Order Lwa i Słońca

Order Lwa i Słońca () – najwyższe honorowe odznaczenie perskie, które ustanowił w 1808 szach perski Fath Ali z dynastii Kadżarów. 15 lutego 1939 zostało zastąpione Orderem Portretu Władcy przez szacha Rezę z dynastii Pahlawi. Nadawany był osobom cywilnym i wojskowym, zarówno Persom jak i obcokrajowcom, którzy wyróżnili się w służbie dla kraju i monarchy a także wysokim dygnitarzom innych państw. W precedencji Kadżarskich orderów w XX wieku znajdował się poniżej Orderu Korony a powyżej kobiecego Orderu Słońca.

Historia i wygląd odznaczenia thumb|200px|Ilustracja odznaki w 1823 thumb|200px|Ilustracja gwiazdy w 1823 thumb|200px|Gwiazda IV klasy W Persji nie istniały klasyczne ordery w europejskim rozumieniu tego słowa (tj. jako tradycja oparta na dziejach struktur rycerskich lub arystokratycznych, w której obrzędowość wskazywała na organizację orderu), a jedynie odznaczenia honorowe w formie medali lub dekoracji, takich jak odznaka i akcesoria (gwiazda, wstęga itp.). Przy tworzeniu pierwotnej wersji odznaczenia posłużono się wzorcami pochodzącymi z Turcji z okresu panowania sułtana Selima III, który utworzył dwuklasowy Order Półksiężyca zwany też Orderem Czerwonego Półksiężyca, gdzie I klasa odznaczenia miała wygląd gwiazdy, a II klasa była w wykonana w formie medalu zawieszonego na wstędze.

Bezpośrednią przyczyną powstania perskiego orderu było nawiązanie stosunków dyplomatycznych z napoleońską Francją i przyjazd francuskiego poselstwa generała Claude'a Mathieu de Gardane do stolicy Persji (1807–1808). Order ten przeznaczony był do odznaczania członków tej delegacji i cesarza Francuzów, pod nazwą Orderu Słońca (Nešān-e Koršīd). W 1810 szach postanowił uhonorować brytyjskiego posła, generała Johna Malcolma, w nagrodę za wprowadzenie uprawy ziemniaka podczas swojej poprzedniej misji dyplomatycznej w Persji w 1802. Ten jednak odmówił przyjęcia odznaczenia tłumacząc, że odznaczenie to powstało w celu odznaczania wroga (Francji). Wówczas władca zmienił nazwę na Order Lwa i Słońca, co zostało zaakceptowane przez Malcolma.

Odznaka (godło) miała wygląd owalnego medalionu z wizerunkiem lwa na tle wschodzącego słońca, umieszczonych wewnątrz bogato zdobionej kamieniami szlachetnymi ramki (później ramka miała kształt ośmiokąta). Gwiazda orderowa była ośmiopromienna z analogiczną ilustracją lwa i słońca wewnątrz. Łańcuch orderowy (naszyjnik) składał się z podwójnego rzędu łańcuchów przerywanego różnymi ilustracjami (leżącego lwa, stojącego lwa, zachodzącego słońca, korony Kadżarów, promieni słonecznych, kwiatów), a jego rozmiar wynosił 35,6 × 25,4 cm. Wymiary odznaki to 8 × 9 cm, a gwiazdy 15,2 × 12,5 cm. Podstawowym materiałem użytym do wytworzenia insygniów odznaczenia było złoto a zaprojektował je Muhammad Ja`far.

Podczas rządów szacha Mohammada (1834–1848), z inicjatywy Abbasa Mirzy, powstała wojskowa wersja orderu podzielona na osiem klas odpowiadających rangom oficerskim (później wprowadzono jeszcze jedną klasę), a każda klasa podzielona była na trzy stopnie. Wersja przeznaczona dla wojskowych różniła się od cywilnej wizerunkiem lwa, który trzymał w podniesionej łapie zakrzywiony miecz, a ramka wysadzana była diamentami. W wersji cywilnej ramkę zrobiły rubiny i szafiry, a lew nie miał miecza.

Według autorów Encyclopædia Iranica Order Lwa i Słońca stał się najważniejszym odznaczeniem państwowym za panowania szacha Nasera ad-Dina (1848-1896), ponieważ w 1862 został uzupełniony o trzy nowe klasy Aghdas. Jednak inni autorzy traktują je jako oddzielne odznaczenie Order Aghdas, umieszczone w precedencji perskich nagród poniżej Orderu Portretu Przywódcy Wiernych a powyżej Orderu Lwa i Słońca.

