Polska Agencja Kosmiczna (POLSA; ) – agencja wykonawcza Ministerstwa Rozwoju i Technologii oraz państwowa agencja kosmiczna utworzona 26 września 2014 roku. Polska jest członkiem Europejskiej Agencji Kosmicznej, a siedziba agencji znajduje się w Gdańsku.
Do zadań agencji należy realizacja priorytetów Polskiej Strategii Kosmicznej, koordynacja udziału Polski w programach Europejskiej Agencji Kosmicznej i Unii Europejskiej oraz wspieranie rozwoju krajowego przemysłu kosmicznego. Od 18 kwietnia 2026 roku agencja wykonuje również zadania regulatora rynku kosmicznego określone w ustawie o działalności kosmicznej.
Historia Agencja została utworzona na mocy ustawy z 26 września 2014, a działalność operacyjną rozpoczęła pod koniec 2015 roku. Pierwszym prezesem agencji został powołany w listopadzie 2014 roku prof. Marek Banaszkiewicz, wcześniej dyrektor Centrum Badań Kosmicznych PAN. W lipcu 2015 roku wiceprezesami zostali prof. Marek Moszyński z Politechniki Gdańskiej oraz gen. Lech Majewski, wiceprezes ds. obronnych.
W marcu 2018 roku Banaszkiewicza na stanowisku prezesa zastąpił dr Grzegorz Brona, wieloletni menedżer branży kosmicznej, związany wcześniej z CERN oraz pełniący funkcję prezesa zarządu spółki Creotech Instruments. Brona zrezygnował z funkcji 3 kwietnia 2019 roku, nie podając publicznie przyczyn decyzji. Obowiązki prezesa objął tymczasowo Michał Szaniawski, dotychczasowy wiceprezes Agencji Rozwoju Przemysłu. 18 lutego 2021 roku na stanowisko prezesa powołano Grzegorza Wrochnę, wcześniej podsekretarza stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz dyrektora Narodowego Centrum Badań Jądrowych.
W 2021 roku POLSA podpisała w imieniu Polski Porozumienia Artemis z NASA. W 2023 roku agencja podpisała umowę z Axiom Space na lot polskiego astronauty na Międzynarodową Stację Kosmiczną.
19 lutego 2025 roku nad terytorium Polski doszło do niekontrolowanego wejścia w atmosferę i rozpadu drugiego stopnia rakiety Falcon 9 należącej do amerykańskiej firmy SpaceX. W związku ze zdarzeniem Ministerstwo Rozwoju i Technologii zarzuciło POLSA nieprawidłowości w przekazywaniu informacji o zagrożeniu. Resort wskazywał między innymi na wysłanie powiadomienia na nieaktualny adres e-mail oraz rozbieżności między komunikatami Agencji a oceną ryzyka.
W dniach 2–5 marca 2025 roku doszło do cyberataku na systemy POLSA. 11 marca 2025 roku minister Krzysztof Paszyk odwołał prezesa Agencji Grzegorza Wrochnę, a jego obowiązki przejął wiceprezes płk Marcin Mazur. 29 kwietnia 2025 roku prezesem POLSA została dr Marta Ewa Wachowicz, wcześniej związana m.in. z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz z samą Agencją, w której kierowała Departamentem Strategii i Współpracy Międzynarodowej. Jest pierwszą kobietą na tym stanowisku.
Działalność Współpraca międzynarodowa i wsparcie sektora POLSA koordynuje udział Polski w programach Europejskiej Agencji Kosmicznej, przygotowując uzasadnienia zwiększenia polskiej składki oraz wskazując priorytetowe kierunki rozwoju sektora. Agencja uczestniczy w budowie i eksploatacji europejskiego systemu śledzenia obiektów kosmicznych EUSST na zlecenie Komisji Europejskiej, a w 2023 roku uruchomiła trzy obserwatoria do wykrywania i śledzenia satelitów i śmieci kosmicznych (w Australii, Południowej Afryce i Ameryce Południowej). W kwietniu 2023 roku POLSA podpisała wraz z Ministerstwem Obrony Narodowej umowę z Siłami Kosmicznymi Stanów Zjednoczonych o wymianie informacji o położeniu obiektów na orbicie. Agencja wspiera także krajowe podmioty w staraniach o kontrakty w programach unijnych bezpiecznej rządowej łączności satelitarnej (GOVSATCOM), m.in. kierując europejskim projektem przygotowawczym ENTRUSTED.
