Uniwersum X-Men – franczyza obejmująca głównie filmy o superbohaterach produkcji 20th Century Fox, które zaś oparte są na cyklu komiksów X-Men wydawanych przez Marvel Comics. Pomiędzy produkcjami zrzeszonymi w uniwersum stosowane są częste crossovery, a także wspólne wątki i członkowie obsady.
Najczęściej swoją rolę powtarzał Hugh Jackman jako Wolverine, który wystąpił w filmach X-Men (2000), X-Men 2 (2003), X-Men: Ostatni bastion (2006), X-Men Geneza: Wolverine (2009), X-Men: Pierwsza klasa (2011), Wolverine (2013), X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014), X-Men: Apocalypse (2016) i Logan: Wolverine (2017), który był jego ostatnim filmem franczyzy. Ian McKellen w roli Erika Lehnsherra / Magneto i Patrick Stewart jako Charles Xavier / Profesor X pojawili się w filmach X-Men (2000), X-Men 2 (2003), X-Men: Ostatni bastion (2006) oraz X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014). Dodatkowo obydwaj wystąpili w roli cameo w filmie Wolverine (2013), a sam Stewart również w X-Men Geneza: Wolverine (2009) i Logan: Wolverine (2017). W filmie X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014) pojawiły się dwa pokolenia aktorów odgrywających te role, Michael Fassbender jako Magneto i James McAvoy w roli Profesora X. Po raz pierwszy pojawili się oni w filmie X-Men: Pierwsza klasa (2011). Wystąpili oni ponownie w X-Men: Apocalypse (2016) i X-Men: Mroczna Phoenix (2019).
Wiele postaci zostało zagranych przez dwa różne pokolenia: Rebecca Romijn-Stamos, która wcieliła się w rolę Mystique w filmach X-Men (2000), X-Men 2 (2003), X-Men: Ostatni bastion (2006) została zastąpiona przez Jennifer Lawrence. Kelsey Grammer, który zagrał Beasta w filmie X-Men: Ostatni bastion (2006) i X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014) został zastąpiony przez Nicholasa Houlta. Lawrence i Hoult wystąpili w X-Men: Pierwsza klasa (2011), X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014), X-Men: Apocalypse i X-Men: Mroczna Phoenix (2019). Romijn-Stamos pojawiła się również epizodycznie w X-Men: Pierwsza klasa (2011).
Famke Janssen wcieliła się w postać Jean Grey w filmach X-Men (2000), X-Men 2 (2003), X-Men: Ostatni bastion (2006), Wolverine (2013) oraz X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014). Halle Berry w roli Storm, a James Marsden jako Cyclops zagrali w filmach X-Men (2000), X-Men 2 (2003), X-Men: Ostatni bastion (2006) oraz X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014). Janssen, Berry i Marsden zostali zastąpieni przez młodsze pokolenie w X-Men: Apocalypse (2016) i X-Men: Mrocznej Phoenix (2019) przez Sophie Turner, Alexandrę Shipp i Tye’a Sheridana.
Anna Paquin w roli Rogue i Shawn Ashmore jako Iceman zagrali w filmach X-Men (2000), X-Men 2 (2003), X-Men: Ostatni bastion (2006) oraz X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014). Ryan Reynolds, który wcielił się w Wade’a Wilsona / Deadpoola w filmie X-Men Geneza: Wolverine (2009), wystąpił ponownie w filmach Deadpool (2016) i Deadpool 2 (2018).
Niektóre postacie zostały ponownie obsadzone. Postać Kitty Pryde w filmach X-Men: Ostatni bastion (2006) oraz X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014) była grana przez Elliota Page’a, natomiast we wcześniejszych filmach X-Men (2000) i X-Men 2 (2003) grały ją dwie inne aktorki: Sumela Kay i Katie Stuart. Również młodsza wersja Cyclopsa oraz starsza Beasta były epizodycznie grane przez innych aktorów. Pierwszego z nich zagrał Tim Pocock w X-Men Geneza: Wolverine (2009), a drugiego z nich Steve Bacic w X-Men 2 (2003). Donald Mackinnon jako Peter Rasputin / Colossus pojawił się epizodycznie w X-Men (2000), zastąpił go Daniel Cudmore w dwóch kolejnych filmach i X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014), a następnie Stefan Kapičić zagrał go w filmach Deadpool (2016) i Deadpool 2 (2018).
