Efektywny altruizm – filozofia i ruch społeczny, którego celem jest poszukiwanie, zastosowanie i popularyzacja najbardziej efektywnych sposobów poprawy obecnej sytuacji na świecie. Efektywny altruista rozważa wszystkie możliwości, a następnie podejmuje działania w taki sposób, aby miały one najbardziej pozytywny wpływ. W pewnych sytuacjach wymaga to podejmowania mniej intuicyjnych i w mniejszym stopniu opartych na emocjach decyzji. Podejście, które wymaga opierania się na dowodach, odróżnia efektywny altruizm od tradycyjnych form filantropii i działań dobroczynnych. Najbardziej znanym filozofem popierającym ideę efektywnego altruizmu jest Peter Singer. Inni istotni filozofowie efektywnego altruizmu to Toby Ord i William MacAskill. Ruch ten powstał w latach dwutysięcznych, a sam termin utworzono w 2011 r.
Analiza kosztów-efektywności W kontekście działalności charytatywnej analiza kosztów-efektywności rozumiana jest jako miara dobra osiągniętego za jednego dolara. Na przykład opłacalność interwencji zdrowotnych możemy mierzyć za pomocą liczby QALY (lat życia skorygowanych jego jakością). Skupianie się na dokonywaniu donacji w efektywny sposób to niezwykle istotny komponent efektywnego altruizmu, ponieważ niektóre organizacje są bardziej efektywne od innych, a jeszcze inne po prostu nie są w stanie osiągnąć wyznaczonych sobie celów Give Well.. Organizacje różnią się między sobą chociażby pod względem zróżnicowania kwot pieniężnych przeznaczanych na realizacje takich samych celów. GiveWell opracowało raporty, z których wynika, że niektóre organizacje są setki lub tysiące razy bardziej efektywne od innych w odniesieniu do analizy kosztów-efektywności„Giving 101: The basics”. GiveWell. Dostęp: 2013-02-28.„Your dollar goes further overseas”. GiveWell. Dostęp: 2013-02-28.. Choć tę metodę w działalności charytatywnej wykorzystuje się od niedawna, jest ona powszechnie znana w dziedzinie ekonomii. Wielu efektywnych altruistów posiada wiedzę z zakresu filozofii, ekonomii, matematyki lub innych dziedzin naukowych wymagających racjonalnego i analitycznego myślenia.
Priorytety Istotnym elementem odróżniającym efektywny altruizm od tradycyjnego altruizmu lub dobroczynności jest nieustanna praca nad znalezieniem najbardziej efektywnych sposobów osiągnięcia wyznaczonych celów. Efektywni altruiści usiłują wybrać najistotniejszy problemKarnofsky, Holden. "Strategic Cause Selection". The GiveWell Blog. GiveWell. Dostęp: 22-062013., odnosząc się do szeroko pojętych wartości, jak na przykład zapobieganie cierpieniu. Następnie angażują swój czas i pieniądze w działania, które realizują ich cele najskuteczniej. Obecnie istnieje kilka organizacji prowadzących badania nad sposobami wyboru najpilniejszych problemów, na których powinien skupiać się efektywny altruizm"Causes". 80,000 Hours. Centre for Effective Altruism. Dostęp: 22-06-2013."GiveWell Labs Overview". GiveWell.. Wielu efektywnych altruistów podziela zdanie, że najistotniejszymi problemami, na których należy się skupić, są: bieda w krajach rozwijających się, cierpienie zwierząt w gospodarstwach przemysłowych (ze względu na fakt, że los zwierząt ma dla nich niemal taką samą wartość moralną jak los człowieka) oraz długoterminowa przyszłość ludzkości. Efektywni altruiści zgadzają się co do tego, że przyszłe pokolenia najprawdopodobniej będą dzieliły takie same lub bardzo podobne wartości moralne, dlatego wszyscy powinniśmy troszczyć się o minimalizację egzystencjalnego ryzyka.
Zasada równości Idea efektywnego altruizmu odrzuca pogląd mówiący o tym, że niektóre istoty same w sobie są wartościowsze od innych. Według Petera Singera nie ma różnicy między pomocą dziecku z sąsiedztwa a osobie oddalonej od nas kilka tysięcy kilometrów, której imienia nigdy nie poznamy. Oznacza to, że z moralnego punktu widzenia jesteśmy zobowiązani do przekraczania granic interesów własnego społeczeństwa. Idea walki z głodem na świecie powinna być traktowana na równi z istotną sprawą społeczeństwa obywatelskiego. Pomimo iż ze względu na prawo międzynarodowe było to niegdyś praktycznie niemożliwe, w dzisiejszych czasach jest to jak najbardziej realneSinger 1972, pp. 231-232, 237..
