Tabasaranowie () – rdzenna ludność Kaukazu, zamieszkująca głównie południowo-wschodni Dagestan. Zamieszkiwane przez nich tereny sąsiadują z ziemiami Agulów, Lezginów, Azerów i Dargijczyków. Język tabasarański, którym się posługują, należy do podgrupy języków lezgińskich, będących częścią grupy języków północno-wschodniokaukaskich. Posiadają największy przyrost naturalny ze wszystkich grup etnicznych Dagestanu.
Tabasaranowie pochodzą najprawdopodobniej z Albanii Kaukaskiej. Według ormiańskich i arabskich źródeł, krótko po upadku Albanii lud znany jako Tavasporan stał się niezależny. W ciągu całej swojej historii Tabasaranowie byli narażeni na ataki z zewnątrz i często musieli uznawać obce panowanie. Nierzadko jednak aktywnie przeciwstawiali się najeźdźcom. Walczyli między innymi z Sasanidami, Hunami, Chazarami, Mongołami czy Timurydami. Do początku XIX wieku istniały dwa państewka tabasarańskie. Północnym państwem rządził władca z tytułem kadi a południowym władca z tytułem majsum. Państewka te dzieliły się na mniejsze jednostki zarządzane przez beków. Niektóre wsie pozostawały niezależne i rządziły nimi tylko i wyłącznie lokalne dżamaaty (zgromadzenia). W 1813 dostali się pod panowanie carskiej Rosji.
Tabasaranowie są w większości Szafitami, czyli sunnickimi muzułmanami. Islam pojawił się w południowym Dagestanie już w VII wieku, a przynieśli go tutaj Arabowie, których wpływy obejmowały tę część Kaukazu. Stał się religią dominującą wśród Tabasaranów na przełomie XI i XII wieku. Niektóre elementy wcześniejszych wierzeń, takie jak na przykład Święto Wiosny, znane jako Ebeltsan, przetrwały do dzisiaj.
Tradycyjnie zajmowali się rolnictwem i pasterstwem, hodowali także pszczoły. Uprawiali głównie zboża i owoce, zwłaszcza winogrona. Poza tym zajmowali się wytwarzaniem różnego rodzaju dóbr, takich jak dywany, wełniana odzież, wyroby z drewna i wyroby skórzane. Strukturą, na której opierało się życie społeczne, był wiejski dżamaat. Kierując się prawem zwyczajowym (adat) i islamskim (szariat), dżamaat podejmował wszystkie decyzje dotyczące społeczności. W zgromadzeniu mogli uczestniczyć wszyscy wolni, dorośli mężczyźni. Funkcjonowała również rada starszych, która zajmowała się bieżącą administracją. Prawo zwyczajowe regulowało większość kwestii dotyczących spraw cywilnych i kryminalnych, podczas gdy szariat dotyczył spraw związanych z zawieraniem małżeństwa, dziedziczeniem i obrzędami religijnymi. Kultura materialna Tabasaranów jest zaliczana do typu dagestańskiego.
Jako część Cesarstwa Rosyjskiego, ziemie zamieszkane przez Tabasaranów weszły w skład Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Podobnie jak w innych częściach kraju, zaszły tu takie procesy jak: kolektywizacja rolnictwa, zwalczanie religii i biurokratyzacja. Z drugiej jednak strony władze centralne przyznały oficjalny status językowi tabasarańskiemu. Poprawiły się również warunki życia, co zaowocowało znacznym wzrostem liczby Tabasaranów. Wielu z nich osiedliło się wówczas w dolinach, opuszczając góry. Współcześnie, około 40 procent Tabasaranów zamieszkuje miasta. Według spisu z 2002 roku, 97 procent używa na co dzień swojego narodowego języka, ale aż 87 procent zna rosyjski. Niewielka część zna również język lezgiński i azerski.
Przypisy Cole Jeffrey, Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia, Ethnic Groups of the World, ABC-CLIO, 2001. Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения. Скрытая этностатистика, или почему так долго молчал Дагстат? Falkowski Maciej, Tabasaranie, Kaukaz.net. Всероссийская перепись населения 2010 года. Национальный состав населения. About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian population census'2001 data. Население Дагестана.
Bibliografia Alimova B. M., Seferbekov R. I., Tabasarantsy, w: Narody Dagestana, Moscow: Nauka, 2002 Bosworth C. E., Tabarsarān, w: Encyclopaedia of Islam, vol. 10, Brill, 2009 Ikhilov M. M., Tabasarany, w: Narody Dagestana: sbronik statei, Izdatel’stvo Akademii nauk SSSR, Moscow, 1955
Kategoria:Narody Dagestanu Kategoria:Etnografia Rosji Kategoria:Ludy Kaukazu