Bezpieczeństwo kosmiczne i dane satelitarne POLSA prowadzi Narodowy System Informacji Satelitarnej, będący krajowym systemem odbioru, przechowywania, przetwarzania i udostępniania danych satelitarnych dla administracji publicznej, uruchomiony w wersji pilotażowej w 2023 roku. Od kwietnia 2023 roku agencja dostarcza organom administracji publicznej cotygodniowe raporty o sytuacji w przestrzeni kosmicznej, w tym ostrzeżenia o potencjalnych kolizjach z udziałem polskich satelitów oraz o spodziewanych wejściach w atmosferę nad terytorium Polski.
Program załogowy mały|Załoga misji Axiom Mission 4 oraz Ekspedycji 73. W czarnych strojach od lewej: Tibor Kapu, Peggy Whitson, Shubhanshu Shukla i Sławosz Uznański-Wiśniewski.
POLSA, we współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną, przygotowała i sfinansowała z ramienia strony polskiej misję technologiczno-naukową IGNIS w ramach misji Axiom Mission 4. 9 sierpnia 2023 agencja podpisała z amerykańską firmą Axiom Space umowę o wysłaniu polskiego astronauty na Międzynarodową Stację Kosmiczną, a kandydatem został Sławosz Uznański-Wiśniewski, wówczas jedyny Polak w korpusie astronautów ESA. Lot odbył się 25 czerwca 2025 roku na pokładzie kapsuły Crew Dragon Grace. Sławosz, jako specjalista misji, był drugim Polakiem w kosmosie i pierwszym obywatelem Polski na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. W trakcie 18-dniowej misji przeprowadzono 13 polskich eksperymentów naukowych, m.in. z zakresu wpływu mikrograwitacji na układ odpornościowy, czujników promieniowania kosmicznego i nanomateriałów, a wodowanie kapsuły na Oceanie Spokojnym nastąpiło 15 lipca 2025 roku.
Projekty satelitarne
EagleEye to pierwszy polski satelita obserwacji Ziemi o masie przekraczającej 50 kg, największa i najbardziej zaawansowana polska konstrukcja tego typu. Został zbudowany przez konsorcjum przemysłowo-naukowe pod kierunkiem Creotech Instruments, z udziałem spółki Scanway (teleskop SOP200) oraz Centrum Badań Kosmicznych PAN (komputer instrumentu), przy dofinansowaniu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Satelita został wyniesiony na orbitę 16 sierpnia 2024 roku w ramach misji Transporter-11 rakiety Falcon 9.
Konstelacja (Polish ImAging SaTellites) to trzy nanosatelity obserwacyjne zainicjowane w 2021 roku przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju jako odpowiedź na potrzeby obronne kraju. Zostały zbudowane przez konsorcjum pod kierunkiem Wojskowej Akademii Technicznej, z udziałem Creotech Instruments, Centrum Badań Kosmicznych PAN, Scanway, PCO oraz Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa. Satelity (PIAST-M, PIAST-S1 i PIAST-S2) wyniesiono na orbitę 28 listopada 2025 roku na pokładzie rakiety Falcon 9, a łączność ze wszystkimi trzema nawiązano dzień później. Mają służyć rozpoznaniu obrazowemu na potrzeby Sił Zbrojnych RP, z rozdzielczością poniżej 1 metra.
W październiku 2023 roku Ministerstwo Rozwoju i Technologii oraz Europejska Agencja Kosmiczna podpisały umowę dotyczącą budowy cywilnej konstelacji satelitów obserwacyjnych Camilla, składającej się z co najmniej czterech satelitów (trzech optoelektronicznych i jednego radarowego), z wyniesieniem planowanym na 2027 rok. Koszt przedsięwzięcia oszacowano na około 85 mln euro, finansowany ze środków strony polskiej, przy wsparciu eksperckim ESA. Konstelacja ma służyć m.in. monitorowaniu użytkowania gruntów, rolnictwu, ochronie środowiska i zarządzania kryzysowego.
Polskie podmioty uczestniczą również w programie POLAR, eksperymencie badającym polaryzację promieniowania gamma z rozbłysków gamma, opracowanym przez współpracę szwajcarsko-chińsko-polską, z udziałem m.in. Narodowego Centrum Badań Jądrowych. Detektor został wyniesiony 15 września 2016 roku na chińską stację kosmiczną Tiangong 2. Kontynuacją jest projekt POLAR-2, rozwijany z planowanym wyniesieniem około 2027 roku.
Kompetencje regulacyjne 18 kwietnia 2026 roku weszła w życie ustawa o działalności kosmicznej, ustanawiająca pierwsze kompleksowe przepisy regulujące wykonywanie działalności kosmicznej w Polsce. Wprowadzono system zezwoleń na wykonywanie działalności kosmicznej, przyznawanych podmiotom wykazującym spełnienie określonych wymagań, a także system kontroli działalności kosmicznej, procedury badania nieprzewidzianych zdarzeń związanych z misjami oraz mechanizmy reagowania na przypadki znalezienia fragmentów obiektów kosmicznych na terytorium Polski. Organem właściwym w tych sprawach jest prezes POLSA, który prowadzi również jawny Krajowy Rejestr Obiektów Kosmicznych, służący m.in. realizacji zobowiązań Polski wobec ONZ.
