Kurtaczek namorzynowy (Pitta megarhyncha) – gatunek małego ptaka z rodziny kurtaczków (Pittidae). Osiadły, zasiedla namorzyny Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Jest bliski zagrożenia wyginięciem.
Taksonomia mały|lewo|Kurtaczek namorzynowy na rycinie z 1870 Gatunek opisał po raz pierwszy Hermann Schlegel w roku 1863 pod używaną obecnie nazwą Pitta megarhyncha; holotyp pochodzi z wyspy Bangka. Kurtaczek namorzynowy tworzy nadgatunek wraz z kurtaczkiem bengalskim (P. brachyura), kurtaczkiem bladym (P. nympha) oraz kurtaczkiem modroskrzydłym (P. moluccensis); niekiedy bywał uznawany za podgatunek tego ostatniego. Takson monotypowy.
Morfologia Długość ciała wynosi 18–21 cm, masa ciała 92–120 g. Obie płcie są do siebie podobne. Wierzch głowy szarobrązowy. Od boków głowy do karku biegną czarne paski. Wierzch ciała ciemnozielony, kuper połyskliwy, fioletowoniebieski. Sterówki czarne z niebieskim lub zielonym zakończeniem. Przy złożonym skrzydle dolna połowa o barwie ultramaryny, lotki I rzędu posiadają dużą, białą plamę. Gardło białe. Spód ciała płowocynamonowy, od środka brzucha do pokryw podogonowych szkarłatny. Dziób czarny (duży w porównaniu do innych kurtaczków). Osobniki młodociane cechują ciemniejsze ubarwienie oraz brak ultramaryny w upierzeniu skrzydeł, zaś plama na spodzie ciała jest różowawa, nie szkarłatna.
Zasięg występowania Całkowity obszar zajmowany, szacowany na 173 tys. km², obejmuje lasy namorzynowe od północno-wschodnich Indii i południowego Bangladeszu po zachodnią Tajlandię, wschodni i zachodni Półwysep Malajski, wschodnią Sumatrę, Archipelag Riau oraz wyspę Bangka. Prócz namorzynów spotyka się go także w zaroślach palm Nypa fruticans.
Pożywienie Kurtaczek namorzynowy żywi się mięczakami, mrówkami i innymi owadami. Ze skorupiaków zjada głównie kraby, do czego przystosowany jest dziób tego ptaka. Żeruje w błocie dookoła korzeni drzew namorzynowych oraz na okolicznych suchych obszarach. Niekiedy wychodzi na bardziej otwarte obszary, widywany był siedzący na zacumowanych łodziach.
Lęgi Okres lęgowy trwa od kwietnia do sierpnia. Gniazdo umieszczone jest zwykle na ziemi, jednokrotnie odnotowano je na szczycie kopca wykonanego przez przedstawiciela rodzaju Thalassina (dziesięcionogi); niekiedy mieści się w gęstych zaroślach do 1,5 m nad ziemią. Jest to zamknięta konstrukcja utworzona z patyków, trawy i włókien kokosowych, od góry spojona błotem. W lęgu 2–4 kremowe jaja o liliowym odcieniu, pokryte czerwonobrązowymi wzorami. Mają wymiary około 26×22 mm. Wysiadują prawdopodobnie oba ptaki z pary; okres inkubacji trwa przynajmniej 15 dni, szczegóły dotyczące młodych nie są znane.
Status zagrożenia Przez Czerwoną księgę gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). Trend liczebności populacji jest oceniany jako spadkowy. Główne zagrożenie stanowi wycinka lasów namorzynowych dla drewna na opał, a także w celu przekształcenia zajmowanych przez nie terenów na potrzeby rolnictwa i zabudowy miejskiej. Rzadki w Bangladeszu, częsty jedynie w prowincji Khulna. W pozostałych częściach zasięgu również rzadki, jedynie na Sumatrze lokalnie pospolity.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kurtaczki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1863 roku Kategoria:Taksony opisane przez Hermanna Schlegla