mały|Zbór w Veracruz (Meksyk), założony przez brazylijskich misjonarzy z Kościoła Uniwersalnego Pentekostalizm w Ameryce Łacińskiej – ruch zielonoświątkowy w krajach Ameryki Łacińskiej. Jest drugim co do liczebności ruchem religijnym w regionie, identyfikuje się z nim około 30% populacji, licząc wraz z ruchem charyzmatycznym w Kościele katolickim i Kościołach protestanckich. Zielonoświątkowcy są najszybciej rosnącym liczebnie ugrupowaniem protestanckim i w żadnym regionie świata nie oddziaływali tak silnie, jak w Ameryce Łacińskiej. Pentekostalizm nie jest ruchem jednolitym i nigdy nie utworzył jednej struktury, która obejmowałaby wszystkich wiernych, a poszczególne odłamy często ze sobą rywalizują.
Ruch zielonoświątkowy najpierw dotarł do Chile (w 1909), następnie do Argentyny i Brazylii (1910), Peru (1911), Nikaragui (1912), Meksyku (1914), Portoryko i Gwatemali (1916). W następnych latach dotarł do pozostałych krajów Ameryki Łacińskiej. Wśród badaczy nie ma zgody co do przyczyn tak szybkiego rozwoju pentekostalizmu w regionie (wskazywano na takie czynniki, jak polityczne wsparcie ze strony Stanów Zjednoczonych, awans społeczny wyznawców, adaptacja środowiskowa).
Początkowo zielonoświątkowcy nie przejawiali szczególnego zainteresowania kwestiami społecznymi i deklarowali apolityczność. Wraz ze wzrostem liczebnym nastąpił wzrost zainteresowania tymi problemami. Latynoski pentekostalizm był badany przez takich uczonych (socjologów, politologów i religiologów) jak: Emilio Willems (1967), Christian Lalive D´Epinay (1968 i 1975), David Martin (1990 i 2002), André Corten (1995), Jean-Pierre Bastian (1997), Timothy J. Steigenga (2001) oraz William Mauricio Beltrán Cely (2010).
Główne nurty pentekostalizmu mały|Zbory Boże w Lago Verde, Maranhão Pierwsze denominacje pentekostalne zostały założone w Ameryce Łacińskiej jeszcze przed powstaniem głównych denominacji w USA. Z tego też względu amerykański pentekostalizm nie miał wpływu na kształt pentekostalizmu w takich krajach jak Chile, Argentyna, Brazylia; oddziaływał jedynie na kraje środkowoamerykańskie, jednak i tamtejszy pentekostalizm różni się od amerykańskiego. Badacze zwracają uwagę, że latynoski pentekostalizm nie może być klasyfikowany w taki sam sposób jak północnoamerykański.
Vinson Synan wyróżnia w ramach pentekostalizmu pięć grup: klasyczny pentekostalizm (Zbory Boże, Kościół Boży), protestanckich charyzmatyków, katolickich charyzmatyków i niezależnych zielonoświątkowców. Ponadto Synan wyróżnia w krajach Trzeciego Świata rodzime Kościoły, z których większość ma charakter zielonoświątkowy. Carmelo E. Alvarez wyróżnia trzy grupy. Do pierwszej zalicza Kościoły założone przez imigrantów (np. Kongregacja Chrześcijan w Brazylii), które od samego początku były niezależne. Drugą grupę stanowią Kościoły założone przez misje zagraniczne (najczęściej z USA), które w początkowym okresie były zależne od finansowego wsparcia z zagranicy, stały się niezależne, ale strategia ich działania została ukształtowana przez północnoamerykańskie wzorce. Trzecią grupę stanowią rodzime Kościoły bez związków z zagranicznymi denominacjami i funduszami. Zielonoświątkowcy w historycznych Kościołach protestanckich oraz w Kościele katolickim klasyfikowani są jako odrębna grupa – neopentekostaliści.
mały|Kongregacja Chrześcijan w Águas de São Pedro Socjolog William Mauricio Beltrán Cely wyróżnił trzy główne nurty pentekostalizmu w Ameryce Łacińskiej, które pomimo wielu podobieństw różnią się nauczaniem zarówno w sprawach życia, jak i zbawienia. Do pierwszej grupy należą denominacje (Kościoły) powstałe w pierwszej połowie XX wieku i mające charakter fundamentalistyczny. Druga grupa to Kościoły neo-pentekostalne (charyzmatyczne), mające wiele cech wspólnych z ewangelią sukcesu. Trzecia grupa ma charakter sekt. Każdy z trzech nurtów posiada własną teologię, metody pozyskiwania członków i system funkcjonowania wspólnot.
