Luterska Górka w Rakowie – dawny cmentarz ariański (braci polskich)J. Wiśniewski, Dekanat Opatowski, Radom 1907, s. 376.W. Urban, Poszukiwanie zabytków poariańskich, [w:] Odrodzenie i Reformacja w Polsce, t. I, Warszawa 1956, s. 220., położony między kościołem św. Trójcy w Rakowie a rzeką Czarną Staszowską, w połowie drogi do Dębna.
Cmentarz został założony zapewne wraz z powstaniem i zorganizowaniem się gminy ariańskiej w Rakowie w 1569S. Tworek, Raków ośrodkiem radykalizmu ariańskiego 1569–1572, [w:] Raków ognisko arianizmu, pod red. S. Cynarskiego, Kraków 1968, s. 59.. Prawdopodobnie Luterska Górka przestała być miejscem pochówków braci polskich w 1638, kiedy to sąd sejmowy nakazał likwidację ośrodka ariańskiego w RakowieZ. Gołaszewski, Bracia polscy, Toruń 2004, s. 178-182.. Po 1640 rakowianie mieli już nowy, katolicki cmentarz, który umiejscowiono przy kościele parafialnym św. Trójcy, wzniesionym w miejscu zburzonego budynku zboru.
Cmentarz ariański przetrwał do lat 50. XX wieku, kiedy to na potrzeby budowlane użyto piasku z Luterskiej Górki. W rezultacie miejsce cmentarne zostało zdewastowane, a ciała sprofanowane. Lucjan Bera – naoczny świadek tego wydarzenia – wspominał:
Na początku dekady lat 1960 piach był potrzebny na przebudowę kolejki wąskotorowej (...). Postawiono koparki i czaszki tylko fruwały, ludzkie kości kupkami zalegały. Zgroza! Aż skóra cierpła, co się tu wyprawiałoH. Machul, Ariańskim szlakiem po ziemi kieleckiej, Warszawa 2010, s. 47..
W 1955 Wacław Urban wraz z Tadeuszem Przypkowskim, podczas wspólnej wyprawy w poszukiwaniu poariańskich zabytków, na Luterskiej Górce znaleźli fragmenty kości oraz trumnyW. Urban, op. cit., s. 220..
Do dziś teren dawnego cmentarza ariańskiego nie jest zabezpieczony ani chroniony. Nie podlega także ochronie prawnej, gdyż nie figuruje w rejestrze zabytków.
Przypisy
Kategoria:Bracia polscy Kategoria:Obiekty sakralne w Rakowie (powiat kielecki) Kategoria:Cmentarze w województwie świętokrzyskim