thumb|Szlaki komunikacyjne w południowo-wschodniej Azji w XII wieku (Czampa, Angkor, Śriwidżaja, Kedir). thumb|Cham Thap w pobliżu Mũi Né Czampa, – ogólna nazwa państwa lub raczej powiązanych ze sobą państw ludu Czamów, istniejących na obszarze dzisiejszego środkowego i południowego Wietnamu, od przełęczy Ngang (zwanej również Bramą Annamu) po skraj delty Mekongu, między II a XVII w. n.e.
Czampa rozciągała się wzdłuż wybrzeża dzisiejszego środkowego i południowego Wietnamu na długości niemal 1000 km od gór na północy do Phan Thiết na południu. Jej struktura polityczna była w dużej mierze zdeterminowana przez uwarunkowania geograficzne: składała się z niedużych enklaw na wąskim pasie między Górami Annamskimi a morzem, oddzielonych od siebie pasmami gór dochodzących do oceanu. Góry stanowiły barierę od strony lądu, morze zaś zapewniało łatwą komunikację wzdłuż wybrzeża. W efekcie osadnictwo i centra władzy politycznej miały charakter "wyspiarski", i rozwijały się równolegle, kooperując i konkurując ze sobą równocześnie. Czampa jako państwo, nie była jednolitą strukturą, lecz federacją mniejszych królestw łączących się w razie potrzeby w tzw. Mandalę – Krąg Królów, formę organizacyjną często spotykaną w historii Azji. Z tego względu dotychczasowa historia Czampy wymaga weryfikacji, a lista dynastii wymieniona poniżej w sekcji "Władcy Czampy", utworzona głównie w oparciu o klasyczną pracę Georges'a Maspero Le Royaume de Champa, powinna być traktowana z dużą rezerwą.
Geograficznie Czampę dzieli się na pięć odrębnych regionów: Indrapura, Amarawati, , , . Państwo Czamów toczyło ustawiczne walki z sąsiadami: imperium Khmerów na zachodzie i państwem Wietnamczyków Đại Việt na północy. W 1177 roku Dżaja Indrawarman IV podczas morskiej wyprawy złupił stolicę Khmerów Angkor. W odwecie Khmerowie czasowo okupowali Czampę. Za najwybitniejszego władcę Czampy uważa się Che Bong Nga (1360–1390, który w 1371 r. doszedł z wojskiem aż pod Hanoi. W 1472 r. Wietnamczycy zdobyli stolicę Czampy – Widżaja i anektowali kraj. Czamowie utrzymali swą niezależność tylko w (okolica dzisiejszego Phan Rang), zaś całkowicie stracili niezależność w 1697 r. W tym czasie część ludności przeszła na islam. Odrębność administracyjna Czampy w ramach Wietnamu utrzymała się jeszcze do 1832 r. Czampa pozostawała pod silnym wpływem kultury indyjskiej, a główną religią był hinduizm.
Władcy Czampy I Dynastia 192- ? Sri Mara ? ? ok. 270 Fan Xiong ok. 284-336 Fan Yi
II Dynastia 336-349 Fan Wen 349- ? Fan Fo ok. 377 Bhadravarman I ? Gangaraja ? Manorathavarman ok. 420 Wen Ti
III Dynastia ok. 420-Fan ? ok. 510 Devavarman ok. 526/9 Vijayavarman
IV Dynastia ok. 529 ? Rudravarman I ok. 605 Sambuvarman ok. 629 ? Kanharpadharma ? -645 Bhasadharma 645- ? Bhadresvaravarman ? 653- ? Vikrantavarman I ok. 685-ok. 730 Vikrantavarman II ok. 749/58 Rudravarman II
Dynastia z Panduranga ok. 757 : Prithivîndravarman ok. 774 : Satyavarman ok. 793 : Indravarman ok. 801 : Harivarman ok. 820-860 : Vikrantavarman III
Dynastia z Bhrigu ok. 877 : Indravarman II ok. 896-905 : Jayasimhavarman 905-910 : Bhadravarman II 911-po 971 : Indravarman III 989- ? : Vijaya Shrî Harivarman II ok. 989 : Yanpuku Vijaya Shrî
Dynastia Południowa 1041-1059 : Jayasimhavarman II 1059-1060? : Bhadravarman III ok. 1060 : Rudravarman ok. 1081 : Jaya Indravarman IV ? -1086 : Paramabodhisattva 1086-1139 : Jaya Indravarman V 1139-1147 : Jaya Indravarman VI 1147-1163 : Jaya Harivarman VI 1163- ? : Jaya Indravarman VII ? – 1190 : Jaya Indravarman VIII 1226- ? : Jaya Parameshvaravarman IV ? – 1237 : Jaya Indravarman X 1266- ? : Indravarman IX ? – 1307 : Jayasimhavarman IV 1307- ? : Mahendravarman 1342-1360 : Bo-dê 1360-1390 : Che Bong Nga 1441-1446 : Bichai ? 1627 – 1651 Po Rome 1660 – 1692 Po Sot
Dynastia z Po Saktiraidaputih 1695 – 1728 Po Saktiraidaputih 1728 – 1730 Po Ganvuhdaputih 1731 – 1732 Po Thuttirai 1732 – 1735 wakat 1735 – 1763 Po Rattirai 1763 – 1765 Po Tathundamohrai 1765 – 1780 Po Tithuntiraidapaguh 1780 – 1781 Po Tithuntiraidaparang 1781 – 1783 wakat 1783 – 1786 Chei Krei Brei 1786 – 1793 Po Tithundaparang 1793 – 1799 Po Lathundapaguh 1799 – 1822 Po Chong Chan
Zobacz też Historia Wietnamu
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Historia Wietnamu