Wykrywanie kłamstw (wykrywanie oszustw) – zespół metod określania prawdomówności, system wykorzystujący techniki zadawania pytań w połączeniu z technologią, która rejestruje funkcje fizjologiczne badanego w celu wykrycia prawdomówności lub jej braku. Techniki te są powszechnie używane przez organy ścigania. Istnieje wiele różnych metod wykrywania kłamstw"Detecting Deception". Parliamentary Office of Science and Technology (UK), dostęp 17.06.2014. Najpopularniejsza i najdłużej używana metoda wykorzystuje wariograf. Poziom prawdopodobieństwa prawidłowości wyników badań przeprowadzonych wariografem jest wysoki – ok. 95–98%, o ile badanie zostało przeprowadzone prawidłowo.
Obserwacja mowy ciała Do metod wykrywania kłamstwa zalicza się obserwację pozawerbalnych zachowań, współtowarzyszących kłamaniu. Czasami kłamiący nieświadomie wykonują np. gesty lub mimiki, które można zinterpretować jako wskazówki fałszu w kontekście tego, co kłamiący mówi. Tego typu metody pozwalają osiągnąć skuteczność porównywalną ze skutecznością określania prawdomówności za pomocą wariografu.
fMRI jako metoda wykrywania kłamstw Funkcjonalne obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (, ) pokazuje zużycie tlenu przez mózg, pozwalając na identyfikację tych części mózgu, w których znajduje się go więcej, co oznacza, że są one aktywne podczas wykonywania określonego zadania. Zależność intensywności sygnału MRI od poziomu natlenienia krwi (zawartości oksyhemoglobiny) w literaturze przedmiotu jest nazywana (hemodynamiczną odpowiedzią BOLD) lub Joseph R. Simpson, Functional MRI Lie Detection: Too Good to be True?, The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, tom 36, nr 4, 2008M. Gut, A. Marchewka, Funkcjonalny rezonans magnetyczny – nieinwazyjna metoda obrazowania aktywności ludzkiego mózgu, Materiały Konferencji „Nowe metody w neurobiologii” 15.12.2004, s. 35−40. Pierwszy model obrazowania metodą rezonansu magnetycznego został stworzony w 1976 roku przez Raymonda Damadiana i współpracowników. Metoda ta, dostarczając trójwymiarowych modeli ludzkiego ciała w czasie rzeczywistym, zrewolucjonizowała badania anatomiczne. Technika jest dziś także wykorzystywana w tworzeniu nowych leków, w szerokim zakresie badań naukowych, a także w diagnostyce.
Badania wykorzystujące funkcjonalne obrazowanie Raymonda Damadiana metodą rezonansu magnetycznego (fMRI) wskazują, że metoda ta potencjalnie może znaleźć zastosowanie w wykrywaniu kłamstwSpence S. A. i wsp. Behavioural and functional anatomical correlates of deception in humans. Neuroreport. 2001 listopad 17;12(13):2849-53, dostęp 17.06.2014Langleben D.D. i wsp., Brain activity during simulated deception: an event-related functional magnetic resonance study. Neuroimage. 2002 Mar;15(3):727-32.Lee TM, et al. Lie detection by functional magnetic resonance imaging. Hum Brain Mapp. 2002 Mar;15(3):157-64.Ganguli, I. (2007). Watching the Brain Lie: Can fMRI replace the polygraph? The Scientist, 21, 40, dostęp 17.06.2014. Podczas kiedy tradycyjny wariograf wykrywa zmiany w obwodowym układzie nerwowym, fMRI ma potencjał do wykrywania kłamsta 'u źródła', czyli w mózgu. Jakkolwiek należy zaznaczyć, że neurobiologiczne systemy odpowiedzialne za kłamstwo są na chwilę obecną słabo poznane. Obecnie uważa się, że podczas badania podmiot zmuszony jest do wyboru pomiędzy wyznaniem prawdy a spontanicznym wygenerowaniem kłamstwa. Kłamstwo może zostać zidentyfikowane poprzez zwiększoną aktywność kory przedczołowej oraz płata ciemieniowego.
Przypisy
Kategoria:Psychologia sądowa