Wydział Zagraniczny Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej Иностранный отдел (ИНО) Всероссийской чрезвычайной Комиссии (ВЧК) при Совете Народных Комиссаров (СНК) РСФСР – działająca od 20 grudnia 1920 do 6 lutego 1922 struktura wywiadowcza Rosji radzieckiej, zajmująca się wywiadem zagranicznym.

Historia 7/20 grudnia 1917 Rada Komisarzy Ludowych powołała Wszechrosyjską Komisję Nadzwyczajną do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (Всероссийская Чрезвычайная Комиссия при Совете Народных Комиссаров по борьбе с контрреволюцией и саботажемPostanowienie o utworzeniu WCzK), w ramach której działał Wydział Specjalny. Zajmował się on m.in. agenturalnym rozpoznaniem dla potrzeb kontrwywiadu, w tym za granicą, poprzez zorganizowany w jego ramach Wydział Zagraniczny. Po reorganizacji służb 20 grudnia 1920 rozkazem nr 169 przewodniczącego Komisji Nadzwyczajnej Feliksa Dzierżyńskiego na bazie tego wydziału został powołany Wydział Zagraniczny WCzK, koordynujący swoją działalność z Ludowymi Komisariatami Spraw Zagranicznych i Handlu Zagranicznego, jak również z biurem Kominternu.

Pierwszym pełniącym obowiązki kierownika nowo powstałego wydziału został dotychczasowy kierownik wydziału krajów nadbałtyckich w Ludowym Komisariacie Spraw Zagranicznych Jakow Dawtian, w celach konspiracji posługujący się na nowym stanowisku nazwiskiem Dawydow. Od 20 stycznia 1921 wydziałem kierował Ruben Katanian, 10 kwietnia 1921 ponownie pełnił obowiązki Dawtian. Od 6 sierpnia 1921 do 13 marca 1922 kierownikiem był Solomon Mogilewski, następnie Michaił Trilisser.

Rozkazem Zarządu Administracyjno-Organizacyjnego WKN Nr 9 z 14 stycznia 1921 został sformowany Tajny Zarząd Operacyjny (Секретно — оперативное управление (СОУ)), na czele z Wiaczesławem Mienżynskim, stojącym jednocześnie na czele Wydziału Specjalnego. Zarząd obejmował Wydział Operacyjny, Wydział Specjalny i Wydział Tajny. Po roku Zarząd obejmował 5 Wydziałów: Tajny, Specjalny, Operacyjny, Informacyjny i ZagranicznyA. Kokurin, N. Pietrow, ВЧК (1917–1922), miesięcznik Свободная мысль, nr 6 z 1998.

Powołanie GPU spowodowało przeniesienie Wydziału Zagranicznego do tej instytucji, co nastąpiło 6 lutego 1922.

Funkcje, zadania, główni przeciwnicy Funkcje Funkcjami Wydziału było: organizacja i kierowanie rezydenturami wywiadowczymi za granicą; prowadzenie pracy agenturalnej wśród obcokrajowców na własnym terytorium; zabezpieczenie trybu paszportowo-wizowego.

Zadania Zadaniami Wydziału było: uzyskanie informacji o wywrotowej działalności białogwardyjskich organizacji kontrrewolucyjnych za granicą oraz o ich agentach wysyłanych do Rosji; pozyskiwanie tajnej dokumentacji, posiadającej kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa państwa.

Główni przeciwnicy Za głównych przeciwników wywiad zagraniczny w tym czasie uważał: białogwardyjskie organizacje emigracyjne, w tym: Rosyjski Związek Ogólnowojskowy; Narodowy Związek Pracujących; organizacje Borisa Sawinkowa.

Struktura 30 grudnia 1920: Kierownictwo Wydziału: Szef Wydziału Zagranicznego; dwóch Zastępców Szefa: Specjalny Pełnomocnik do Zadań Specjalnych; Konsultant Prawny; dwóch Członków Wydziału; Młodszy Członek Wydziału do Zadań. Kancelaria Wydziału: Szef Kancelarii; Zastępca Szefa Kancelarii; dwóch Starszych Urzędników Kancelarii; trzech Młodszych Urzędników Kancelarii; dwóch tłumaczy i trzy maszynistki. Oddział Agenturalny (агентурное отделение): Szef Oddziału Agenturalnego; Zastępca Szefa Oddziału; dwóch Pełnomocników; dwóch członków do zadań szyfrant i maszynistka. Oddział Zagraniczny: Pełnomocnik; Sekretarz Oddziału; maszynistka. Biuro Wiz (11 pracowników).

Przypisy

Bibliografia P. Gustierin, Советская разведка на Ближнем и Среднем Востоке в 1920—30-х годах, Saarbrücken 2014, ; K. A. Kokariew, Советские спецслужбы и Восток, w: Азия и Африка сегодня, nr 5 z 2014, str. 77; A. I. Kokurin, N. W. Pietrow, Лубянка ВЧК-ОГПУ-КВД-НКГБ-МГБ-МВД-КГБ 1917–1960 Справочник, wyd. MFD, Moskwa 2003, ; A. Kołpakidi, A. Siewier, ГРУ. Уникальная энциклопедия, wyd. Яуза Эксмо, Moskwa 2009, seria Энциклопедия спецназа, ; A. Kołpakidi, ГРУ в Великой Отечественной войне, wyd. Яуза Эксмо, Moskwa 2010, ; N. F. Puszkariew, ГРУ: вымыслы и реальность, 2004, ; A. Maksimow, Главная тайна ГРУ, wyd. Яуза Эксмо, Moskwa 2010, .

Kategoria:Radzieckie służby specjalne