thumb|Tablica pamiątkowa OSL im. Żwirki i Wigury
Oficerska Szkoła Lotnicza nr 5 im. Żwirki i Wigury (OSL) – szkoła Sił Zbrojnych PRL kształcąca w latach 1951–1964 kandydatów na oficerów wojsk lotniczych.
Historia szkoły Sytuacja polityczno-militarna pomiędzy USA i ZSRR (a tym samym obozem państw socjalistycznych, w tym Polską) na początku lat pięćdziesiątych wymusiła rozbudowę sił zbrojnych, w tym lotnictwa. Zwiększonemu zapotrzebowaniu na personel latający nie była w stanie sprostać szkoła dęblińska (OSL nr 4), stąd też na bazie jej jednostki szkolnej, l Eskadry Pilotażu Myśliwskiego stacjonującej na lotnisku w Radomiu-Sadkowie, zgodnie z dyrektywą MON nr 00020/Org. z dnia 21 lutego 1951 i wydanego na jej podstawie rozkazu MON nr 0036/Org. z dnia 7 kwietnia 1951 – sformowano Oficerską Szkołę Lotniczą nr 5. Formowanie OSL przeprowadzone według etatu nr 020/222 (1691 wojskowych oraz 237 pracowników kontraktowych) zakończono 1 maja 1951 r. Komendantem został oficer radziecki, dotychczasowy zastępca komendanta OSL w Dęblinie – ppłk pil. Mikołaj Lebiediew, szefem sztabu był mjr Karol Różowicz, a zastępcą komendanta ds. inżynieryjno-eksploatacyjnych – ppłk Leon Szurka.
6 lutego 1952 r. komendę OSL nr 5 przejął dotychczasowy dowódca 1 Pułku lotnictwa Myśliwskiego ppłk pil. Aleksiej Bystrow, jego zastępcą ds. inżynieryjno-eksploatacyjnych został ppłk Włodzimierz Strelcow. Nowy etat – zastępcy komendanta ds. pilotażu – objął mjr pil. Juliusz Szwarc.
W 1952 r. rozpoczęła funkcjonowanie Orkiestra Garnizonowa, która była podporządkowana Oficerskiej Szkole Lotniczej nr 5 w Radomiu. W dniu 6 sierpnia 1952 r. wylądował w Austrii por. pil. Edward Pytko z 3 eskadry w czasie, gdy była ona przebazowana do Izbicka. W związku z jego ucieczką zostało aresztowanych 15 oficerów i podoficerów z eskadr szkół lotniczych. Został odwołany dowódca eskadry por. pil. Stanisław Kopacz. Nowym dowódcą eskadry został kpt. pil. Józef Kowalski.
Na podstawie rozkazu Nr 053/Org. Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 lipca 1952 r. Oficerska Szkoła Lotnicza nr 5 została przeniesiona na etat nr 20/266 o następującym stanie osobowym: 1563 wojskowych i 196 pracowników kontraktowych oraz stanie zmiennym – 300 podchorążych.
W 1954 r. komendantem OSL-5 został ppłk pil. Juliusz Szwarc. Za jego dowodzenia nastąpił okres intensywnego szkolenia lotniczego w radomskiej szkole. W wyniku zmian „październikowych” powołano do lotnictwa 14 byłych oficerów PSP na Zachodzie, którzy przeszli w OSL-5 zajęcia teoretyczne w Wydziale Wyszkolenia i przygotowanie do lotów na samolotach odrzutowych.
9 października 1956 r. szef Sztabu Wojsk Lotniczych i OPL OK, generał Wasilij Kadazanowicz, w imieniu Rady Państwa, wręczył szkole sztandar.
15 września 1957 r. odbyła się uroczystość związana z nadaniem, w uznaniu zasług Oficerskiej Szkole Lotniczej nr 5 w Radomiu, zaszczytnego imienia kpt. pil. Franciszka Żwirki i inż. Stanisława Wigury. Nadanie imienia nastąpiło na podstawie rozkazu nr 57 ministra obrony narodowej.