Podzielony był na klasy: Aghdas (Najświętszy, I klasa) I stopień – dla zagranicznych głów państw i szacha, II stopień – dla perskich książąt, premierów i generalnych gubernatorów najważniejszych prowincji Ghods (Świętszy, II klasa) – dla ambasadorów, ministrów stanu, dowódców armii i dygnitarzy o podobnym statusie, Moghaddas (Święty, III klasa) – dla ministrów, gubernatorów i innych ważnych urzędników o podobnym znaczeniu. W każdej z klas odznaka miała wygląd 12-ramiennej gwiazdy zwieńczonej koroną Kadżarów. W jej środku umieszczono wizerunek lwa oraz słońca i bogato zdobiono diamentami i rubinami. Nadawany był w dwóch różnych odmianach, dla Persów (sardār) oraz dla cudzoziemców (neshān).

W 1872 cywilna wersja Orderu Lwa i Słońca została podzielona na klasy wzorowane na francuskiej Legii Honorowej. Nowo powstała Wielka Wstęga (I klasa) zastąpiła przeznaczeniem klasę III (Moqaddas) Orderu Aghdas. thumb|200px|Złoty Medal Orderu Lwa i Słońca Klasy I klasa – Wielka Wstęga II klasa – Wielki Oficer III klasa – Komandor IV klasa – Oficer V klasa – Kawaler Medale Medal Złoty Medal Srebrny Medal Brązowy

Wstęgi, wstążki i baretki Wstęga orderowa (Hamāyel) przyporządkowana była do I klasy i uszyta w kolorach uzależnionych od rangi oraz funkcji noszącego: jasnoniebieska – noszona wyłącznie przez szacha zielona – dla wielkiego wezyra i czterogwiazdkowych generałów ciemnoniebieska – ambasadorowie odznaczeni I klasą

Wstążki wykonywane były w trzech wersjach kolorystycznych: zielona – dla cudzoziemców, niebieska – dla urzędników na dworze szacha, niebiesko-biało-czerwona – dla krajowców.

Odznaczeni

thumb|240px|Naser ad-Din Szah Kadżar z insygniami Orderu Portretu Przywódcy Wiernych (z boku) oraz Orderu Lwa i Słońca (na szyi) Order Słońca (Nešān-e Koršīd) Charles Mathieu Gardanne w 1807 Pierre Amédée Jaubert w 1807 Napoleon I Bonaparte w 1808 Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord w 1808 Hugues Maret w 1808

Order Lwa i Słońca (Nešān-e Šīr o Koršīd) John Malcolm – I klasa w 1810 Gore Ouseley – I klasa w 1819 Richard Wellesley Edmund Ironside w 1921 Napoleon III Bonaparte – I klasa Pascal Coste w 1840 Pierre César Charles de Sercey – I klasa w 1850 Abdülaziz – kategoria Aqdas w 1863 François Guizot – I klasa w 1868 Georges Haussmann – I klasa w 1868 Jacques Louis Randon – I klasa w 1868 Édouard Drouyn de Lhuys – I klasa w 1868 Émile Mellinet – I klasa w 1878 Alexandre Percin – II klasa Leopold I Koburg – I klasa w 1851 Edouard Akspacii w 1862 Eugène Beyens – II klasa w 1866 Hubert Dolez Auguste D'asethas Witold Zglenicki w 1900 Tadeusz Oksza-Orzechowski – II klasa w 1874 Andrzej Kazimierz Potocki Wacław Zaleski Natalia JanothaNewYork Herald, August 10, 1915 Raul Koczalski Antonin Puzyński Aleksiej Kuropatkin Leonid Artamonow Aleksiej Jermołow Aleksandr Gribojedow Aleksandr Komarow Dmitrij Milutin Iwan Paskiewicz Grigorij Rosen Aleksander I Obrenowić Camillo Cavour Porfirio Díaz Johann Strauss Franciszek Hutten-Czapski – III klasa

Przypisy Almanach royal et national 1833, Almanach national 1838, Almanach impérial 1810, 1811, 1868.

Almanach royal officiel de Belgique. Bruksela: 1866. s. 24-28,

Almanach national. 1850, Général Percin, Grand officier du Soleil de Perse (en bas à gauche), Coste, Pascal-Xavier. Institut National de l'Histoire de l'Art (INHA), Ecrins Impériaux (tymczasowa wystawa 150 odznaczeń Napoleona III). 2011-05-29. Muzeum Legii Honorowej: Paryż

Linki zewnętrzne Christopher Buyers: Nishan-i-Kurshid – The Grand Order of the Sun [W:] Persia. The Qajar Dynasty orders & decorations . [dostęp 2014-10-23] Christopher Buyers: Nishan-i-Shir u Khurshid – The Imperial Order of the Lion and Sun [W:] Persia. The Qajar Dynasty orders & decorations : 1. Early Period, 2. Regulations, 3. Reorganisation and Expansion, 4. Late Period. [dostęp 2014-10-23]

Kategoria:Irańskie odznaczenia

Order Lwa i Słońca

Źródło i licencja