Pierwszy z nurtów ma najbliższe związki z protestantyzmem, cechuje go radykalizm. Wywodzi się z XIX-wiecznego ruchu uświęceniowego i powstał jako wyraz nostalgii za pierwotnym chrześcijaństwem i w opozycji do teologii liberalnej. Nawrócenie oznacza wyrzeczenie się świata, wyrażające się w zakazie spożywania alkoholu, uczestnictwa w zabawach, podążania za modą i innymi przyjemnościami (zakaz chodzenia do kina czy słuchania świeckiej muzyki). Złamanie zakazów groziło wykluczeniem ze wspólnoty. Świat postrzegany jest jako siedlisko zła, dlatego wierny musi się od niego oddzielić i przyjąć rolę żołnierza Chrystusa. Zaleca się ograniczenie kontaktów towarzyskich. Równocześnie przynależność do Kościoła nie gwarantuje zbawienia.
Drugą grupę cechuje mniejszy radykalizm i większa swoboda dotycząca ubioru czy zachowania. Doktryna ma bardziej uniwersalny i konformistyczny charakter. Bieda, bezrobocie, kryzysy ekonomiczne, a także problemy zdrowotne, czy inne nieszczęścia według nauczania tej grupy wynikają z braku wiary. Istotną praktyką jest „dawanie, by otrzymać w zamian stokroć więcej”. Wiernych cechuje wysoka ofiarność (płatność dziesięciny), a także składanie ofiar na akcje dobroczynne. Dostatek jest w ujęciu tej grupy rezultatem bożego błogosławieństwa. Pomimo licznych różnic między zielonoświątkowcami a charyzmatykami, nie zawsze można jednoznacznie zaklasyfikować poszczególne Kościoły do jednego z tych nurtów. Jedna z podstawowych różnic polega na tym, że wśród zielonoświątkowców fundamentaliści stanowią większość, natomiast wśród charyzmatyków są mniejszością. Zielonoświątkowcy są w większym stopniu zinstytucjonalizowani, ich początki sięgają lat 1890-1920, natomiast charyzmatyków – lat 1950-1960.
Trzecia grupa dołącza do swej doktryny wierzenia lokalne, zarówno pochodzenia rodzimego, jak i afrykańskiego. Centralną rolę odgrywają cuda (głównie wypędzanie demonów) i praktyki, które mają je zapewnić. W tej grupie najważniejszą rolę pełnią osobiste świadectwa. Zainteresowanie problemem zbawienia wiecznego jest niewielkie.
Najważniejszą zielonoświątkową denominacją w Ameryce Łacińskiej są Zbory Boże, które są największą denominacją w Brazylii, Wenezueli, Peru, Boliwii, Paragwaju, Urugwaju i kilku krajach środkowoamerykańskich.
Zielonoświątkowcy podkreślają autonomię poszczególnych zborów, są przeciwni zhierarchizowanej i scentralizowanej strukturze Kościoła. Pomimo to poszczególne wspólnoty współpracują między sobą, organizowane są światowe bądź lokalne kongresy zielonoświątkowców. W ruchu zielonoświątkowym doświadczenie religijne jest ważniejsze niż doktryna.
Znaczenie i wpływ mały|Zbory Boże w Criciúma, Brazylia Pentekostalizm zaczął odgrywać ważną rolę polityczną w krajach Ameryki Łacińskiej od lat 80. XX wieku. Do roku 2006 Gwatemala miała dwóch zielonoświątkowych prezydentów, w brazylijskim parlamencie około 10% parlamentarzystów to zielonoświątkowcy (2006), w Chile zielonoświątkowcy corocznie są organizatorami dnia niepodległości. W Nikaragui zielonoświątkowcy założyli partię polityczną, która wystawiła swego kandydata w wyborach prezydenckich i zdobyła wiele miejsc w kongresie.
Rozwój ruchu zielonoświątkowego zbiegł się z demokratyzacją regionu. W roku 1976 tylko dziewięć krajów było wolnych, podczas gdy 18 było postrzeganych jako pozbawionych wolności bądź częściowo wolnych. W roku 2006 22 krajów było wolnych, a 11 nie miało wolności bądź było częściowo wolnych. Demokratyzacja dała możliwość organizowania się poszczególnych grup społecznych i zielonoświątkowcy ją wykorzystali.
