Języki informacyjno-wyszukiwawcze (JIW) – język sztuczny o wyspecjalizowanych funkcjach odtwarzania treści i formy dokumentów oraz treści zapytań użytkowników a także wyszukiwania dokumentów w zbiorze informacyjnym w odpowiedzi na zapytanie użytkownika.
Podjęzykami (dialektami) JIW są język indeksowania (ang. indexing language) język wyszukiwawczy (ang. retrival language)
Historia Pojęcie języków informacyjno-wyszukiwawczych pojawiło się na przełomie lat 50 i 60 XX wieku, co było związane z zainteresowaniem specjalistów informacji naukowej problematyką budowy i funkcjonowania tego typu systemów językowych. Termin ten określa specjalny rodzaj języka, którego realizacja może przyjmować różne formy w konkretnych systemach informacyjno-wyszukiwawczych. Wcześniej tego typu systemy znakowe, tworzone na użytek opracowania rzeczowego zbiorów bibliotecznych, utożsamiano z ich zastosowaniami: katalogami systematycznymi, działowymi, klasowymi i przedmiotowymi.
Cechy JIW Języki sztuczne, Powstaje przez czyjeś celowe działanie, a nie samorzutnie, Konstrukcja i słownictwo jest z góry zaplanowane, Ulegają zmianom, JIW są uboższe od naturalnych pod względem budowy, leksyki i funkcji.
Struktura JIW Języki informacyjno-wyszukiwawcze składają się z: słownika, gramatyki, reguł interpretacji, czyli semantyki transformacji.
Funkcje JIW Języki informacyjno-wyszukiwawcze mają następujące funkcje: Konstruktywne (istotne): Funkcja metainformacyjna [opisowa], Funkcja wyszukiwawcza [znalezienie informacji, faktów, przedmiotów]; Pochodne (nie są konieczne): Organizująca informacje - porządkująca np. zbiór informacji czy faktów Określania zakresów tematycznych zbiorów, systemów informacyjnych i wyszukiwawczych.
Języki informacyjno-wyszukiwawcze mają także funkcje języków naturalnych: Opisywanie rzeczywistości (funkcja przedstawieniowa, komunikatywna, opisowa), Zwracanie uwagi na tekst, jego treść (funkcja metainformacyjna); Opisywanie języka jako systemu, jego budowy, funkcji (funkcja metajęzykowa)
Zasób leksykalny (słownictwo) Reguły budowy konstrukcji złożonych (gramatykę)
Typologie języków informacyjno-wyszukiwawczych Pierwsza typologia JIW powstała w 1966 i została opublikowana we Francji przez Jean Claude'a Gardina. Jest to typologia słowników JIW. Gardin dokonał podziału słowników, wyróżniając JIW o słownikach jawnych i niejawnych. Dzięki czemu podzielił JIW na: JIW klasyfikacyjne, JIW słownikowe.
Kolejnych typologii dokonał E. F. Skorochodko (klasyfikacja semantyczna). Wziął pod uwagę relacje zachodzące pomiędzy elementarnymi jednostkami leksykalnymi, dzięki czemu opracował dwie typologie: typologia – klasyfikacja paradygmatyczna typologia – klasyfikacja syntagmatyczna.
Typologia Aleksandra Ivanovica Czernego opiera się na podstawie zasady prekoordynacji i postkoordynacji jednostek leksykalnych, dzięki czemu podzielił JIW na dwie grupy: JIW prekoordynowane (wyrażenia złożone), JIW postkoordynowane (wyrażenia proste).
Poza tym typologie JIW opracowali D. J.Campbell, Y. Courier, G. von Slype, K. Hoppe, F. Levy a także Olgierd Ungurian.
Typologia stukturalna języków informacyjno-wyszukiwawczych Eugeniusza Ścibora opiera się na różnych cechach JIW związanych z ich strukturą. Ścibor pominął zasięg geograficzny, zakres tematyczny, sposób aktualizacji, liczbę elementarnych jednostek leksykalnych (co ma wpływ na wielkość słownika) oraz liczbę użytkowników. Natomiast wziął pod uwagę słownictwo – jego typy, sposób uporządkowania, gramatykę, sposób przejścia z języka naturalnego na symbole klasyfikacyjne i w wyniku łączenia parametrów opracował typologię, która obejmuje 1176 typów JIW (174 typy - zredukowana).
Typy JIW Istnieją następujące typy (modele) JIW: Języki klasyfikacyjne (klasyfikacje biblioteczno-bibliograficzne) Klasyfikacje wyliczające, Klasyfikacje fasetowe; Języki haseł przedmiotowych, Języki słów kluczowych, Języki deskryptorowe, Inne, np. języki kodów semantycznych, języki syntagmatyczne.
Rodzaje JIW Języki deskryptorowe, Języki słów kluczowych, Języki haseł przedmiotowych: Język haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej Język Haseł Przedmiotowych KABA Kartoteka haseł wzorcowych Języki klasyfikacyjne: Uniwersalna klasyfikacja dziesiętna, Języki kodów semantycznych, Języki Opisu Formalnego, Języki syntagmatyczne, Języki systemów faktograficznych.
Przypisy