Prywatyzacja sił zbrojnych (inaczej: prywatyzacja armii, prywatyzacja wojska, prywatyzacja przemocy, prywatyzacja konfliktów zbrojnych) – zjawisko polegające na korzystaniu przez państwa oraz inne podmioty stosunków międzynarodowych z usług prywatnych przedsiębiorstw (podmiotów gospodarczych), zajmujących się usługami z dziedziny bezpieczeństwa. Firmy te, zwane prywatnymi przedsiębiorstwami wojskowymi (Private Military Companies – PMC), działają na podstawie norm i przepisów prawa obowiązujących w kraju rejestracji danego podmiotu. W ramach swojej działalności oferują między innymi usługi: stricte wojskowe (udział w bezpośrednich akcjach zbrojnych na polu walki), transportowe, logistyczne, ochroniarskie, szkoleniowe czy konsultingoweMarek Madej, Prywatyzacja przemocy – fenomen prywatnych przedsiębiorstw wojskowych i jego implikacje dla bezpieczeństwa międzynarodowego, w: Bezpieczeństwo międzynarodowe, Wydawnictwo naukowe SCHOLAR, Warszawa 2012, s. 328–331; por. także https://web.archive.org/web/20140514141824/http://blogi.newsweek.pl/Tekst/swiat/681906,erik-prince-blackwater-i-prywatyzacja-sil-zbrojnych.html oraz https://web.archive.org/web/20140514120857/http://www.nowastrategia.org.pl/prywatyzacja-konfliktow-zbrojnych/..
Rodzaje prywatnych przedsiębiorstw wojskowych (według Petera W. Singera)Peter W. Singer, Corporate Warriors. The Rise of the Privatized Military Industry, Ithaca, Cornell University Press, New York 2008, s. 91–100.: oferujące przeprowadzanie operacji wojskowych (Military Provider Firms) – działania bezpośrednio na polu walki (udział w bitwie, dowodzenie oddziałami klienta), konsultingowe (Military Consulting Firms) – doradztwo, szkolenia, przygotowanie i wdrażanie programów restrukturyzacji sił zbrojnych zleceniodawcy, wspierające (Military Support Firms) – transport, logistyka, ochrona, wywiad i inne czynności pomocnicze.
Zagrożenia związane z prywatyzacją usług wojskowych Możliwość konfliktu interesów między celami państw-zleceniodawców a podmiotami działającymi na zasadach wolnorynkowej konkurencji. Kwestia należytej weryfikacji wiedzy (znajomość i postawa wobec prawa międzynarodowego, w tym zwłaszcza kwestie humanitarne podczas konfliktów zbrojnych), umiejętności i przeszłości (karalność, problemy psychiczne) rekrutowanych pracownikówMarek Madej, op. cit., s. 339.. Możliwość przejęcia realnej kontroli politycznej i wojskowej w rejonach niestabilnych i nie posiadających struktur państwowych; brak kontroli nad w ten sposób przejętą władząMarek Madej, op. cit., s. 337.. Możliwość odstąpienia od świadczonych usług (porzucenie wykonywanej pracy przez pracowników firmy) wobec realnego zagrożenia życia, w efekcie pozostawienie np. pracowników oraz mienia ambasady czy konsulatu bez jakiejkolwiek ochronyMargarita Mathiopoulos, Prywatyzacja aktywności wojskowej, Sprawy Międzynarodowe 1/2007, s. 89–91.. Odpływ wykwalifikowanej kadry ze służby państwowej (wojsko, wywiad, ochrona rządu itp.) do prywatnych przedsiębiorstw (lepsze wynagrodzenie i dodatkowe profity; mniejszy rygor dyscyplinarny i odpowiedzialność)Caroline Holmqvist, Private Security Companies. The case for regulation, SIPRI Policy Paper, 9/2005, s. 91–93.. Utrudniona kontrola działań przedsiębiorstw i ich pracowników oraz wywiązywania się z zawartych umów (naruszenia prawa międzynarodowego, sposób postępowania z ludnością czy jeńcami; przypadki grabieży i szabrownictwa) ze względu na standardowo obowiązujące przy tego rodzaju kontraktach klauzule poufności (utrudniony audyt)Peter W. Singer, op. cit., s. 250–253.. Odpowiedzialność państwa a odpowiedzialność pracowników wynajętych firm za ewentualne naruszenie prawa przez wynajętą firmę. Możliwość korzystania z usług firm PMC przez organizacje przestępczeO korzystanie z usług takich firm podejrzewa się np. kolumbijskie kartele narkotykowe (Peter W. Singer, Corporate Warriors. The Rise of the Privatized Military Industry, Ithaca, Cornell University Press, New York 2008, s. 213–114). (gangi, kartele narkotykowe czy organizacje terrorystyczne). Możliwość wykorzystania wojska niebędącego de facto siłami zbrojnymi danego państwa do operacji wojskowych na terenie innego kraju, bez wiedzy i przyzwolenia własnego parlamentu i w tajemnicy przed opinią publiczną.