W wielu krajach Kościół katolicki miał uprzywilejowaną pozycję i cieszył się poparciem ze strony rządzących (edukacja religijna w państwowych szkołach, kapelani mieli monopol na dostęp do szpitali i wojska). W niektórych przypadkach miało to miejsce jeszcze w końcu lat 90. XX wieku. Zielonoświątkowcy zaczęli działać w partiach politycznych po to, aby skończyć z uprzywilejowaną pozycją Kościoła katolickiego albo uzyskać te same przywileje dla protestantów.
W Ameryce Łacińskiej takie kwestie jak aborcja bądź homoseksualizm nie były traktowane jako element wojny kulturowej (jak w USA), ponieważ znaczna część regionu pozostaje konserwatywna. Ugrupowania centrowe i lewicowe w niektórych krajach domagały się liberalizacji polityki względem aborcji, rozwodów oraz homoseksualizmu. Zgłaszane propozycje liberalizacji powodowały polityczną mobilizację zielonoświątkowców. Tak np. było w Brazylii w roku 1986, w której wysiłki dla zablokowania liberalizacji w odniesieniu do homoseksualizmu powiodły się, ale poniosły fiasko w odniesieniu do aborcji.
mały|Renato Cardoso, brazylijski teleewangelista Rosnące wpływy pentekostalizmu powodują, że politycy zabiegają o głosy zielonoświątkowców podczas wyborów. W roku 2002 Luiz Inácio Lula da Silva otwarcie zabiegał o głosy zielonoświątkowców i innych ewangelikalnych protestantów. W roku 2005 brazylijska Partia Pracujących, której jednym z założycieli był Lula, zawarła sojusz z Partią Republiki, wspieraną przez Kościół Uniwersalny.
Wraz ze wzrostem znaczenia politycznego pojawiła się krytyka pentekostalizmu. Jan Paweł II określił wzrost pentekostalizmu mianem „inwazji sekt”, która pociąga za sobą okradanie katolickiej kultury i niszczenie spójności społeczeństwa. W odpowiedzi liderzy zielonoświątkowi, m.in. były prezydent Gwatemali określili Kościół katolicki jako źródło korupcji i zacofania. Zielonoświątkowców zaatakowała lewica, określając ich mianem północnoamerykańskich agentów, dbających o interesy ekonomiczne i polityczne amerykańskiego kapitału.
Ze względu na różnorodność latynoskiego pentekostalizmu trudno jednoznacznie ocenić jego wpływ na politykę w krajach Ameryki Łacińskiej. Część badaczy twierdzi, że oddziaływanie zielonoświątkowców jest czytelne i bardzo jednoznaczne. Jednak ich oceny bywają skrajnie odmienne, jedni twierdzą, że zielonoświątkowców cechuje polityczna bierność i spokój, inni natomiast zarzucają im odchylenie prawicowe i autorytaryzm. Do roku 2006 zielonoświątkowcy oddziaływali na politykę trzech krajów: Brazylii, Chile i Gwatemali. W każdym z tych krajów ich oddziaływanie przejawiało się w inny sposób i to zróżnicowanie może się pogłębiać, a konsekwencje tego będą długoterminowe dla krajów Ameryki Łacińskiej. Liczba krajów, w których zielonoświątkowcy angażują się w politykę stale wzrasta. Według oceny socjologa Miguela Ángela Mansilly, zielonoświątkowcy brazylijscy, peruwiańscy i ekwadorscy uprawiają polityczną partyzantkę i na ich tle najlepiej prezentują się zielonoświątkowcy chilijscy. Pastor Juan Sepúlveda na przykładzie chilijskich zielonoświątkowców dowodził, że zielonoświątkowców cechuje pluralizm, mogą reprezentować lewicę, prawicę, bądź przyjąć apolityczną postawę.
Kwestie społeczne i polityka mały| Martha Cecilia Alzate, deputowana w kolumbijskiej Izbie Reprezentantów Polityka
Początkowo zielonoświątkowcy byli niechętni polityce i dystansowali się od niej. Lalive d'Epinay, który badał chilijskich zielonoświątkowców w latach 60., twierdził, że 50% pastorów zabraniało swoim wiernym członkostwa w związkach zawodowych, 64% twierdziło, że Kościół nie powinien zajmować się polityką, a 85% że zabrania swoim wyznawcom angażowania się w politykę. Na podstawie tych badań d'Epinay twierdził, że zielonoświątkowcy nie są zainteresowani wprowadzaniem zmian, lecz podtrzymaniem status quo. D'Epinay nie był odosobniony w tych wnioskach, a David Martin jeszcze w latach 90. pisał o apolitycznym pentekostalizmie. Jednak z czasem nastąpił wzrost zaangażowania społecznego i zielonoświątkowcy stali się zauważalni w przestrzeni publicznej.