W spin-offie serii Nowi mutanci (2020) tytułowe role nowych mutantów zagrali: Anya Taylor-Joy jako Magik, Maisie Williams jako Wolfsbane, Charlie Heaton jako Cannonball, Henry Zaga jako Sunspot oraz Blu Hunt jako Mirage. Postać Sunspota pojawiła się wcześniej w X-Men: Przeszłość, która nadejdzie (2014), w którego wcielił się Adan Canto.
Główna seria o X-Menach
Klucz:
= Rola cameo
= Postać nie pojawiła się
Postać X-Men(2000) X-Men 2(2003) X-Men:Ostatni bastion(2006) X-Men:Pierwsza klasa(2011) X-Men:Przeszłość, która nadejdzie(2014) X-Men:Apocalypse(2016) X-Men:Mroczna Phoenix(2019) przedstawieni w X-Men John AllerdycePyro Alexander Burton Aaron Stanford Victor CreedSabretooth Tyler Mane Raven DarkholmeMystique Rebecca Romijn-Stamos Jennifer LawrenceRebecca Romijn-Stamos Jennifer Lawrence Marie D’AncantoRogue Anna Paquin Anna Paquin Bobby DrakeIceman Shawn Ashmore Shawn Ashmore Jean GreyPhoenix Famke Janssen Famke Janssen Sophie Turner James „Logan” HowlettWolverine Hugh Jackman Hugh Jackman Hugh Jackman Hugh Jackman Robert Kelly Bruce Davison Jubilation LeeJubilee Katrina Florece Kea Wong Lana Condor Erik LehnsherrMagneto Ian McKellen Michael Fassbender Michael FassbenderIan McKellen Michael Fassbender Ororo MunroeStorm Halle Berry Halle Berry Alexandra Shipp Kitty Pryde Sumela Kay Katie Stuart Elliot Page Elliot Page Peter RasputinColossus Donald Mackinnon Daniel Cudmore Daniel Cudmore Scott SummersCyclops James Marsden James Marsden Tye Sheridan Mortimer ToynbeeToad Ray Park Evan Jonigkeit Charles XavierProfesor X Patrick Stewart James McAvoy James McAvoyPatrick Stewart James McAvoy przedstawieni w X-Men 2 Theresa CassidySiryn Shauna Kain Artie Maddicks Bryce Hodgson Henry „Hank” McCoyBeast Steve Bacic Kelsey Grammer Nicholas Hoult Nicholas HoultKelsey Grammer Nicholas Hoult Yuriko OyamaLady Deathstrike Kelly Hu Jason StrykerMutant 143 Michael Reid McKay William Stryker Brian Cox Josh Helman Kurt WagnerNightcrawler Alan Cumming Kodi Smit-McPhee przedstawieni w X-Men: Ostatni bastion Arclight Omahyra Mota Callisto Dania Ramirez Elaine Grey Desiree Zurowski Hannah Anderson John Grey Adrian Hough Scott Sheperd JimmyLeech Cameron Bright Kid Omega Ken Leung Moira MacTaggert Olivia Williams Rose Byrne Rose Byrne Jamie MadroxMultiple Man Eric Dane Cain MarkoJuggernaut Vinnie Jones Psylocke Meiling Melançon Olivia Munn Kavita Rao Shohreh Aghdashloo Spike Lance Gibson Bolivar Trask Bill Duke Peter Dinklage Warren Worthington II Michael Murphy Warren Worthington IIIAngel Ben Foster Ben Hardy przedstawieni w X-Men: Pierwsza klasa Azazel Jason Flemyng Sean CassidyBanshee Caleb Landry Jones Emma Frost January Jones Robert Hendry Glenn Morshower McCone Matt Craven mężczyzna w czerni Oliver Platt Armando MuñozDarwin Edi Gathegi Janos QuestedRiptide Álex González rosyjski generał Rade Šerbedžija Angel Salvadore Zoë Kravitz Sebastian Shaw Kevin Bacon William Stryker Sr Don Creech Alexander SummersHavok Lucas Till przedstawieni w X-Men: Przeszłość, która nadejdzie Bishop Omar Sy Blink Fan Bingbing Eric GitterInk Gregg Lowe Roberto da CostaSunspot Adan Canto Peter MaximoffQuicksilver Evan Peters Pani Maximoff Zehra Leverman En Sabah NurApocalypse Brendan Pedder Oscar Isaac