Korzyści z wykorzystania prywatnych usług wojskowychMarek Madej, op. cit., s. 341–343.: Dla niektórych, słabszych państw, ze względu na brak własnych możliwości (choćby względy wyszkolenia) korzystanie z usług prywatnych firm to jedyna opcja poprawy lub zapewniania swojego bezpieczeństwa narodowego. W sytuacjach nagłego zagrożenia (np. stanu klęski żywiołowej) zewnętrzny podmiot gospodarczy oferuje możliwość natychmiastowego działania i udzielenia pomocy (zdolności operacyjne i logistyczne). Ograniczenie wydatków z budżetu państwa na utrzymanie zawodowej armii (możliwość zmniejszenia liczby stałej armii, zwłaszcza stanowisk nie związanych z bezpośrednim narażeniem życia: transport, logistyka, szkolenia).
Przykłady prywatnych przedsiębiorstw wojskowych: Kellog, Brown & Root (USA; obecnie KBR) – zajmowała się m.in. obsługą logistyczną wojsk amerykańskich w IrakuMarek Madej, op.cit. s. 334 (za: S. Perlo-Freeman, E. Skons, The Private Military Services Industry, SIPRI Insights on Peace and Security, nr 1/2008, s 8-10).; (Południowa Afryka; istniała do 1999 r.) – udział w działaniach wojennych w Angoli i Sierra LeoneMarek Madej, op. cit., s. 335.; Blackwater (USA) – jeden z największych kontrahentów amerykańskiego Departamentu Stanu w czasie wojny w Iraku (m.in. ochrona budynków rządowych oraz konwojów); jej działania wywołały wiele kontrowersji (najgłośniejszym z nich była akcja z 2007 roku, w której zginęło 17 osób, a 20 zostało rannych) oraz zapoczątkowały falę pytań o legitymizację, odpowiedzialność i granice działań tego rodzaju podmiotów; znamiennym jest fakt, iż firma po tych wydarzeniach ponad 30 razy zmieniała już swoją nazwę, chcąc uniknąć negatywnych skojarzeń; działa jednak nadal (także za pośrednictwem spółek-córek), świadcząc m.in. usługi ochroniarskie na terenie Afganistanu, Pakistanu oraz w Irakuhttp://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,6213640,Koniec_Blackwater_w_Iraku.html; https://wyborcza.pl/1,76842,10977076,Irak_msci_sie_za_Blackwater.html.; Control Risk Group (Wielka Brytania) – m.in. ochrona ambasad, konsulatów, siedzib organizacji międzynarodowych (przedstawicielstwa m.in. w Bagdadzie, Bogocie, Hongkongu, Moskwie i Pekinie); (Wielka Brytania) – udział w działaniach w Iraku i Afganistanie na zlecenie Pentagonu; doradztwo w „każdym aspekcie bezpieczeństwa”, w tym także dla rządów państw (przedstawicielstwa m.in. w Afganistanie, Iraku, Kenii i Nepalu); (Australia) – oferuje m.in. doradztwo w zakresie zarządzania ryzykiem, ochronę, transport i logistykę po zarządzanie kryzysowe, np. w przypadkach kidnapingu, szantażu lub wymuszenia (przedstawicielstwa m.in. w Bagdadzie, Basrze, Dubaju, Nairobi i Karaczi).
Przypisy
Kategoria:Organizacje wojskowe