Bóle mięśniowo-szkieletowe – bóle mięśni, stawów i kości będące wynikiem zaburzeń mięśniowo-szkieletowych ( – MSD) obejmujących szeroki zakres problemów zdrowotnych. Głównie są to bóle pleców (odcinek lędźwiowy kręgosłupa), szyi (odcinek szyjny kręgosłupa), ramion oraz urazy i dolegliwości kończyn górnych i dolnych, powszechnie nazywane urazami wynikającymi z chronicznego przeciążenia organizmu. Choroby genetyczne związane z budową tkanki łącznej jak zespół Ehlersa-Danlosa mogą powodować bóle mięśniowo-stawowo-szkieletowe.
Klasyfikacja Bóle mięśniowo-szkieletowe zależnie od ich lokalizacji dzielone są na uogólnione i miejscowe, według czasu trwania – na ostre i przewlekłe, a według przyczyny – na pierwotne i wtórne. Z klinicznego punktu widzenia istotne jest rozróżnienie schorzeń zapalnych i niezapalnych objawiających się bólem mięśniowo-szkieletowym. Pozwala to właściwie rozpoznać naturę podstawowego procesu patologicznego będącego przyczyną dolegliwości.
Wśród chorób zapalnych układu ruchu wyróżnia się schorzenia: infekcyjne (np. zakażenie Neisseria gonorrhoea – dwoinka rzeżączki lub Mycobacterium tuberculosis – prątek gruźlicy), wywołane przez kryształy (np. dna moczanowa, dna rzekoma – chondrokalcynoza), na tle immunologicznym (np. reumatoidalne zapalenie stawów – RZS (rheumatoid arthritis – RA), toczeń rumieniowaty układowy (systemic lupus erythematosus – SLE)), reaktywne (np. gorączka reumatyczna, reaktywne zapalenie stawów – zespół Reitera), idiopatyczne (np. młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów – MIZS).
Schorzenia niazapalne głównie są pochodną: urazu (zerwanie stożka rotatorów), nieskutecznej odnowy (choroba zwyrodnieniowa stawów – osteoarthritis), choroby nowotworowej (barwnikowe kosmkowo-guzkowe zapalenie błony maziowej stawów), spotęgowania bólu (fibromialgia), genetyczne (zespół Ehlersa-Danlosa).
Przyczyny Dolegliwości mięśniowo-szkieletowe mogą być spowodowane oddziaływaniem różnych grup czynników występujących niezależnie od siebie lub łącznie: fizycznych – głównie przeciążenie organizmu tak czasowe, jak i gabarytowe związane z wykonywaną pracą, biomechanicznych – związane z postawą ciała, np. zmęczenie układu ruchu długotrwałym i powtarzalnym przybieraniem tej samej pozycji ciała, organizacyjnych – nieadekwatny stosunek wysiłku do możliwości organizmu, psychospołecznych – czynniki psychologiczne, stres, osobniczych – choroby nie związane z przeciążeniem organizmu, np. nowotwory, postępujące zwyrodnienia.
Ból mięśniowo-szkieletowy może być wynikiem powtarzanych naciągnięć, przeciążeń i zaburzeń mięśniowo-szkieletowych związanych z pracą fizyczną, ale też pokłosiem zwichnięcia czy złamania lub pochodną chorób wrodzonych i zwyrodnień. Ból odczuwany w układzie ruchu może również pochodzić z obwodowego układu nerwowego, głównie z nerwów uciśniętych na ich przebiegu lub na poziomie kręgosłupa. Możliwe jest też pochodzenie naczyniowe bólu np. w przebiegu zrostowej miażdżycy tętnic i bólach z narządów wewnętrznych np. serca, dróg moczowych czy trzustki.
Schorzenia mięśniowo-szkieletowe związane z pracą obejmują upośledzenie czynności i zmiany budowy takich struktur anatomicznych, jak mięśnie, stawy, ścięgna, więzadła, nerwy, kości i miejscowy układ krążenia krwi, wywoływane lub nasilone przede wszystkim przez wykonywanie pracy oraz bezpośrednio przez oddziaływanie czynników otoczenia, w którym praca jest wykonywanaL. Solecki, Wstępna ocena dolegliwości bólowych ze strony układu mięśniowo-szkieletowego zgłaszanych przez rolników indywidualnych. Medycyna Pracy 2012, nr 63(3), s. 282..