James ProudstaWarpath Booboo Stewart przedstawieni w X-Men: Apocalypse Caliban Tómas Lemarquis Głód Rochelle Okoye Magda Gurzsky Carolina Bartczak Nina Gurzsky T.J. McGibbon Śmierć Monique Ganderton Wojna Fraser Aitcheson Zaraza Warren Scherer przedstawieni w X-Men: Mroczna Phoenix ArikiRed Lotus Andrew Stehlin Alison BlaireDazzler Halston Sage Selene Gallio Kota Eberhardt Ben HammilMatch Lamar Johnson Vuk Jessica Chastain przedstawieni w spin-offach Fred J. DukesBlob Gustav Claude Ouimet
Spin-offy
Klucz:
= Rola cameo
= Postać nie pojawiła się
PostaćSeria o WolverinieSeria o Deadpoolu Nowi mutanci(2020) X-Men Geneza:Wolverine(2009) Wolverine(2013) Logan:Wolverine(2017) Deadpool(2016) Deadpool 2(2018) przedstawieni w serii X-Men Caliban Stephen Merchant Roberto da CostaSunspot Henry Zaga Victor CreedSabretooth Liev Schreiber Jean Grey Famke Janssen James „Logan” HowlettWolverine Hugh Jackman Erik LehnsherrMagneto Ian McKellen Cain MarkoJuggernaut Ryan Reynolds Peter MaximoffQuicksilver Evan Peters Henry „Hank” McCoyBeast Nicholas Hoult Peter RasputinColossus Stefan Kapičić William Stryker Danny Huston Scott SummersCyclops Tim Pocock Tye Sheridan Charles XavierProfesor X Patrick Stewart Patrick Stewart Patrick Stewart James McAvoy przedstawieni w X-Men Geneza: Wolverine Chris BradleyBolt Dominic Monaghan Fred J. DukesBlob Kevin Durand Carol Frost Asher Keddie Elizabeth Howlett Alice Parkinson John Howlett Peter O’Brien Heather Hudson Julia Blake Travis Hudson Max Cullen Rémy LeBeauGambit Taylor Kitsch Thomas Logan Aaron Jeffery Christopher NordAgent Zero Daniel Henney Emma Silverfox Tahyna Tozzi Kayla Silverfox Lynn Collins Wade WilsonDeadpool Ryan Reynolds Ryan Reynolds John WraithKestrel will.i.am przedstawieni w Wolverine GreenViper Swietłana Chodczenkowa Kenuichio Harada Will Yun Lee Noburo Mori Brian Tee Ichirō YashidaSrebrny Samurai Hal YamanouchiKen Yamamura Mariko Yashida Tao Okamoto Shingen Yashida Hiroyuki Sanada Yukio Rila Fukushima Shioli Kutsuna przedstawieni w Logan: Wolverine Delilah Alison Fernandez Laura KinneyX-23 Dafne Keen Gabriela Lopez Elizabeth Rodriguez Maria Doris Morgado Mohawk Krzysztof Soszyński Kathryn Munson Elise Neal Nate Munson Quincy Fouse Will Munson Eriq La Salle Donald Pierce Boyd Holbrook Danny Rhodes David Kallaway Zander Rice Richard E. Grant Julio RichterRictor Jason Genao przedstawieni w Deadpool Blind Al Leslie Uggams Dopinder Karan Soni Angel Dust Gina Carano Francis FreemanAjax Ed Skrein Jack HammerWeasel T.J. Miller Negasonic Teenage Warhead Brianna Hildebrand Vanessa Morena Baccarin przedstawieni w Deadpool 2 Bedlam Terry Crews Black Tom Cassidy Jack Kesy Russell CollinsFirefist Julian Dennison dyrektor sierocińca Eddie Marsan Peter Rob Delaney Telford PorterVanisher Brad Pitt Shatterstar Lewis Tan Nathan SummersCable Josh Brolin Neena ThurmanDomino Zazie Beetz Zeitgeist Bill Skarsgård przedstawieni w Nowi mutanci Sam GuthrieCannonball Charlie Heaton Thomas Guthrie Thomas Kee William Lonestar Adam Beach Danielle MoonstarMirage Blu Hunt Illyana RasputinMagik Anya Taylor-Joy Cecilia Reyes Alice Braga Craig Sinclair Happy Anderson Rahne SinclairWolfsbane Maisie Williams Smile Man Dustin CeithamerMarilyn Manson
Przypisy