alt=Rekonstrukcja pałacu w Broku|mały|252x252px|Rekonstrukcja pałacu w Broku na podstawie opracowania z 2023 roku. Zamek biskupów płockich w Broku – pozostałości barokowego zamku biskupiego z 1 połowy XVII wieku znajdujące się w mieście Brok, w województwie mazowieckim.
Historia Zamek, a właściwie letni pałac, został wybudowany w latach 1617–1624 przez biskupa Henryka Firleja, w pobliżu wcześniejszej drewnianej budowli, spalonej w 1605 rokuPucuła, Katarzyna, "Zamek" w Broku – nadbużański Belweder biskupa Henryka Firleja [w:] Architektura i budownictwo Mazowsza XII–XVIII wieku, redakcja Michał Wardzyński, 148–151. Warszawa: Mazowiecki Instytut Kultury, 2020.. Murowany pałac zbudowano na naturalnym wzniesieniu w widłach rzek Turek i Bug, jednak przypuszczalnie rezydencja nie posiadała żadnych urządzeń obronnych. W zamku do czasów rozbiorów rezydowali wiosną i latem biskupi płoccy. W pałacu przebywali poeta Maciej Kazimierz Sarbiewski, pisarz Stanisław Łubieński. Od 1652 w pałacu w Broku pod opieką księdza Jana Chryzostoma Fabriciusa uczył się jako dziecko Michał Korybut Wiśniowiecki.
W czasie Potopu szwedzkiego pałac został obrabowany, ale nie zniszczony, natomiast kolejny raz wojska szwedzkie uszkodziły budynek na początku XVIII wieku podczas III wojny północnej. Obiekt wyremontował w 1716 roku biskup Ludwik Bartłomiej Załuski, co upamiętnił tablicą nad wejściem. W 2 połowie XVIII wieku odnotowano zarysowanie murów. Około 1770 roku sporządzono pierwszy zachowany do dzisiaj rysunek pałacu. Opuszczony i zrujnowany pałac w 1822 roku został upaństwowiony i oddany w dzierżawę. W 1831 roku spłonęły dachy podczas jednej z zabaw. W 1851 roku w kaplicy mieszkał ogrodnik, a w głównym skrzydle były mieszkania, chlew a następnie fabrykaWiktor Gomulicki, „Ruiny zamku biskupiego w Broku”, Tygodnik Ilustrowany, nr 17 (1910), s. 334.. W połowie XIX wieku dokonano częściowej rozbiórki murów. W 2 połowie XIX wieku właścicielem obiektu był Władysław Rozbickihttps://madzelan.cba.pl/wp-content/uploads/2022/02/O-tym-jak-to-z-ruin-brokowskiego-zamczyska-nic-si%C4%99-prawie-nie-osta%C5%82o-a-tak%C5%BCe-troszk%C4%99-o-tutejszej-%C5%9Bwi%C4%85tyni.pdf. W marcu 1910 roku pałac oglądała komisja Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego Oddział w Łomży. W kwietniu 1910 roku na polecenie właściciela obiektu młynarza Mórawskiego został rozebrany korpus pałacu, w związku z czym do dzisiaj zachowały się trzy ściany wieży i fundamentyStanisław Boruta, „Gawędy krajoznawcze”, Ziemia, nr 32 (1910), s. 507–510..
W latach 1955–1957 wykonano prace zabezpieczające pałacuKazimierski, Józef. „Renesansowy pałac w Broku (historia i problemy rekonstrukcji)” [w:] Brok i Puszcza Biała. Przeszłość, środowisko geograficzne, kulturowe i przyrodnicze, redakcja Józef Kazimierski, 250–283. Ciechanów: Towarzystwo Przyjaciół Broku, Urząd Wojewódzki w Ostrołęce, Urząd Miasta i Gminy Brok, 1989.. W latach 1983–1984 przeprowadzono badania archeologiczneGula, Jerzy, „Brok nad Bugiem – pałac biskupów płockich. Badania wykopaliskowe 1983–1984 roku”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica 23 (2001): 93–101..
W kościele w Broku znajduje się marmurowa tablica z 1716 r., która była umieszczona nad wejściem do pałacu, z napisem: „Ante istas fores l Quisquis antea fores / Vidisses inter favillas / hoc palatium, civitatem et villas”.
Architektura Korpus główny – dwukondygnacyjny wczesnobarokowy pałac miał plan prostokąta ok. 13 x 41,5 m. Korpus główny pałacu był zwieńczony widokowym belwederem. Na parterze rezydencji w jej osi znajdowała się sień, z której z jednej strony przechodziło się do czterech ogrzewanych piecami i kominkami pokoi biskupa, a z drugiej do podpiwniczonej izby stołowej i dwóch pomieszczeń zwanych "skarbcami". Z sieni wchodziło się także do kaplicy i do wieży mieszczącej klatkę schodową. Na piętrze znajdowała się sień, sala reprezentacyjna z ośmioma oknami oraz z drugiej strony sieni cztery pokoje.
Kaplica - Od strony wschodniej do pałacu przylegała kaplica na planie czworoboku z półkolistą absydą, Kaplica we wnętrzu ozdobiona była obrazem św. Antoniego i sztukateriami, a pokryta była dachówką.
Wieża - Do kaplicy przylegała wieża, w której znajdowała się klatka schodowa łącząca poszczególne piętra. Wieża była zwieńczona belwederem i kopułą z blachy. Klatką schodową można było wspiąć się wyżej na belweder na wieży określony jako "siedzenie letnie".
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne Zamek biskupów w Broku fotopolska.eu
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie) Zamek biskupów płockich Kategoria:Zamki biskupie w Polsce Kategoria:Zamki w województwie mazowieckim Kategoria:Ruiny zamków w Polsce Zamek Kategoria:Diecezja płocka Kategoria:Historia Broku