Batalion Portowy Wojsk Ochrony Pogranicza Gdańsk – zlikwidowany specjalistyczny pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy morskiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne W lipcu 1949, w składzie 4 Brygady Ochrony Pogranicza, na bazie MGPK 22 sformowano samodzielny batalion kontroli granicznej w Gdańsku-Nowym Porcie JW 3057 o etacie 94/3Rozkaz MBP nr 055/0rg. z 7 czerwca 1949 → .. W skład samodzielnego batalionu kontroli granicznej weszły strażnice OP nr 263 i 264.
W 1950 został przeformowany w batalion portowy WOP Gdańsk o etacie 094/8. Nadano mu jednocześnie numer JW 3057Rozkaz MBP nr 043/0rg. z 3 czerwca 1950 → .. W następnych latach ulegał kolejnym zmianom organizacyjnym.
W marcu 1953 rozformowano istniejące kompanie i powołano na ich miejsce strażnice.
W połowie lat pięćdziesiątych nastąpiła kolejna reorganizacja pododdziałów WOP na Wybrzeżu Gdańskim. Dotychczasowe bataliony kontroli granicznej przemianowano na bataliony portowe WOP z jednoczesnym zwiększeniem ich stanów osobowych.
Latem 1956 w batalionie zlikwidowano sekcję tyłów. Sprawy gospodarcze podporządkowano bezpośrednio brygadzie .
Na podstawie decyzji MSW z 24 maja 1989, zaakceptowano zmiany w organizacji jednostek WOP ujęte w planie restrukturyzacji. Jednocześnie dowódca WOP otrzymał polecenie rozformowania batalionów portowych WOP do 30 czerwca 1990. Z chwilą rozformowania batalionów portowych WOP, odpowiedzialnymi za zabezpieczenie granicy państwowej w morskich przejściach granicznych zamierzano uczynić GPK portów morskich, a zadania te miały być wykonywane głównie systemem operacyjnymArchiwum SG w Szczecinie, Akta DWOP, sygn. nr 2884, t. 251, Organizacja ochrony granicy morskiej z 16.11.1989..
Ochrona granicy W pierwszej połowie lat 60. XX w. POWT WOP posiadały na swoim wyposażeniu stacje r./lok. polskiej konstrukcji (początkowo t. RO–231 a następnie RN–231), a także lunety i środki łączności przewodowej. Na odcinku od Dziwnowa do Ustki wieże obserwacyjne były konstrukcji stalowej. W latach 1963–1964 w punktach obserwacyjnych znalazły się lunety dalekiego zasięgu, radiotelefony, stoły dyspozytorskie i inne urządzenia techniczne.
W okresie wiosenno–letnim 1967 bport WOP Gdańsk pełnienie służby granicznej na POWT organizował w oparciu o zasady instrukcyjne i dotychczas zdobyte doświadczenia, utrzymując obserwację wzrokowo – techniczną. Obserwację techniczną prowadził na zasięgach: POWT Gdańsk – 2 Mm POWT Górki Zachodnie – 3 Mm.
15 sierpnia 1967 wprowadzona została zmiana numeracji POWTPismo szefa Sztabu KBWOP płk. J. Nikiforowa do dowódców strażnic w sprawie zmiany numeracji POWT z 5.08.1967 ().: POWT Gdańsk, dotychczasowy nr 57 – nowy nr 55 POWT Górki Zachodnie, dotychczasowy nr 63 – nowy nr 56.
W połowie 1969 organizując ochronę granicy państwowej przez bport WOP Gdańsk główny wysiłek skupiano na rejonie portu handlowego w Gdańsku. Zabezpieczenie tego obszaru polegało na ścisłym współdziałaniu bport WOP Gdańsk ze służbą KRG, sekcją „Z” oraz administracją portu w zakresie niedopuszczenie do nielegalnego przekroczenia granicy (npg) na swoim odcinku (w porcie główny wysiłek skupiono na zabezpieczeniu fizycznym statków zachodnich).
W 1969, bport WOP Gdańsk wykorzystywał do ochrony granicy państwowej 2 POWT WOPAMW w Gdyni, Akta DMBOP, sygn. nr 3541/75, t. 120, Zał. nr 1 do Instrukcji o współdziałaniu MW z WOP z 1969 ()..
Na początku lat 70. system ochrony granicy państwowej stosowany przez bport WOP Gdańsk był następujący: Obserwacja wzrokowo-techniczna prowadzona przez POWT bportKażdy POWT posiadał 2 stanowiska bojowe, na których pełniono służbę: SB-1 i SB-2. Pierwsze z nich wyposażone w aparaturę r./lok. było stanowiskiem obserwacji technicznej. Z drugiego stanowiska bojowego, znajdującego się na wieży o wysokości ok. 18 m, w ciągu dnia prowadzono obserwację wzrokową za pomocą lunety lub lornetki (). Do pełnienia służby na POWT WOP kierowano żołnierzy służby zasadniczej po przeszkoleniu w Ośrodku Szkolenia Podoficerów i Młodszych Specjalistów BBWOP w Koszalinie (). Osłona statków handlowych bander państw zachodnich w porcie Gdańsk. thumb|Element służby granicznej pełniący służbę w porcie morskim przy blokowaniu statku (1975–1979) Ochronę granicy w portach organizowały bport i GPK. Do zadań służby strażnic (podległych bport) w zakresie zabezpieczenia portów należało patrolowanie nabrzeży, blokowanie statków bander państw zachodnich, kontrola ruchu osób między statkiem a lądem oraz przeszukiwanie w uzasadnionych przypadkach statków w składzie ekip kontrolerskich. Ponadto każde wyjście z portu ochraniane było przez służbę POWT, które zabezpieczały redy portowe oraz prowadziły kontrolę ruchu statków wchodzących i wychodzących z portu, w celu niedopuszczenia do wypłynięcia statków bez odprawy granicznej. Nadmorskie GPK wykonywało wyłącznie zadania związane z kontrolą ruchu osób i statków przekraczających granicę państwową.
