Andrzej Toczewski (ur. 2 marca 1947 w Zielonej Górze, zm. 20 marca 2020 tamże) – polski historyk wojskowości, muzealnik, regionalista, badacz dziejów II wojny światowej, w szczególności zbrodni hitlerowskich oraz problematyki jenieckiej, w latach 1998–2015 dyrektor Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, kustosz dyplomowany.
Jako historyk prowadził działalność naukową dotyczącą – obok historii II wojny światowej – dziejów ziemi lubuskiej i tożsamości kulturowej jej mieszkańców oraz historii i funkcjonowania muzeów na ziemi lubuskiej. Jest autorem blisko 200 publikacji obejmujących te tematy, a także pomysłodawcą terminu Śląsk LubuskiŚląsk Lubuski. określającego południową część województwa lubuskiego. W latach 2005–2015 dzięki jego zabiegom realizowane były prace związane z przygotowaniem rozbudowy Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze, której był pomysłodawcąA. Maksymowicz, Andrzej Toczewski – człowiek wielu pasji, [w:] Twórcy zielonogórskiej kultury – Andrzej Toczewski, red. A. Maksymowicz, Zielona Góra 2015, s. 15–16.A. Maksymowicz, Wystawa „A dookoła obcy świat...” – pierwsze powojenne lata na Ziemi Lubuskiej, „Studia Zielonogórskie” t. 21, 2016, s. 222–223.Historia rozbudowy Muzeum Ziemi Lubuskiej..
Życiorys W 1976 roku ukończył studia historyczne w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze (WSP). Stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie historii uzyskał na Wydziale Historycznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w 1983 roku na podstawie pracy zatytułowanej Walki 1 Frontu Białoruskiego o przełamanie linii Środkowej Odry w 1945 roku.
Z WSP był związany zawodowo do 1994 roku, jako m.in. założyciel i pierwszy dyrektor wydawnictwa tej uczelni, adiunkt w Instytucie Historii, wykładowca i twórca Pracowni Badań nad Dziejami Środkowego Nadodrza, którą kierował do 1983 roku.
W latach 1983–1988 pełnił funkcję sekretarza generalnego Lubuskiego Towarzystwa Naukowego. W 1988 roku został pełnomocnikiem rektora ds. rozwoju WSP, jednocześnie w Instytucie Historii był wykładowcą historii powszechnej po 1945 roku. Od 2003 do roku 2010 był zatrudniony jako docent w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Sulechowie, gdzie wykładał muzealnictwo i historię sztuki.
Kilkakrotny laureat stypendiów zagranicznych, m.in. w Niemczech, Wielkiej Brytanii i rocznego stypendium Fundacji Kościuszkowskiej w Stanach Zjednoczonych w latach 1991–1992. Od 1974 roku jest członkiem Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce (obecnie Główna Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej). W latach 1996–1998 pełnił funkcję dyrektora Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Zielonej Górze. W latach 1994–1998 był dyrektorem Wydziału Kultury Sportu i Turystyki Urzędu Wojewódzkiego w Zielonej GórzeAnitta Maksymowicz, Rys biograficzny Andrzeja Toczewskiego, w: Historia-Kultura-Muzeum, red. A. Maksymowicz, Zielona Góra 2012, s. 24–25..
Dyrektor Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze w latach 1998–2015, gdzie realizował ideę programową „muzeum tożsamości”A. Siatecki, Aleja Niepodległości 15. Przechadzki po zielonogórskim muzeum tożsamości, Zielona Góra 2012.Zielonogórskie muzeum tożsamości, red. A. Maksymowicz, Zielona Góra 2015.. Twórca stałych ekspozycji Muzeum Wina i Muzeum Dawnych Tortur, a także Galerii Tadeusza KuntzegoGaleria Tadeusza Kuntzego., Galerii piastowskich książąt Śląska LubuskiegoGaleria piastowskich książąt Śląska Lubuskiego. oraz pierwszej w dziejach muzeum wystawy stałej poświęconej historii Zielonej GóryWystawy stała historii Zielonej Góry..
Dorobek naukowy Ważniejsze publikacje: Rola środkowej Odry w bitwie o Berlin w 1945 roku, Zielona Góra 1985 Kostrzyn 1945, Warszawa 1987 Międzyrzecki Rejon Umocniony, Zielona Góra 2001 (red.) Rola muzeów w turystyce i krajoznawstwie, Zielona Góra 2006 (red.) Ziemia Lubuska: studia nad tożsamością regionu, Zielona Góra 2004 Tradycje zielonogórskiego winiarstwa / Geschichte des Grünberger Weinbaus, Zielona Góra 2001 Zielonogórskie Winobrania, Zielona Góra 2005 Historia Ziemi Lubuskiej. Krótki zarys dawnych dziejów, Zielona Góra 2008 Oflag II C Woldenberg w Dobiegniewie, Dobiegniew-Zielona Góra 2009 Bitwa o Odrę w 1945 roku, Zielona Góra 2010 Miejsca zbrodni hitlerowskich na terenie Ziemi Lubuskiej, Zielona Góra 2011 Festung Küstrin 1945, Warszawa 2015 Bitwa o Odrę w 1945, Oświęcim 2018
Andrzej Toczewski był twórcą i redaktorem naczelnym czasopisma „Studia Zielonogórskie”„Studia Zielonogórskie”..
