Dwór Oliwski, Dwór Schwabego – zabytkowy obiekt powstały prawdopodobnie w II połowie XVI w. na terenie Oliwy, będącej obecnie dzielnicą Gdańska.
Jeden z nielicznych zabytkowych zespołów dworskich położonych na terenie i w okolicach Gdańska, który nie uległ przebudowom po II wojnie światowej. W murach kompleksu działał luksusowy 5-gwiazdkowy hotel Dwór Oliwski City Hotel & SPA.
Lokalizacja Dwór usytuowany został nad Potokiem Oliwskim, na styku Doliny Radości i Doliny Zgniłych Mostów, w miejscu zwanym historycznie Doliną Schwabego. Obecny adres to ulica Bytowska 4, 80-328 Gdańsk. Obiekt z trzech stron okalają Lasy Oliwskie, będące częścią Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego.
Historia Według zachowanych źródeł historycznych dwór wraz z przylegającym sadem, ogrodem i młynem istniał w obecnym miejscu już pod koniec XVI w. (pierwsza wzmianka datowana jest na 1597). Ziemie, na których znajdowała się posiadłość i budynki samego dworu, wówczas stanowiły własność klasztoru cystersów oliwskich. Staw, w którym spotykały się Potok Oliwski i Potok Prochowy, wraz z działającym przy nim młynem należał do Kacpra Jenischa. mały|Część hotelowa Dworu Oliwskiego w Gdańsku Gdański urzędnik miejski niewysokiego szczebla, Jakub Schwabe, w 1601 wszedł w posiadanie przywilejów zezwalających mu na odkupienie stawu z młynem, a w 1611 – również dworu z przylegającymi doń ziemiami uprawnymi, gdzie zamieszkał z żoną. Przez cztery kolejne lata posiadłość rozkwitała pod rządami małżonków. Na jej terenie powstała m.in. prężnie działająca kuźnica miedzi, przynosząca właścicielom znaczące przychody, a także winiarnia – prezent Schwabego dla ukochanej.
W 1615 ujawniono szeroko zakrojone malwersacje finansowe w kasie Gdańska, o które oskarżono Schwabego. W efekcie nagłośnionej afery żona mężczyzny opuściła go i wyprowadziła się z dworu. Nie mogąc znieść utraty ukochanej i niesławy, jaka otoczyła go w wyniku oskarżeń, Schwabe popełnił samobójstwo, wieszając się w głównym wejściu do dworu. Rozgłos tej historii spowodował, iż przez kolejne trzy stulecia miejsce to nazywane było Dworem Schwabego (niem. Schwabenthal), zaś jego okolica do dziś bywa nazywana Doliną Schwabego. Dwór Oliwski do 1945 przechodził z rąk do rąk ok. 20 właścicieli. Po II wojnie światowej władze socjalistyczne kilkakrotnie podejmowały próby uczynienia z Dworu Oliwskiego miejsca użytku publicznego, np. tzw. domu pracy twórczej, lecz ostatecznie żaden z projektów nie został zrealizowany. Pod koniec lat 60. pojawił się pomysł przekształcenia kompleksu dworskiego w chlewnię, ale ten również upadł. Dwór pozostawiono bez renowacji, a z czasem również bez nadzoru, co doprowadziło do jego kompletnej dewastacji. W połowie lat 80. całkowicie zawaliły się zabytkowa stodoła i spichlerz.
Architektura Jedynym w całości zachowanym do dziś zabytkowym budynkiem w obecnym kompleksie Dworu Oliwskiego jest barokowy budynek mieszkalny z XVII w., w którym mieści się obecnie hotelowa restauracja, bar oraz herbaciarnia. Ma on kształt zwartej, prostej, dwukondygnacyjnej bryły założonej na planie prostokąta i pokrytej mansardowym zadaszeniem. Ozdoby budynku stanowią okiennice oraz profilowane, drewniane gzymsy okalające budynek poniżej dachu. Wewnątrz zachowała się sień oraz klatka schodowa w stylu rokoko. Na pierwszym piętrze podziwiać można stiuki z ozdobnymi malowidłami. W podziemiach budynku znajduje się XVI-wieczna piwnica o charakterystycznym sklepieniu krzyżowym, w której mieści się winiarnia (po raz pierwszy urządzona tam przez Jakuba Schwabego). Od północno-zachodniej strony kompleksu rozpościera się XIX-wieczny park urządzony w stylu angielskim, który został założony prawdopodobnie na miejscu barokowego ogrodu jezuickiego. Obecni właściciele Dworu Oliwskiego zrekonstruowali budynki gospodarcze, wznosząc je jak w oryginale na kamiennych podmurówkach i pokrywając dwuspadowymi dachami ze strzechy. Wnętrza urządzone zostały w stylu prowansalskim i umeblowane toskańskimi meblami.
Przypisy
Oliwski Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w XVI wieku