Podróż do Ciemnogrodu – powieść-traktat napisana przez Stanisława Kostkę Potockiego, wydana w 1820 pod pseudonimem „Autor Świstka krytycznego”, ukazująca społeczeństwo jako fanatyczne pod względem religijnym i ciemne, szczególnie krytyczna wobec kleru katolickiegoHalina Winnicka, Wizerunki oświeconych. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1972, s. 113..
Treść Dzieło składa się z czterech części (tomów), w których autor jako racjonalista krytykuje negatywne cechy Polaków. Przede wszystkim jest to jednak satyra na kler katolicki. W negatywnym świetle przedstawieni są również ortodoksyjni żydzi. Tytułowy Ciemnogród przedstawiony jest jako państwo zacofane, zabobonne i pełne strachu przed rozwojem.
Przyjęcie . Aby zaszkodzić Stanisławowi Kostce Potockiemu, egzemplarz jego książki podarowano carowi w czasie jego pobytu w Warszawie w 1820 rokuWładysław Rostocki, Jan Skarbek, Jan Ziółek: Duchowieństwo a powstanie listopadowe (Postawa patriotyczna i życie religijne). Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego KUL Lublin 1980, s. 18.. Wyjątkowo ostro zaatakował autora ksiądz Karol Surowiecki. Natomiast po interwencji biskupów polskich u cara Aleksandra I Romanowa Stanisław Kostka Potocki został zdymisjonowany ze stanowiska ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, ksiądz Surowiecki za karę został przeniesiony, a ksiądz Adam Królikiewicz został usunięty ze stanowiska cenzoraHalina Winnicka, Wizerunki oświeconych. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1972, s. 114,115..
Pokłosiem powieści Kostki Potockiego było trwałe skojarzenie słowa ciemnogród ze światopoglądem konserwatywnym, klerykalnym i tradycjonalistycznym. Ostatnie wydanie Podróży do Ciemnogrodu ukazało się w 2003 r. w serii Skarby Biblioteki Narodowej. Wydawcą było Ossolineum we współpracy z De AgostiniStanisław Kostka Potocki, Podróż do Ciemnogrodu, Wrocław 2003..
Zobacz też Ciemnogród
Przypisy
Linki zewnętrzne Podróż do Ciemnogrodu (wyd. 1820) w zbiorach MBC Cyfrowe Mazowsze Podróż do Ciemnogrodu (wyd. 1820) w bibliotece Polona: część 1, część 2, część 3, część 4
Kategoria:Literatura antyklerykalna Kategoria:Polskie powieści Kategoria:Utwory literackie o Kościele katolickim Kategoria:Utwory literackie z 1820