Alternatywne wnioskowanie Efektywni altruiści podkreślają fakt mówiący o tym, że rozważanie wszystkich istniejących możliwości jest niezwykle istotne, aby określić, który kierunek działania maksymalizuje pozytywny wpływ na światRosato, Donna; Wong, Grace (11-2011). "Best jobs for saving the world". CNN. Dostęp: 2013-02-28.Hosler, Aimee (14-06-2011). "10 "helping" professions and how to train for them". Schools.com. Dostęp: 2013-02-28.. Wiele osób wychodzi z założenia, że bezpośrednia praca w organizacjach charytatywnych lub świadczenie innych usług społecznych to najlepszy sposób niesienia pomocy innym. Jednak odkąd organizacje charytatywne lub społeczne nie mają raczej problemu ze znalezieniem osób chętnych do współpracy z nimi, to według efektywnych altruistów powinniśmy ostrożniej podejmować tego typu prace, porównując najpierw wielkość dobra osiągniętego dzięki osobie wybierającej tradycyjną ścieżkę kariery w filantropii do wielości dobra osiągniętego dzięki zatrudnieniu na to samo stanowisko najlepszego spośród wszystkich kandydatów. Zgodnie z tym tokiem rozumowania pozytywny wpływ, który może przynieść nasza bezpośrednia działalność w organizacjach charytatywnych, może być mniejszy, niż się wydajeTodd, Benjamin J. "Just What Is 'Making a Difference'? - Counterfactuals and Career Choice". 80,000 Hours. Centre for Effective Altruism. Dostęp: 17-07-2013..
Niekonwencjonalna ścieżka kariery efektywnego altruisty może być strategią zarabiania jak największej ilości pieniędzy w celu dokonywania donacji. Niektórzy efektywni altruiści argumentują, że potencjalne działania nieetyczne, jako skutek uboczny uprawiania lukratywnej kariery, nie mają większego znaczenia, ponieważ ktoś inny i tak by to zrobił, natomiast potencjalna donacja osoby na dobrze płatnym stanowisku może zrobić ogromną różnicę Todd, Benjamin. Which ethical careers make a difference? (Master's thesis).William MacAskill (2013). "Replaceability, Career Choice, and Making a Difference". Ethical Theory and Moral Practice.. Niektórzy jednak są przeciwni takiemu podejściu. Bernard Williams argumentuje, że nieuzasadnione są działania utylitarne naruszające integralność jednostki, podając za przykład pracę w fabryce broni chemicznej jako działanie przeciwko idei utylitaryzmu.
Fizyczny dystans a moralne zobowiązania Wielu wpływowych filozofów, takich jak Peter Singer i Peter Unger, odrzucają pogląd jakoby wspieranie organizacji charytatywnych poprzez dokonywanie donacji było dobrowolne i nie zobowiązywałoby nas moralnie. Według nich każdy powinien poczuwać się do obowiązku pomocy krajom najuboższym poprzez dokonywanie donacji za pośrednictwem organizacji najbardziej efektywnych. Niepodejmowanie tego typu działań jest moralnie naganne. Singer i Unger używają rozmaitych eksperymentów myślowych, aby zobrazować ten argument. Polegają one najczęściej na postawieniu kogoś w sytuacji, w której jest w stanie zapobiec nieszczęściu lub uratować czyjeś życie, ponosząc nieznaczne koszty. Większość ludzi zgadza się z następującym poglądem: jeśli stoimy w obliczu bezpośredniego zagrożenia czyjegoś życia, wówczas moralnie i prawnie zobowiązani jesteśmy nieść pomoc. Singer i Unger podsumowują swoje rozważania: niedokonywanie donacji w momencie, kiedy jesteśmy w stanie uratować życie niewielkim kosztem, jest moralnie niewłaściwe. Ten argument to kluczowa zasada efektywnego altruizmu – fizyczny dystans nie powinien mieć wpływu na nasze decyzje moralne.