13 grudnia 1981–22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Patrole wysyłane w teren zostały wzmocnione. Wyeliminowano służby składające się z jednego żołnierza. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, a ruch w strefie nadgranicznej został znacznie ograniczony. W stan gotowości były postawione wszystkie pododdziały odwodowe. Wzmocniono kontrolę ruchu jednostek pływających. Mimo utrudnionych warunków nie zaprzestano współpracy z ludnością pogranicza.
Na początku marca 1984 w opracowanym nowym projekcje etatu KBWOP uwzględniono wniosek w sprawie utworzenia nowej strażnicy w bport WOP Gdańsk, w składzie której miały funkcjonować trzy POWT: 55, 55A, 56 oraz pluton ochrony pogranicza ze strażnicy Nowy Port (w Gdańsku) przeznaczony do zabezpieczania bazy promowej w Porcie Gdańsk. thumb|Żołnierz WOP przy lornecie na stanowisku bojowym SB-2. Punkt Obserwacji Wzrokowo-Technicznej (Wieża POWT WOP) na granicy morskiej (1980–1985) Na wyposażeniu POWT znajdowały się również środki łączności przewodowej i bezprzewodowej oraz agregaty prądotwórcze t. PAD–8–3/400, zasilające urządzenia podczas ewentualnych wyłączeń energii elektrycznej. W celu dalszego usprawnienia funkcjonowania łączności przewodowej na POWT WOP w roku 1988 opracowano w ramach prac badawczo-rozwojowych komutator dyspozytorski t. KD–20NN. W drugiej połowie lat 80. wszystkie trzy nadmorskie brygady WOP posiadały wymagane ilości komutatorów, które sukcesywnie instalowano na POWT i w strażnicach nadmorskich.
W końcu 1989 granicę morską bport WOP Gdańsk zabezpieczała 1 strażnica portowa kat. II, której podlegało 4 POWT.
Wykaz punktów obserwacji wzrokowo-technicznej na odcinku bport WOP Gdańsk wg stanu z 1990Biblioteka MOSG w Gdańsku, Przepisy o pływaniu i postoju okrętów Marynarki Wojennej (wydawnictwo DMW), Gdynia 1972, s. 52–53; oraz ASG w Szczecinie, Akta DWOP, sygn. nr 2884, t. 251, Opracowanie DWOP z 12.10.1990 r., s. 1 ().: POWT nr 58 Gdańsk Nowy Port (bliski dozór – 4 Mm)Wyposażone w radary nowej generacji t. ORS–754 pracujące w zakresie 4 Mm (). POWT nr 59 Gdańsk Port Półn. (bliski/daleki dozór – 16 Mm)Wyposażone w radary t. ORS–754, które pracowały na podstawowym zakresie 16 Mm (). POWT nr 60 Górki Zachodnie (bliski dozór – 4 Mm) POWT nr 61 SobieszewoWybudowane w drugiej połowie l. 80. XX w..
W końcu 1990 na wyposażeniu większości POWT WOP znajdowały się stacje r./lok. nowej generacji t. ORS-754. Stacje te wprowadzono do służby w latach 1985–1990. Tylko na wyposażeniu POWT nr 55 i 62 na odcinku Kaszubskiej Brygady WOP znajdowały się urządzenia t. TRO-534.
Struktura organizacyjna samodzielnego batalionu kontroli granicznej w Gdańsku-Nowym Porcie w 1949: 263 strażnica OP 264 strażnica OP.
batalionu portowego WOP Gdańsk w kwietniu 1953: 263 strażnica WOP 264 strażnica WOP.
batalionu portowego WOP Gdańsk pod koniec 1954 i 1 stycznia 1955: 4 strażnice: nr 8, 9, 10, 11 (ta ostatnia ogólnoportowa).
batalionu portowego WOP Gdańsk na dzień 1 stycznia 1960: 2 kompanie.
batalionu portowego WOP Gdańsk w połowie 1969: 2 kompanie portowe.
batalionu portowego WOP Gdańsk na dzień 1 lipca 1971: 2 strażnice portowe strażnica odwodowa pluton łączności sekcja zwiadu.
Dowódcy batalionu kpt. Zygmunt Dziubiński (1954–był 1.01.1955).
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Bataliony portowe WOP Kategoria:Wojsko Polskie w Gdańsku Kategoria:Formacje graniczne w Gdańsku Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1949