Na początku 1958 r. OSL-5 im. Żwirki i Wigury w Radomiu zmieniła swoją dotychczasową strukturę organizacyjną. W miejsce eskadr lotniczych podporządkowanych komendzie szkoły powstały pułki lotnicze: 60 Lotniczy Pułk Szkolny z miejscem stacjonowania Radom, 61 Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy w Nowym Mieście, 63 Pułk Szkolno-Bojowy Oficerskiej Szkoły Lotniczej z Tomaszowa Mazowieckiego, 64 Lotniczy Pułk Szkolny z Przasnysza. Równocześnie z dotychczasowych pododdziałów kwatermistrzowskich szkoły zostały utworzone samodzielne bataliony lotniczo-techniczne, które zabezpieczały pod względem logistycznym zadania szkoleniowe realizowane przez nowe powstałe pułki. W strukturze radomskiej szkoły powstały 54 PWL, które wykonywały prace remontowe-naprawcze sprzętu lotniczego w podległych OSL jednostkach. W kwietniu 1958 r. rozpoczęło się praktyczne szkolenie podchorążych w pułkach szkolnych.
22 lipca 1959 r. w ramach wyróżnienia, piloci z OSL-5 brali udział w centralnej defiladzie lotniczej w Warszawie. W listopadzie 1959 r., po zakończeniu szkolenia podchorążych, nad lotniskiem w Radomiu personel latający szkoły zaprezentował przed komisją DWL i OPL OK pilotaż indywidualny i zespołowy. W 1959 r. była w OSL-5 im. Żwirki i Wigury wizyta delegacji attaché wojskowych, która zapoznała się z bazą naukową Wydziału Szkolenia oraz organizacją lotów szkolnych zakończonych lotniczymi pokazami. Była to pierwsza wizyta wojskowa państw zachodnich w szkole i pierwsze kontakty wojskowych NATO i Układu Warszawskiego, po okresie zimnej wojny.
W 1959 r. odszedł z uczelni dotychczasowy komendant płk pil. Juliusz Szwarc. Jego obowiązki przejął ppłk pil. Zdzisław Żarski. W tym czasie wizytował radomską szkołę Dowódca Wojsk Lotniczych – gen. Jan Frey-Bielecki.
W czerwcu 1960 r. nastąpiła zmiana organizacyjna 64 Lotniczego Pułku Szkolnego im. Żwirki i Wigury z Przasnysza, na 64 Pułk Szkolny Oficerskiej Szkoły Lotniczej im. J. Krasickiego. W tym samym roku sformowano w Tomaszowie Mazowieckim nowy 66 Lotniczy Pułk Szkolny.
30 września 1962 r. nowym komendantem radomskiej uczelni został dotychczasowy zastępcą komendanta OSL-5 ds. szkolenia ppłk pil. Henryk Michałowski, prymus pierwszej promocji z 1951 r.
W 1963 r. zaniechano nowego naboru do OSL-5 im. Żwirki i Wigury w Radomiu. W tym okresie pułki szkolne z radomskiej szkoły rozpoczęły pilotaż w procesie szkolenia podstawowego na samolotach TS-8 Bies z podchorążymi II roku dęblińskiej uczelni.
W maju 1963 r. został rozformowany 31 Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy bazujący w Łasku, natomiast w grudniu 64 Lotniczy Pułk Szkolny z Przasnysza. Sprzęt lotniczy przejął 66 Lotniczy Pułk Szkolny. Z Przasnysza przyjęto 32 samoloty TS-8 Bies.
31 marca 1963 r. na Placu Zwycięstwa w Radomiu odbyła się XXV uroczysta promocja absolwentów OSL-5 im. Żwirki i Wigury, podczas której gen. dyw. Jan Frey-Bielecki promował grupę 105 pilotów myśliwców.