Działalność społeczna Niektóre pełnione funkcje i członkostwa: przewodniczący Rady Muzeum Woldenberczyków – Oflagu IIC w DobiegniewieSesja naukowa „Nowa Marchia – prowincja zapomniana – wspólne korzenie”, WiMBP Gorzów, [dostęp: 4 marca 2014]., wiceprezes Związku Muzeów Polskich (2002–2004)Szef muzealników, Gazeta.pl [dostęp: 4 marca 2014]., wiceprzewodniczący Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Miejsc Pamięci Narodowej (1976–1980), prezes Zarządu Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Zielonej Górze (1992–1996)50 lat Polskiego Towarzystwa Historycznego w Zielonej Górze 1954-2004, Instytut Historii Uniwersytetu Zielonogórskiego; [dostęp: 4 marca 2014]., założyciel (1994) i pierwszy przewodniczący Komitetu Katyńskiego w Zielonej Górze, przekształconego w stowarzyszenie Lubuska Rodzina Katyńska – następnie członek honorowyWłodzimierz Bogucki, Lubuska Rodzina Katyńska w Zielonej Górze (cz. I), „Studia Zielonogórskie”, 2008, t. XIV, s. 151–153., członek Rady Naukowej Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu i Rady Muzeum w MiędzyrzeczuAnitta Maksymowicz, Biogram Andrzeja Toczewskiego, w: Muzeum w Zielonej Górze 1922-2012, red. A. Cincio, A. Maksymowicz, Zielona Góra 2012, s. 303., członek Rady do Spraw Muzeów przy Ministrze Kultury (2002–2006)Decyzja Ministra Kultury w sprawie powołania Rady do Spraw Muzeów przy Ministrze Kultury, BIP Ministerstwa Kultury; [dostęp: 4 marca 2014]., Honorowy Przewodnik Lubuski(2010)Andrzej Toczewski – honorowym przewodnikiem lubuskim, „Przewodnik Lubuski”; [dostęp: 4 marca 2014]., członek nadzwyczajny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, od 2011 prezes Zielonogórskiego Okręgu ŚZŻAKNadzwyczajny Zjazd Okręgowy Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Zielonej Górze, „Biuletyn Informacyjny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Zarządu Okręgu w Zielonej Górze”, marzec 2011, nr 1, s. 3, 5., członek Stowarzyszenia Autorów Polskich (w latach 1986–1990 prezes Zarządu Okręgu SAP)Zapis PBL IBL Poznań..
Odznaczenia i nagrody Lubuska Nagroda Kulturalna I Stopnia (1990) Złoty Krzyż Zasługi (1999) Nagroda Kulturalna Miasta Zielona Góra (1999„Museion” 1999, nr 4, s. 18., 2007Uroczysta sesja Rady Miasta Zielona Góra, BIP Urzędu Miasta w Zielonej Górze, [dostęp: 4 marca 2014].) Odznaka Honorowa „Za zasługi dla województwa lubuskiego” (2008) Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008)„Museion” 2008, nr 23, s. 5. Nagroda Naukowa Miasta Zielona Góra (2011)„Museion” 2012, nr 31, s. 4. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2012)„Museion” 2012, nr 32, s. 7. Złoty Pierścień Tysiąclecia Diecezji Wrocławskiej (2012)„Museion” 2013, nr 34, s. 24. Andrzej Toczewski jest także Zasłużonym dla Miasta Kostrzyn nad Odrą oraz Honorowym Obywatelem Zielonej Góry.
Przypisy
Linki zewnętrzne Andrzej Toczewski w programie Regionalnej Telewizji Lubuskiej Superbohater ZG Relacja Radia Zachód z promocji książki Andrzeja Toczewskiego Bitwa o Odrę w 1945 roku w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Zielonej Górze 12
Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Zielonej Górze Kategoria:Dyrektorzy muzeów w Polsce Kategoria:Honorowi obywatele Zielonej Góry Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym w Zielonej Górze Kategoria:Polscy historycy wojskowości Kategoria:Urodzeni w 1947 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Lubuskiego Kategoria:Zmarli w 2020