Znani zwolennicy Peter Singer
Peter Singer opublikował dotychczas kilka książek na temat efektywnego altruizmu. Najbardziej znana, wydana również w języku polskim, to The Life You Can Save, w której podkreśla, jak istotne jest korzystanie z raportów na temat kosztów-efektywności organizacji charytatywnychSinger, Peter (2009). The Life You Can Save: Acting now to end world poverty. New York: Random House., ponieważ w ten sposób nasze donacje są wykorzystywane najbardziej efektywnie. W jednym ze swoich artykułów "Famine, Affluence and Morality" przekonuje, że jesteśmy moralnie zobowiązani pomagać potrzebującym:
Peter Singer jest również założycielem organizacji non profit The Life You Can Save promującej wspieranie efektywnych organizacji charytatywnych, jest członkiem zarządu Animal Charity Evaluators oraz członkiem Giving What We Can. W wielu miejscach rekomenduje organizacje wymienione poniżej. Dotychczas przekazał na cele charytatywne przynajmniej 25% swoich dochodów"List of Members". Dostęp: 2012-11-22..
Toby Ord Toby Ord jest etykiem na Uniwersytecie w Oxfordzie. Promuje konsekwencjalizm, jest szczególnie przejęty problemem ubóstwa na świecie, zajmuje się także egzystencjalnym ryzykiemOrd, Toby. "Academic Site". A Mirror Clear. Dostęp: 02-03-2013.. Założył Giving What We Can, organizację, która zachęca do przekazywania 10% swoich dochodów na cele charytatywne. Jego roczny koszt utrzymania to 18 000 £ (27,000$), pozostałą część swoich dochodów Toby Ord przeznacza na cele charytatywneGeoghegan, Tom (13-12-2010). "Toby Ord: Why I'm giving £1m to charity". BBC News. Dostęp: 02-03-2013..
Thomas Pogge Student Johna Rawlsa Thomas Pogge podchodzi do efektywnego altruizmu z mniej konsekwencjalistycznego punktu widzenia. Jest członkiem Giving What We Can oraz Health Impact Fund, mającej na celu produkcję zaawansowanych leków po niskich kosztach dla osób żyjących w ubóstwiePogge, Thomas (09-2011). Medicine for the 99 percent., a także Academics Stand Against Poverty, organizacji pomagającej osobom ze środowisk akademickich rozwijać pozytywny wpływ na świat pogrążony w ubóstwie. Jego książka World Poverty and Human Rights zawiera pogląd mówiący o tym, że społeczność z bogatych krajów demokratycznych krzywdzi społeczność z krajów rozwijających się: “Większość z nas nie tylko pozwala innym głodować, ale również uczestniczy w odbieraniu im pożywienia.” W związku z tym, uważa, że jesteśmy zobowiązani pomagać krajom w ubóstwie, ponieważ ludzie z krajów rozwiniętych biorą czynny udział w zadawaniu krzywdy najbiedniejszym poprzez pożyczanie pieniędzy skorumpowanym rządom tych krajów.
Peter Unger Peter Unger w swojej książce 'Living High and Letting Die prezentuje kilka argumentów na temat, dlaczego ludzie z krajów rozwiniętych zobowiązani są pomagać innymUnger, Peter (1996). Living High and Letting Die: Our Illusion of Innocence. Oxford University Press, USA. .. Jednym z przykładów jest eksperyment myślowy "Vintage Sedan". Kierowca, ponosząc duże koszty i poświęcając wiele czasu, wyremontował swój zabytkowy samochód marki mercedes sedan. Pewnego dnia podczas przejażdżki spotyka na swojej drodze rannego studenta, który z powodu nieustannie krwawiącej nogi wymaga natychmiastowej interwencji lekarza. Zdaniem Ungera większość ludzi uznałaby, że konieczność wymiany zabrudzonej krwią tapicerki jest niczym w porównaniu z przysługą, jaką kierowca może wyświadczyć studentowi, podwożąc go do szpitala. W ten sposób Unger udowadnia, że większość ludzi doskonale zdaje sobie sprawę z tego, co jest moralnie naganne i dlaczego powinniśmy zaakceptować fakt nagłej konieczności poniesienia kosztów remontu samochodu, jeśli może to uratować czyjeś życie. Kontrastuje jednak ten fakt z potencjalnymi odpowiedziami na list z UNICEF-u z prośbą o wysłanie 100 dolarów na rzecz trzydzieściorga umierających dzieci, które nie mają żadnych szans na przeżycie bez tych pieniędzy. Unger argumentuje, że w tej sytuacji jesteśmy zobowiązani do pomocy dokładnie w takim samym stopniu, jak w sytuacji pierwszej. W odniesieniu do życia realnego zdaniem Ungera stosunkowo zamożna osoba powinna wspomagać istotne, efektywne organizacje, takie jak Oxfam i UNICEF.
Shelly Kagan