22 marca 1964 r. w Radomiu odbyła się ostatnia – XXVI uroczysta promocja absolwentów OSL-5 im. Żwirki i Wigury. Promocji absolwentów radomskiej szkoły dokonał dowódca Wojsk Obrony Powietrznej Kraju gen. dyw. Czesław Mankiewicz.
Rozkazem GIL nr 06/org. z dnia 30 kwietnia 1964 OSL nr 5 została rozformowana. W maju 1964 r. 66 Lotniczy Pułk Szkolny z Tomaszowa Mazowieckiego i 61 Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy z Nowego Miasta zostały przekazane OSL im. J. Krasickiego w Dęblinie, natomiast we wrześniu 60 Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy z Radomia, który zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego WP z 8 kwietnia 1964 został podporządkowany komendantowi Oficerskiej Szkoły Lotniczej im. Janka Krasickiego w Dęblinie, a zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego WP z 21 grudnia 1964 – przeformowany w 60 Lotniczy Pułk Szkolny. Do końca 1964 r. rozwiązano komendę OSL.
Pilot instruktor Zofia Dziewiszek-Andrychowska w locie na UT-2 thumb|Kpt. pil. Zofia Adrychowska jako DKL na lotnisku 64 lps OSL-5 im. Żwirki i Wigury W 1953 r. na lotnisku szkolna eskadra z radomskiej szkoły prowadziła szkolenie podchorążych. Jedną z instruktorów eskadry była ppor. pil. Zofia Dziewiszek-Andrychowska, która wystartowała z kolejnym kandydatem na pilota, którym był podchorąży Zygmunt Bubin. Samolot UT-2 oderwał się od lotniska, nabierając odpowiedniej wysokości. W pewnym momencie rozległ się duży huk silnika. Zofia Andrychowska przejęła stery i zamknęła dopływ paliwa. Następnie rękawicą uderzyła w iskrowniki. Starała się wyrównać UT-2. Mimo podejmowanych prób Andrychowskiej samolot zniżył się i ostatecznie zaległ w szczelinie rolnego pola. Podczas uderzenia rozległ się odgłos łamiących się części samolotu. Ogon UT-2 był w górze. Podchorążego i instruktorkę nakrył kadłub samolotu. Zapięte pasy nie doprowadziły do poważniejszych ran. Pomoc nadeszła natychmiast od kierownika lotów, którym był kpt. pil. Bolesław Andrychowski. Podniesienie skrzydła umożliwiło wydostanie się załogi samolotu. Zdarzenie zakończyło się szczęśliwie. Zofia Andrychowska i podchorąży nie odnieśli żadnych obrażeń.
Ostatni lot podchorążego Tomasza Rotera 19 czerwca 1963 r. na lotnisku 66 Lotniczego Pułku Szkolnego w Tomaszowie Mazowieckim odbywało się szkolenie praktyczne podchorążych OSL im. Żwirki i Wigury. Za sterami TS-8 Bies był podchorąży II roku OSL im. Żwirki i Wigury st. szer. pchor. pil. Tomasz Roter. Czerwcowego dnia 1963 roku wykonywał lot po trasie na samolocie TS-8 Bies (nr fabr. 1E-0615) według ćwiczenia 5 zad. 4 PSzP. Podjął decyzję o zmianie warunków lotu, rozpoczynając wykonywanie wybranych figur wyższego pilotażu. Brak doświadczenia i opanowania pilota spowodowało, że samolot znalazł się na małej wysokości, co doprowadziło do korkociągu. Ostatecznie nastąpiło zderzenie samolotu z ziemią. Podchorąży poniósł śmierć na miejscu. Przyczyną katastrofy była samodzielna zmiana warunków zadania. Była to pierwsza katastrofa w 66 Lotniczym Pułku Szkolnym, a zarazem ostatnia w 14-letniej historii szkoły radomskiej.
