowej im. M. Frunzego Kategoria:Generałowie porucznicy Sił Zbrojnych ZSRR Kategoria:Bohaterowie Kazachstanu Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Przyjaźni (Federacja Rosyjska) Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego Kategoria:Kazachscy ministrowie obrony Kategoria:Kazachscy wojskowi Kategoria:Kazachscy politycy Kategoria:Kazachscy parlamentarzyści Kategoria:Kazachscy Bohaterowie Związku Radzieckiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Ojczyzny (Kazachstan) Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej II klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” Kategoria:Odznaczeni Orderem „Znak Honoru” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zasługi bojowe” Kategoria:Odznaczeni Medalem 100-lecia urodzin Lenina Kategoria:Odznaczeni Medalem Jubileuszowym „70 Lat Sił Zbrojnych ZSRR” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za rozwój dziewiczych ziem” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za umacnianie braterstwa broni” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za wyzwolenie Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za nienaganną służbę” Kategoria:Odznaczeni Medalem Żukowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Bohdana Chmielnickiego (Ukraina) Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi” (Ukraina) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Memoria Kategoria:Odznaczeni Orderem 9 września 1944 Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Kazachstanu Kategoria:Radzieccy wojskowi narodowości kazachskiej Kategoria:Radzieccy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Zmarli w 2013