Objawy Bólowi mięśniowo-szkieletowemu przy schorzeniach zapalnych towarzyszą wszystkie lub niektóre z następujących objawów: zapalnych (rumień, ocieplenie otaczających miejsce bólowe tkanek, obrzęk), ogólnoustrojowych (przedłużająca się sztywność poranna, zmęczenie, gorączka, utrata masy ciała), laboratoryjnych wykładników zapalenia (podwyższony wskaźnik opadania krwinek czerwonych (OB – odczyn Biernackiego) lub podwyższone stężenie białka C-reaktywnego, trombocytoza, niedokrwistość spowodowana przewlekłą chorobą lub hipoalbuminemia).
Schorzenia niezapalne często charakteryzują się bólem bez obrzęku lub bez ocieplenia, brakiem objawów zapalenia i objawów ogólnoustrojowych, niewielkiego stopnia sztywnością poranną bądź jej brakiem.
Bóle mięśniowo-szkieletowe pojawiają się w różnych okolicznościach, przybierają różne formy i mają różne pochodzenie świadczące o różnych zespołach chorobowych: bóle poranne połączone ze sztywnością w obrębie stawów nawet do kilku godzin po długotrwałym odpoczynku i zmniejszające się pod wpływem aktywności bądź zastosowaniu środków przeciwzapalnych mogą świadczyć o schorzeniu zapalnym typu RZS. sztywność wywoływana przez krótkie okresy odpoczynku, występująca przejściowo, zazwyczaj krócej niż 60 min i nasilająca się pod wpływem aktywności zwykle jest związana ze schorzeniami niezapalnymi. bóle poranne połączone z uczuciem sztywności, bezsennością i porannym zmęczeniem są typowe dla zespołu fibromialgii. bóle przy ruchu po dłuższym spoczynku się towarzyszą zwyrodnieniom, głównie koksartrozie i gonartrozie. bóle występujące po przyjęciu pozycji siedzącej lub stojącej mogą mieć swoje źródło w kompensacyjnych zmianach trzonów kręgowych. bóle pojawiające się przy kaszlu, kichaniu, schylaniu się przy prostych kolanach lub siedzeniu bez oparcia bądź przy oparciu odchylonym, np. podczas jazdy samochodem są typowe dla dyskopatii lędźwiowej. bóle zwykłe o charakterze parestezji, pojawiające się w rękach, głównie w czasie snu są najczęściej wynikiem ucisku na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka. bóle pojawiające się wyłącznie lub prawie wyłącznie podczas ruchu zwykle o charakterze bólu przeszywającego, ostrego, chwilowo paraliżującego są typowe dla entezopatii. bóle nocne mięśniowo-szkieletowe są charakterystyczne dla procesów nowotworowych oraz procesów zapalnych kręgosłupa, jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) czy zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych. bóle kolan przy schorzeniu ze schodów są zwykle sygnałem procesu zwyrodnieniowego, głównie konfliktu rzepkowo-udowego.
Diagnostyka Dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego stanowią przyczynę ponad 315 milionów wizyt pacjentów w poradniach rocznieJ. Cush, Peter E. Lipsky, Podejście do schorzeń układu stawowego i mięśniowo-szkieletowego, tłum. M. Dudzisz-Śledź, s. 277.. Wiele spośród stanów bólowych układu mięśniowo-szkieletowego to schorzenia samoograniczające się i wymagające niezbyt zaawansowanej oceny oraz terapii objawowej. U niektórych pacjentów objawy mięśniowo-szkieletowe mogą jednak zwiastować bardziej poważne stany chorobowe, wymagające dalszej oceny i dodatkowych badań laboratoryjnych w celu rozpoznania natury procesu patologicznego.
Wstępnym celem postępowania lekarza jest przeprowadzenie diagnostyki służącej rozpoznaniu przyczyny zmian i wdrożeniu właściwego leczenia przy jednoczesnym ograniczeniu nadmiernej liczby badań diagnostycznych. Do stanów nagłych – wymagających szybkiej diagnozy – należą: septyczne zapalenie stawów, ostre indukowane przez kryształy zapalenie stawów (np. dna moczanowa), złamania. Postawieniu właściwej diagnozy służy wywiad z pacjentem, badanie fizykalne oraz – gdy istnieją wskazania – badania laboratoryjne. Wiele schorzeń mięśniowo-szkieletowych początkowo przypomina inne choroby, stąd właściwe rozpoznanie wymaga czasu, w którym zmiany ulegną ewolucji do stanu, w którym będą łatwiejsze do zdefiniowania.
