266px|thumb|Diaspora ormiańska na Ukrainie według spisu z 2001 r. Diecezja ukraińska – diecezja Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego na Ukrainie utworzona 13 stycznia 1997 przez katolikosa wszystkich Ormian Karekina I. Obecnym (2022) ordynariuszem diecezji jest biskup Markos Howannisjan. Historia Pierwsze wspólnoty religijne Ormian powstały na Krymie w VIII wieku, gdy terytorium to znajdowało się pod kontrolą Bizancjum. We Lwowie gmina ormiańska powstała w XII wieku, kiedy poświęcono kościół Matki Boskiej i św. Grzegorza Oświeciciela (prezbiterium obecnej katedry). W 1356 r. powstała diecezja ormiańska z siedzibą we Lwowie, a w 1367 r. król Kazimierz Wielki zezwolił ich biskupowi Grzegorzowi na wykonywanie jurysdykcji biskupiej i budowę katedry w mieście. W 1630 r. diecezja przekształciła się w archidiecezję ormiańskokatolicką.
Liczebność Ormian na Ukrainie zmniejszyła się, kiedy Ormianie krymscy zostali w 1778 r. (w ramach przygotowań do aneksji Chanatu Krymskiego przez Imperium Rosyjskie) przesiedleni przez Aleksandra Suworowa nad Don, gdzie powstało miasto Nowy Nachiczewan (obecnie w granicach Rostowa nad Donem).
W czasie II wojny światowej wielu polskich Ormian uległo eksterminacji ze strony Sowietów, hitlerowców i UPA. Ci, którzy przeżyli, zostali wysiedleni wraz z resztą ludności polskiej. Tym samym faktycznie ustała działalność archidiecezji ormiańskokatolickiej we Lwowie.
Także Ormianie krymscy zostali w 1944 r. przesiedleni w głąb ZSRR, wraz z innymi narodami zamieszkującymi Krym.
Współcześni Ormianie ukraińscy mają niewiele wspólnego z poprzednim osadnictwem. Większość z nich zamieszkuje wschodnią część kraju, gdzie w czasach radzieckich wielu Ormian (wraz z przedstawicielami innych narodowości ZSRR) przybyło w poszukiwaniu pracy w przemyśle ciężkim. Największy odsetek stanowią w obwodzie donieckim, charkowskim, dniepropetrowskim, w Republice Autonomicznej Krymu (od 2014 pod władzą Rosji) oraz w obwodzie odeskim. Posługują się głównie językiem armeńskim i rosyjskim, rzadko ukraińskim.
W październiku 1991 r. katolikos wszystkich Ormian Wasken I powierzył wartabedzie Nathanowi Hovhannisianowi (Oganesianowi) misję organizacji diecezji Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego i mianował go locum tenens na Ukrainie. W 1997 Karekin I udzielił Hovhannisianowi sakry biskupiej. Diecezja ukraińska powstała 13 stycznia 1997 przez wydzielenie jej terytorium z diecezji nowonachiczewańskiej i rosyjskiej.
Wraz z organizacją diecezji rozpoczęto starania o budowę nowych świątyń i o pozyskanie dawnych świątyń ormiańskich. Niewielka wspólnota ormiańskokatolicka we Lwowie (20-30 osób), zarejestrowana w 1991 r., nie była w stanie przejąć tutejszej katedry, którą w l. 2000−2003 przekazano Apostolskiemu Kościołowi Ormiańskiemu.
Obecnie siedzibą diecezji jest Lwów. Planuje się jednak przeniesienie siedziby do Kijowa, gdzie mieszka 40 tys. Ormian i gdzie rozpoczęto budowę nowej katedry.
Diecezja posiada swojego przedstawiciela w ramach Wszechukraińskiej Rady Kościołów i Organizacji Religijnych.
Biskupi ordynariusze Nathan Hovhannisian 1997−2000 (następnie ordynariusz diecezji Wielkiej Brytanii i Irlandii) abp Grigoris Buniatian 2001-2015 (od 1981 wikariusz generalny i biskup Argentyny, od 1990 do 1997 biskup diecezji szirackiej, od 1999 biskup armawirski) Markos Howannisjan (od 2015) Świątynie Niektóre świątynie i klasztory diecezji ukraińskiej (znaczna część obiektów znajduje się obecnie w budowie, np. w Ługańsku i w Zaporożu): katedra ormiańska we Lwowie, XIV w. kościół Zaśnięcia Matki Bożej w Białogrodzie nad Dniestrem, kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Charkowie, 2004 kościół św. Grzegorza Oświeciciela w Dnieprze, 1996 kościół św. Mikołaja w Eupatorii, XIX w. kościół w Jałcie (początek XX w.) kościół św. Grzegorza Oświeciciela w Odessie, 1995 monaster Świętego Krzyża (Surb Chacz) w Starym Krymie, XIV w. kościół Świętych Archaniołów Michała i Gabriela w Teodozji, XV w.
Zobacz też Diaspora ormiańska
Przypisy
Kategoria:Religia we Lwowie ukraińska Kategoria:Chrześcijaństwo na Ukrainie