Finansowanie Polska finansuje udział w programach Europejskiej Agencji Kosmicznej ze środków budżetu państwa, których wykorzystanie w imieniu strony polskiej koordynuje m.in. Polska Agencja Kosmiczna. W sierpniu 2023 roku Ministerstwo Rozwoju i Technologii oraz Europejska Agencja Kosmiczna zawarły porozumienia zwiększające polską składkę do Agencji o 295 mln euro na lata 2023-2025. Z tej kwoty około 200 mln euro przeznaczono na programy opcjonalne ESA, w tym częściowo na sfinansowanie udziału Polski w misji na Międzynarodową Stację Kosmiczną.
Podczas Rady Ministerialnej ESA w Bremie w listopadzie 2025 roku Polska zadeklarowała przeznaczenie łącznie 731 mln euro na programy i misje ESA w latach 2026–2028, z czego blisko 550 mln euro ma zostać przeznaczone na programy opcjonalne. Podczas posiedzenia podpisano również list intencyjny dotyczący utworzenia w Polsce Centrum Technologicznego ESA.
Działalność edukacyjna i współpraca z uczelniami Działalność POLSA obejmuje współpracę z uczelniami i środowiskiem akademickim. Przy prezesie POLSA działa Rada Studentów, ciało doradcze zrzeszające studentów polskich uczelni zainteresowanych rozwojem sektora kosmicznego.
Organizacja Siedziba i oddziały Siedziba główna POLSA znajduje się w Gdańsku, w budynku C Gdańskiego Parku Naukowo-Technologicznego przy ul. Trzy Lipy 3. Decyzja o lokalizacji w Gdańsku zapadła na wniosek senatora Edmunda Wittbrodta. Agencja posiada również dwa oddziały terenowe, w Warszawie i Rzeszowie.
Organy i struktura Organem nadzorczym i doradczym agencji jest Rada POLSA, składająca się z przedstawicieli administracji rządowej, nauki i przemysłu. Do jej zadań należy m.in. opiniowanie kierunków rozwoju Agencji, projektów strategicznych programów badań oraz analiza efektywności jej działań. Według stanu na 2026 rok, po zmianie statutu rozporządzeniem Ministra Finansów i Gospodarki z 23 grudnia 2025 roku, obowiązującej od 1 stycznia 2026 roku, w strukturze POLSA funkcjonują departamenty odpowiedzialne m.in. za monitorowanie Ziemi, bezpieczeństwo kosmiczne, badania i innowacje, edukację oraz finanse, a także Biuro Organizacyjne i Biuro Prezesa.
Prezesi Marek Banaszkiewicz (2014–2016) Piotr Suszyński (2016–2018, p.o.) Grzegorz Brona (2018–2019) Michał Szaniawski (2019–2020, p.o.) Grzegorz Wrochna (2021–2025) płk Marcin Mazur (2025, p.o.) Marta Ewa Wachowicz (od 2025)
Kontrowersje Kontrole Najwyższej Izby Kontroli 28 lipca 2020 roku Najwyższa Izba Kontroli opublikowała informację o wynikach kontroli „Rozwój sektora kosmicznego”, obejmującej działania podejmowane w latach 2016-2019 przez instytucje odpowiedzialne za realizację Polskiej Strategii Kosmicznej, w tym POLSA. NIK negatywnie oceniła skuteczność działań ministra właściwego do spraw gospodarki oraz POLSA w realizacji kluczowych zadań określonych w Strategii.
Jednym z głównych ustaleń kontroli była ocena przygotowania finansowej części projektu Krajowego Programu Kosmicznego. Według NIK Polska Agencja Kosmiczna nierzetelnie przygotowała tę część projektu, między innymi nie uzyskując od podmiotów mających uczestniczyć w programie potwierdzenia ich gotowości do zaangażowania środków finansowych. Izba uznała to za niecelowe zaniechanie przez Agencję współpracy z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego przy identyfikowaniu potrzeb kształcenia specjalistów w zakresie użytkowania przestrzeni kosmicznej, co stanowiło naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 15 ustawy o POLSA. NIK zwróciła również uwagę na brak odpowiedniego systemu koordynacji i monitorowania realizacji celów Polskiej Strategii Kosmicznej oraz na niewystarczające monitorowanie skuteczności działań informacyjno-promocyjnych POLSA.