Leczenie Dobór terapii bólu mięśniowo-szkieletowego jest zależny od zespołu chorobowego zdiagnozowanego jako przyczynę doznań bólowych. W stanach pourazowych (zwichnięcia, złamania) oraz przy schorzeniach układu ruchu takich jak choroba zwyrodnieniowa stawów czy kręgosłupa, reumatoidalne zapalenie stawów itp. pacjentom zalecana jest fizykoterapia w postaci: elektroterapii – m.in.: prądy diadynamiczne, jonoforeza, prądy Traberta i inne, magnetoterapii – z wykorzystaniem pola magnetycznego małej częstotliwości, krioterapii – terapia nośnikami zimna w celu odprowadzenia ciepła z organizmu, sonoterapii – ultradźwięki do mikromasażu i rozgrzania miejsca będącego ośrodkiem bólu, termoterapii – dostarczenie energii cieplnej do organizmu. W leczeniu bólów mięśniowo-szkieletowych zastosowanie znajdują również odpowiednio dobrane ćwiczenia fizjoterapeutyczne (np. metoda Kaltenborna-Evjentha, metoda McKenziego, metoda S-E-T).
W dolegliwościach bólowych układu kostnego, układu mięśniowego oraz stawów pacjenci mogą sięgnąć po środki farmakologiczne – paracetamol, tramadol czy substancje z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), jak ibuprofen, diklofenak, ketoprofen, metamizol bądź deksketoprofen). Najczęstsze przeciwwskazania do stosowania systemowych NLPZ to: nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą produktu leczniczego, nie należy stosować leku u osób, u których podanie kwasu acetylosalicylowego lub niesteroidowych leków przeciwzapalnych było przyczyną wystąpienia napadu astmy, skurczu oskrzeli, pokrzywki, niespecyficzne zaburzenia krwiotworzenia lub zaburzenia krzepnięcia krwi, czynne lub nawracające owrzodzenia/krwawienia z przewodu pokarmowego (dwa lub więcej oddzielne epizody potwierdzonego owrzodzenia lub krwawienia), perforacja lub krwawienia z przewodu pokarmowego, związane z leczeniem NLPZ w wywiadzie, czynne krwawienia z naczyń mózgowych, ciężka niewydolności wątroby lub nerek, ciężka niewydolność serca, trzeci trymestr ciąży
Stosowanie u dzieci i młodzieży jest różne – należy stosować zgodnie z rejestracją.
Przypisy
Bibliografia M. J. Barbanoj Rodríguez, R. M. Antonijoan Arbós, S. Rico Amaro, Trometamol deksketoprofenu: dowody kliniczne potwierdzające znaczenie leku w terapii przeciwbólowej, przedruk z : Expert Rev. Neurotherapeutics 2008, nr 8(11), s. 1625–1640. J. Cush, Peter E. Lipsky, Podejście do schorzeń układu stawowego i mięśniowo- szkieletowego, tłum. M. Dudzisz-Śledź, s. 277-279. H. Kucia, A. Sękowska, M. Malec- Milewska, Farmakologiczna terapia bólu przewlekłego (część III). Niesteroidowe leki przeciwzapalne w terapii przezskórnej. Terapia 2013, nr 9, z. 2 (294). L. Solecki, Wstępna ocena dolegliwości bólowych ze strony układu mięśniowo- szkieletowego zgłaszanych przez rolników indywidualnych. Medycyna Pracy 2012, nr 63(3), s. 281–293. L. Szczepański, A. Pluta, Bóle kości, mięśni i stawów – problemy diagnostyczne i lecznicze. Przewodnik Lekarza 2002 nr 5(8), s. 84-92. M. Wytrążek, J. Huber, A. Zagłoba- Kaszuba, A. Kulczyk, Neurofizjologiczne aspekty bólu mięśniowo-przywięziowego. Nowiny Lekarskie 2009, nr 78(2), s. 153-158.
Kategoria:Choroby układu ruchu