thumb thumb Trądzik gorzki, otwornica gorzka (Lepra amara (Ach.) Hafellner) – gatunek grzybów z rodziny otwornicowatych (Pertusariaceae). Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Pertusaria, Pertusariaceae, Pertusariales, Ostropomycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Po raz pierwszy gatunek ten opisany został w 1809 r. przez Erica Achariusa jako Variolaria amara. W 1872 r. William Nylander przeniósł go do rodzaju Pertusaria, a w 2016 r. Josef Hafellner do rodzaju Lepra. Ma około 20 synonimów. Niektóre z nich. 1780:
Nazwa polska według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski. Po przeniesieniu do rodzaju Lepra stała się niespójna z aktualną nazwą naukową. W 2024 r. polscy lichenolodzy w pracy Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist nadali mu nazwę trądzik gorzki.
Morfologia Plecha skorupiasta, zazwyczaj dość gruba, ale czasami cienka. Powierzchnia jest szorstka, pomarszczona lub chropowata, czasami podzielona na poletka. Ma barwę od jasnoszarej do ciemnoszarej i bardzo gorzki smak. Przedplesze jest jaśniejsze i czasami podzielone na pasemka. Na powierzchni zawsze i licznie występują soralia, pojedynczo lub w grupach, często łączą się z sobą. Mają średnicę 0,2–2 mm. kolisty lub półkolisty kształt i szeroko przylegają do plechy. Plecha zawiera glony protokokkoidalne.
Reakcje barwne: Pd + czerwony, K –, KC + fioletowoczerwony.
Owocniki typu apotecjum pojawiają się bardzo rzadko. Są zagłębione po kilka w brodawkach podobnych do soraliów. Mają silnie, białawo przyprószone tarczki o barwie od czerwonawej przez brunatną do czarnej. W każdym worku powstaje jeden tylko, jednokomórkowy, bezbarwny i grubościenny zarodnik o rozmiarach 140-230 × 50–70 μm.
Najbardziej podobny jest również pospolity trądzik zwyczajny (Lepra albescens). Odróżnia się bardzo dużymi soraliami (mają średnicę 0,5–4,5 mm), grubą plechą i brakiem kwasu fumarioprotocetrariowego. Pewne odróżnienie tych gatunków możliwe jest reakcjami barwnymi; u otwornicy gładkiej wszystkie są negatywne.
Występowanie i siedlisko Gatunek szeroko rozprzestrzeniony, głównie na półkuli północnej. Najliczniej notowany jest w Ameryce Północnej i Europie, ale występuje także w Azji, Ameryce Środkowej, północnych rejonach Ameryki Południowej i Afryki oraz w Australii W Polsce pospolity w całym kraju.
Główne siedlisko jego występowania to kora drzew, zwłaszcza liściastych, szczególnie w miejscach bardziej słonecznych; poza zwartymi kompleksami leśnymi lub w świetlistych lasach.
Znaczenie Wytwarza kwas fumaroprotocetrariowy, który nadaje jej bardzo gorzki smak, podobny do smaku chininy. Właśnie z powodu tego gorzkiego smaku dawniej plecha otwornicy gorzkiej używana była jako namiastka chininy.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Otwornicowate Kategoria:Porosty