Lotnicze defilady w OSL-5 thumb|Para TS-8 Bies 0305 i 0414 z 64 lps OSL-5 w locie po trasie Ciekawą formę zaprezentowania stopnia wyszkolenia podchorążych wprowadził w OSL-5 ówczesny jej komendant płk dypl. pil. Zdzisław Żarski. Zaproponował dowódcom jednostek szkolnych OSL-5, aby na zakończenie każdego kursu szkoleniowego zaprezentować poziom wyszkolenia w grupowym przelocie przed komisją egzaminacyjną. Pomysł ten wprowadzono po raz pierwszy w 1958 roku w Radomiu. Pokaz oglądał gen. dyw. Jan Frey-Bielecki. Akceptacja przełożonych sprawiła, że na zakończenie szkolenia w pułkach szkolnych OSL-5 organizowano powietrzne defilady. Dowódca 66 Lotniczego Pułku Szkolnego ppłk pil. Kazimierz Ciepiela wydał decyzję po zakończeniu szkolenia na TS-8 Bies o przeprowadzeniu w dniu 27 września 1961 r. defilady powietrznej. Wzięło w niej udział 35 samolotów TS-8 Bies pilotowanych w większości przez podchorążych. Instruktorzy pilotowali tylko te maszyny, które prowadziły szyki. Samoloty wystartowały trójkami i parami, by po kilku minutach sformować odpowiedni szyk składający się z kolumny siedmiu piątek zgrupowanych na kształt klinów. Przelot odbył się na wysokości 400 m i stanowił bardzo efektowne zakończenie sesji egzaminacyjnej.
Organizacja OSL-5 Radom (1951) komenda sztab wydział polityczny sekcja finansów wydział szkolenia wydział inżynieryjno-eksploatacyjny kwatermistrzostwo izba chorych pododdziały szkolne
Organizacja OSL-5 Radom (1956) komenda sztab wydział polityczny wydział kadr sekcja finansów wydział szkolenia 7 cykli przedmiotowych wydział inżynieryjno-eksploatacyjny wydział gospodarczy (kwatermistrzostwo) izba chorych pododdziały szkolne (batalion podchorążych i eskadry szkolne) GKO kasyno przedszkole
Organizacja OSL-5 Radom (1958–1961) komenda sztab LPW-1 LPW-2 wydział szkolenia 8 cykli przedmiotowych komitet PZPR wydział polityczny WOSO wydział kadr sekcja finansów wydział inżynieryjno-eksploatacyjny wydział gospodarczy oddział zabezpieczenia lotniczo-technicznego izba chorych batalion szkolny pułki szkolne GKO kasyno przedszkole
Działalność szkoleniowa OSL-5 (1951–1964)
OSL nr 5 rozpoczęła szkolenie personelu latającego w oparciu o dwa oddziały lotnicze, w których były po dwie eskadry stacjonujące w Tomaszowie Mazowieckim, Piastowie k. Radomia, Grójcu (lotnisko Słomczyn) oraz na radomskim lotnisku.
Struktura organizacyjna OSL-5 (1951)
Pierwszym rozkazem Komendanta OSL-5 powołano: 1 Oddział Lotniczy na UT-2, Jak-11, Jak-9 – dowódca kpt. pil. Zdzisław Plezia 1 Eskadra Pilotażu Myśliwskiego, m. Tomaszów Mazowiecki – dowódca mjr pil. Mieczysław Śmiechowski, samoloty Jak-9 2 Eskadra Pilotażu Myśliwskiego, m. Grójec – dowódca kpt. pil. Zdzisław Plezia, samoloty Jak-9 i Jak-11 2 Oddział Lotniczy na Jak-9 – dowódca kpt. pil. Eugeniusz Robak 3 Eskadra Pilotażu Myśliwskiego, m. Radom – dowódca kpt. pil. Eugeniusz Robak, samoloty Jak-9 4 Eskadra Pilotażu Myśliwskiego, m. Radom – dowódca por. pil. Stanisław Kopacz, samoloty Jak-9